Persvrijheid

Australische journalisten moeten halsoverkop weg uit China

Bill Birtles dinsdag bij terugkomst in Sydney.Beeld AFP

Met het vertrek van twee Australische journalisten uit China groeien de zorgen over de vrije nieuwsgaring. Eerder dit jaar moest al een groep Amerikaanse correspondenten China verlaten.

Bill Birtles en Michael Smith werden de afgelopen dagen onderwerp van een onvoorspelbaar diplomatiek steekspel. De correspondenten van de Australische omroep ABC en de financiële krant AFR, die gewoonlijk verslag doen van ontwikkelingen in China, kregen ineens te maken met intimidatie door de politie en een noodgedwongen vertrek.

“Het is een opluchting om terug te zijn in een echte rechtsstaat”, zei Birtles dinsdag in Australië. “Maar het is heel teleurstellend om onder deze omstandigheden te vertrekken. Het was een wervelstorm en niet een bijzonder positieve ervaring.”

China en Australië zijn de afgelopen maanden met elkaar in conflict gekomen, nadat de regering in Canberra een onafhankelijk onderzoek eiste naar de uitbraak van het coronavirus in Wuhan. De Chinese regering heeft teruggeslagen, onder meer met een boycot van Australische wijn.

In maart zette Peking al veertien Amerikaanse correspondenten het land uit, van gerenommeerde media als The New York Times en The Washington PostDe VS en China zijn op verschillende vlakken met elkaar in conflict: terwijl de handelsoorlog nog niet is beslecht, beschuldigt president Donald Trump Peking van het verspreiden van het coronavirus. Daarnaast heeft hij sancties ingesteld tegen Chinese bestuurders die betrokken zijn bij de onderdrukking van de Oeigoeren.

Zeven agenten aan de deur

ABC-correspondent Birtles en zijn leidinggevenden in Sydney kregen vorige week van Australische diplomaten het advies dat ze China moesten verlaten. Er werd een vlucht geboekt voor donderdag en de avond ervoor gaf de correspondent een afscheidsborrel voor vrienden en collega’s in Peking. Om middernacht verschenen zeven agenten bij Birtles’ appartement. Ze vertelden dat hij het land niet kon verlaten en dat hij ondervraagd zou worden over een zaak die met de ‘nationale veiligheid’ te maken had.

Na contact met diplomaten kon de correspondent terecht in de Australische ambassade in de Chinese hoofdstad. Er werd een deal gesloten: Birtles zou in de ambassade, in aanwezigheid van een diplomaat, ondervraagd worden door de politie. Daarna mocht hij het land verlaten.

De ondervraging ging onder meer over Cheng Lei, een Australische tv-presentatrice voor het Chinese overheidskanaal CGTN. Zij was enkele dagen eerder opgepakt en zit nog vast in China. Birtles zei dat hij Cheng maar oppervlakkig kende. Hij kreeg ook vragen over onderwerpen waarover hij had geschreven, zoals de protesten in Hongkong en de onderdrukking van Oeigoeren in Xinjiang.

Na de ondervragingen mocht Birtles inderdaad vertrekken naar Australië. Zijn collega Michael Smith maakte in Shanghai ondertussen vrijwel hetzelfde mee. Met het vertrek van de twee journalisten is er geen enkele Australische correspondent van een groot medium meer in China.

Journalist Micheal Smith keerde dinsdag terug in Australië.Beeld AP

De Australische minister van buitenlandse zaken, Marise Payne, heeft haar teleurstelling uitgesproken. Ook maakte ze duidelijk dat Australië veel waarde hecht aan de vrije nieuwsgaring. Er zijn uitgebreide handelscontacten tussen de twee landen en Australië kent een grote Chinese minderheid.

In het eerste halfjaar zijn al 19 journalisten gedwongen om China te verlaten. Reporters zonder Grenzen (RSF), een organisatie die zich inzet voor vrije nieuwsgaring, maakt zich volgens woordvoerder Cédric Alviani grote zorgen. “RSF veroordeelt de herhaalde aanvallen van het regime op de journalistiek, die het recht op informatie van de internationale gemeenschap in toenemende mate bedreigen.”

De organisatie van buitenlandse correspondenten in China FCC veroordeelt ‘het lastigvallen en de intimidatie’ van de twee Australiërs.

Visum niet verlengd

Amerikaanse journalisten hebben, naast uitzetting, ook problemen met de papieren die noodzakelijk zijn om in China te kunnen werken. Zo werd het visum van Chris Buckley niet verlengd. Deze zeer ervaren correspondent van The New York Times was kort voor de lockdown naar de stad Wuhan vertrokken, om van daar verslag te doen van de uitbraak van het coronavirus. Toen zijn visum afliep was Buckley nog in Wuhan en kon hij niet naar Peking om daar officieel verlenging aan te vragen.

Het uitzetten en hinderen van de Amerikanen kwam na het besluit van Washington om het aantal toegelaten medewerkers van Chinese media in Washington te beperken. Dat was weer een reactie op strengere regels voor Amerikaanse journalisten in China. Ondertussen wachten veel Amerikaanse journalisten op hun visum, dat ze nodig hebben om te werken in China.

Lees ook: 

Australië wil onderzoek naar oorsprong coronavirus, Trump wijst naar laboratorium Wuhan

In weerwil van zware Chinese druk pleit Australië voor een internationaal onderzoek naar de oorsprong en verspreiding van het virus en de rol van de WHO.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden