Avondklok

Avondklok in België gewoonste zaak van de wereld, in Frankrijk klinkt protest

Een uitgestorven Grote Markt in Brussel op Oudejaarsavond.Beeld AP

Misschien moet ook Nederland er binnenkort aan geloven in de strijd tegen het virus: de avondklok. In België en Frankrijk is zo'n avondklok al lang realiteit. 

Weinig wanklank in België

In België is al bijna drie maanden zonder onderbreking een avondklok van kracht. Veel wanklank onder de bevolking heeft die maatregel niet opgeleverd. Wel een forse daling in het aantal besmettingen, maar hoe direct het verband met die avondklok is, blijft moeilijk hard te maken. Er zijn inmiddels zo veel verschillende maatregelen van kracht, en ook in België zijn die soms moeilijk met elkaar te rijmen. De horecagelegenheden zijn net als in Nederland dicht, maar alle winkels en scholen zijn open.

Inwoners van de provincie Antwerpen kregen eind juli vorig jaar de primeur van een avondklok, wegens lokale besmettingshaarden. Die werd echter weer afgeschaft toen de cijfers snel daalden.

België stond eind oktober bovenaan de Europese corona-ranglijsten, met gemiddeld 16.000 besmettingen per dag. Op 19 oktober werd een avondklok van kracht, van middernacht tot vijf uur ’s morgens. Een week later al werd die in Wallonië en het Brusselse gewest aangescherpt: van tien uur ’s avonds tot zes uur ’s morgens. Zo is het nog steeds. Dinsdag werden alle coronamaatregelen in België stilzwijgend verlengd tot 1 maart, al zijn in theorie vóór die tijd bepaalde versoepelingen mogelijk.

Vanaf november begonnen de Belgische coronacijfers rap te dalen, naar ongeveer 1500 dagelijkse besmettingen begin dit jaar, substantieel lager dan in Nederland.

84 boetes in Brussel

De discussies die nu in Nederland spelen, over ‘huisarrest’ en vermeende vrijheidsberoving, zijn goeddeels afwezig gebleven in België. Niet dat alle Belgen de maatregel gedwee over zich heen lieten komen: op 28 november demonstreerden in Luik zo’n vijfhonderd mensen tegen de avondklok. Daarbij braken ook ongeregeldheden uit. Kleiner was een anti-avondklokbetoging in Brussel op 3 januari, die zo’n vijftig mensen trok.

Het uitgaansverbod wordt redelijk goed nageleefd. Wie zonder dringende reden (werk bijvoorbeeld) de straat op gaat, kan een boete van 250 euro krijgen. Ook tijdens de jaarwisseling waren de meeste straten in België verlaten. In Brussel werden die avond en nacht voor zover bekend 84 boetes uitgedeeld wegens overtreding van de avondklok.

Net als in Nederland gold in België een vuurwerkverbod. Wat op die oudejaarsavond opviel in Brussel – althans in de wijk waar uw correspondent woont – was dat het nodige (sier)vuurwerk werd afgestoken tussen 21.00 en 22.00 uur, waarna het stil werd. Alsof de buurtbewoners het wel aandurfden om het vuurwerkverbod te overtreden, maar schending van de avondklok toch net iets te riskant vonden.

Om 18.00 uur binnen in Frankrijk

Frankrijk kent al een bijna een maand een avondklok. In een belangrijk deel van het land moet iedereen zelfs al om 18.00 uur thuis zijn. De strenge avondklok is inmiddels van kracht in 25 van de 100 Franse departementen (provincies), ruwweg de oostelijke helft van het land. In de 75 overige departementen geldt een straatverbod vanaf acht uur ’s avonds.

De Fransen houden zich goed aan het consigne, op uitzonderingen en uitschieters na – zoals een illegale raveparty tijdens de jaarwisseling waar 2500 mensen op af kwamen. Veel redenen om na het werk de deur uit te gaan zijn er dan ook niet, de horeca en alle culturele en sportieve voorzieningen (bioscopen, theaters, sportscholen etc.) zijn gesloten.

De spertijd van 18.00 uur – ook wel anti-borrel avondklok genoemd omdat hij een drankje na het werk ontmoedigt – stuit wel op veel weerstand. De maatregel is zelfs contra-productief, waarschuwen veel lokale politici. “Mensen stellen hun boodschappen uit en lopen in het weekend in een overvolle supermarkt”, zegt bijvoorbeeld Yann Galut, burgemeester van de stad Bourges (64.000 inwoners) in midden-Frankrijk. “Het is het soort maatregel dat men neemt om te laten zien dat men iets doet.”

Galut vreest voor de gevolgen voor de middenstand in zijn gemeente nu zij om 6 uur ’s avonds moeten sluiten. Bovendien verhoogt de ingreep de stress in veel huishoudens, ook al zal iemand die kan aantonen dat hij of zij van het werk op weg is naar huis geen boete – 135 euro – krijgen.

Wel nut bewezen

Volgens virologen heeft de avondklok van 20.00 uur zeer waarschijnlijk zijn nut bewezen. In de negen grootste steden daalde het aantal positief geteste personen per 100.000 inwoners tien dagen na de instelling van het uitgaansverbod. “Ook al speelden ook een schoolvakantie en het weer rol, deze daling is vrijwel zeker te danken aan de avondklok”, zei de epidemioloog Sophie Larrieu op de radio-zender France Info.

Maar dat het ook zou helpen het tijdstip met twee uur te vervroegen, is alleen nog maar een hypothese, erkennen alle specialisten. Het ligt voor de hand dat het aantal contacten met familie of vrienden afneemt. Maar daar staan wel vollere bussen en treinen – en inderdaad ook vollere winkels op bepaalde tijdstippen – tegenover. Begin volgende week moet duidelijk zijn of de vroege avondklok tot resultaat heeft geleid.

Zo lang zal de regering niet wachten. Juist donderdag maakt premier Jean Castex nieuwe covid-restricties bekend. Niets is op voorhand uitgesloten, maar een nieuwe lockdown wordt niet verwacht. Een van de opties is om het hele land een uitgaansverbod na 18.00 uur op te leggen, eventueel in combinatie met een weekend-lockdown. De scholen zijn en zullen hoogstwaarschijnlijk openblijven. Mogelijk sluiten wel de kantines.

Volgens de Franse Jaap van Dissel, de viroloog Jean-François Delfraissy, bevindt Frankrijk zich in een paradoxale toestand. “Wij doen het beter dan alle andere Europese landen, maar de cijfers stagneren”, twitterde Delfraissy. De laatste dagen komen er nu dagelijks gemiddeld 18.000 nieuwe besmettingen bij, terwijl een aantal van 5000 half december nog het uitdrukkelijke streven was. Het reproductiegetal, dat aangeeft hoeveel mensen gemiddeld besmet worden door één patiënt, is 1,1.

Ondertussen nemen de zorgen over de Engelse mutant van het virus toe. Minister Véran van gezondheid zei dinsdag dat de Engelse variant vooralsnog 1 procent van de besmettingen uitmaakt.

De Franse vaccinatiecampagne begon eind vorig jaar bijzonder traag. Parijs hoopt de achterstand ten opzichte van vooral Duitsland en het Verenigd Koninkrijk in te lopen, sinds woensdag komen ook de thuiswonende 75-plussers in aanmerking voor een prik. Eind januari moeten een miljoen Fransen hun prik hebben gekregen.

Lees ook:
Over het nut en nadeel van die steeds terugkerende avondklok

Ook dit keer komt hij er niet, maar de optie verdwijnt nooit definitief van tafel. De avondklok is volgens sommigen noodzakelijk om het virus eronder te krijgen, volgens anderen een zinloze vorm van huisarrest.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden