Interview

Auteur Dipo Faloyin: 'Armoede of safari. Meer ziet het Westen niet als het naar Afrika kijkt’

Dipo Faloyin, Nigeriaans auteur.
 Beeld Maartje Geels
Dipo Faloyin, Nigeriaans auteur.Beeld Maartje Geels

Het Westen heeft een heel eenzijdig beeld van Afrika alsof het continent een land is, zegt de Nigeriaanse auteur Dipo Faloyin. Hij beschrijft hoe oude koloniale ideeën nog steeds dominant zijn.

Erik van Zwam

“Afrika is armoede, strijd, corruptie, burgeroorlogen en uitgestrekte gebieden van droge aarde waarin alleen narigheid groeit.” Daarnaast is er het beeld van Afrika als een groot safaripark. “Armoede of safari. Er is niets daar tussenin”. Het zijn citaten uit het net verschenen boek Afrika is geen land van de Nigeriaanse auteur Dipo Faloyin.

Afrika bestaat uit 54 landen met 1,4 miljard mensen en wordt nog steeds met stereotypen door het Westen neergezet. “Liefdadigheidsorganisaties verbeelden Afrika het liefst als een continent met graatmagere kinderen met vliegen om hun hoofd. In Afrika zijn ook veel weldoorvoede kinderen die naar school gaan”, zegt Faloyin om het contrast te duiden.

Faloyin is even in Amsterdam om zijn boek te promoten. Hij heeft een internationale achtergrond. Hij is geboren in de Verenigde Staten, verhuisde op zijn elfde naar Lagos in Nigeria, studeerde in Londen en werkt daar nu als journalist voor de nieuwssite Vice. Identiteit houdt hem bezig. “Lagos is een smeltkroes van 15,4 miljoen inwoners bestaande uit mensen van de vele Nigeriaanse volken, arm en rijk, tal van religies, oud en jong.” Hij wil maar zeggen: er zijn heel veel identiteiten in Lagos en niet één identiteit. “Alleen al in Nigeria worden 200 talen gesproken. In Afrika meer dan 2000.”

Tijgers in Afrika

Europa, Azië en Latijns-Amerika zijn ook veelzijdig, daar wordt volgens hem genuanceerder over bericht en is de beeldvorming niet zo eenzijdig als over Afrika. “Nog steeds wordt Afrika neergezet als een continent met alleen maar dictators die kinderen met geblindeerde auto’s van de weg plukken en laten verdwijnen.”

Het alternatief is het beeld van een bloedrode zonsondergang over de savanne met olifanten, leeuwen en tijgers.” Hij grinnikt over zijn eigen stereotypering van de niet al te snuggere westerling, die meent dat er ook tijgers in Afrika voorkomen. In werkelijkheid leven die alleen in Azië. “Westerlingen denken ook dat rondom en in de miljoenenstad Lagos levensgevaarlijke wilde leeuwen rondlopen, maar die zitten hier helemaal niet.”

De beeldvorming van Afrika begint als in 1884 de westerse koloniale mogendheden het continent verdelen en er rechte lijnen doorheen trekken, die koloniën – de huidige landen – vormen. Afrika moet zoals de beroemde ontdekkingsreiziger David Livingstone het formuleerde, handel opleveren, worden bekeerd tot het christendom en beschaving worden bijgebracht. Middels kolonisatie zouden de West-Europese staten de onbeschaafde inheemsen dat wel eens leren.

Hongersnood is geen Afrikaans, maar een lokaal probleem

Het beeld van Afrika is anno 2022 volgens Faloyin nog steeds doortrokken van die stereotypen. Hij ziet het terug in films, boeken en bij westerse politici. Hij noemt het “de framing van Afrika”.

Als er ergens een hongersnood is dan is dat volgens hem een lokaal probleem en geen Afrikaans probleem. “Westerlingen en westerse liefdadigheidsorganisaties gebruiken discriminerende stereotypen om geld op te halen en zullen dan de problemen wel eens even komen oplossen, want dat kunnen Afrikanen niet of nauwelijks zelf.”

Hij noemt als voorbeeld het Live Aid-concert van Bob Geldof om hongerend Ethiopië te helpen in de jaren tachtig. In de songtekst van Do they know it’s Christmas, staan volgens Faloyin diverse discriminerende zwart-versus-wit-stereotypen. “Tot op de dag van vandaag worden zo donaties opgehaald voor problemen in Afrika. Hulp is natuurlijk goed nieuws, maar dan moet die wel lokaal met lokale mensen worden ingezet en niet steeds weer vanuit een westers perspectief.”

Een beeld uit de Benin Bronzes-collectie is uitgestald in Berlijn bij de ondertekening deze maand van een verdrag tussen Nigeria en Duitsland om de Benin Bronzes terug te geven aan Nigeria.  Beeld ANP / EPA
Een beeld uit de Benin Bronzes-collectie is uitgestald in Berlijn bij de ondertekening deze maand van een verdrag tussen Nigeria en Duitsland om de Benin Bronzes terug te geven aan Nigeria.Beeld ANP / EPA

Afrika had vele grote koninkrijken

Afrika kampt ook nog steeds met een koloniale geschiedschrijving en daardoor een generaliserende beeldvorming. Het lijkt alsof de geschiedenis van Afrikaanse staten in de jaren zestig pas begint met hun onafhankelijkheid. “Afrika had vele grote koninkrijken, zoals die van Benin, Dahomey en Ashanti om er enkelen te noemen. Al die vorstendommen zijn door Franse, Britse, Belgische en Duitse troepen met de grond gelijkgemaakt bij de verovering. Alle kunstschatten zijn gestolen in de negentiende eeuw en zijn nog steeds in handen van Europese en Amerikaanse musea.”

Over de teruggave wordt tot op de dag van vandaag bijzonder ingewikkeld gedaan. “Die vele kunstvoorwerpen zijn onderdeel van talloze Afrikaanse geschiedenissen. De Afrikaanse historie moet nu eens vanuit een Afrikaans perspectief verteld worden”, zegt Faloyin, die zich in zijn boek boos maakt over de enorme kunstroof die op het Afrikaanse continent plaats had. Teruggave van die kunst helpt ook om de beeldvorming van de Afrika veel diverser te maken. “Er zijn”, zegt Faloyin met nadruk “zoveel geschiedenissen te vertellen over Afrika. We moeten de pre-koloniale tijd uitzoeken. Het levert een veelheid aan interessante verhalen op, die ook westerlingen zullen interesseren.”

Faloyin begrijpt dat de vele staatsgrepen de afgelopen twee jaar in Afrika een terugslag betekenen en de stereotype beeldvorming bevestigen. Tegelijkertijd wijst hij naar de pogingen van de vorige Amerikaanse president Trump om de macht niet af te staan. “Het Westen en Afrika verschillen daarin niet zoveel. De beeldvorming erover wel.”

Auteur: Dipo Faloyin
Boektitel: Afrika is geen land
Uitgeverij: de Bezige Bij.

Lees ook:

Donald Molosi wil de Afrikaanse geschiedenis herschrijven: ‘We zijn de bewakers geworden van de witte historie’.

Schrijver en acteur Donald Molosi uit Botswana keert zich tegen door zwart Afrika overgenomen wit kolonialisme. Afrika moet zijn eigen geschiedenis omarmen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden