Genocidezaak Myanmar

Aung San Suu Kyi verdedigt haar land in eigen persoon in Den Haag. Maar waarom?

Aung San Suu Kyi (achter katheder) dinsdag, in het Internationaal Gerechtshof te Den Haag. Beeld EPA

De Myanmarese leidster Aung San Suu Kyi landde zondag op Schiphol en reisde direct door naar Den Haag. Ze gaat daar de komende dagen persoonlijk haar land verdedigen voor het Internationaal Gerechtshof. 

Dat is bijzonder, want doorgaans wijzen staten hun minister van justitie of hoogste aanklager hiervoor aan. Suu Kyi verwierf eerder faam met haar verzet tegen de vroegere junta in Myanmar en kreeg in 1991 de Nobelprijs voor vrede.

Het proces voor het Internationaal Gerechtshof, dat vandaag begint, gaat over de bloedige verdrijving de afgelopen jaren van een deel van de islamitische Rohingya-minderheid in het overwegend boeddhistische Myanmar. De zaak is aangespannen door het Afrikaanse land Gambia, dat daarin wordt gesteund door de Organisatie voor Islamitische Samenwerking. De Gambianen beschuldigen Myanmar van genocide.

De recente geweldsgolf begon toen Rohingya-rebellen leger- en politieposten aanvielen. De strijdkrachten reageerden daarop met een bikkelharde antiguerrilla-operatie. Tientallen Rohingya-dorpen gingen in vlammen op en er vielen duizenden doden. Ruim 700.000 Rohingya vluchtten naar buurland Bangladesh.

1 Waarom komt Aung San Suu Kyi zelf naar Den Haag?

Er zijn volgend jaar verkiezingen in Myanmar. Door af te reizen naar het Internationaal Gerechtshof kan Aung San Suu Kyi zich opwerpen als beschermer van de natie. Zij neemt daarmee de USDP, de door de generaals gesteunde oppositiepartij, de wind uit de zeilen.

Daarnaast spelen volgens sommige waarnemers waarschijnlijk persoonlijke motieven. Want Suu Kyi’s vader, generaal Aung San, was een van de helden van de onafhankelijkheidsstrijd tegen de vroegere Britse overheersers en geldt als stichter van zowel het land als zijn leger. Suu Kyi spiegelt zich aan zijn voorbeeld en wil, met de militairen, het land opbouwen.

Westerse journalisten en mensenrechtenactivisten zouden eerder een onrealistisch beeld van haar hebben geschetst. “Wij westerlingen hebben het icoon gecreëerd, door een ogenschijnlijk fragiele vrouw, voorvechtster van democratie, af te zetten tegen stevige, autocratische generaals”, zegt Myanmar-kenner David Steinberg. “We houden van onrealistische tegenstellingen.”

2 Wat wordt haar verweer?

Sommige pleitbezorgers van Suu Kyi voorspellen dat zij enkele misdragingen zal erkennen en dat ze zal aanvoeren dat deze het werk waren van individuele militairen, die de fout ingingen, in weerwil van de discipline binnen de strijdkrachten. Maar andere waarnemers verwachten dat zij vooral zal kiezen voor glasharde ontkenningen. Eerdere uitlatingen van de Myanmarese leidster suggereren in elk geval dat zij weinig gelooft van wat buitenlandse media en activisten melden over wandaden.

3 Hoeveel kans maakt zij daarmee?

Gambia baseert zijn zaak tegen Myanmar op het Genocideverdrag van 1948 en stelt dat elk land gerechtigd is een andere verdragsstaat aan te spreken op het verbod op volkerenmoord. Maar de definitie van volkerenmoord is strikt. Zo zal moeten worden bewezen dat er een ‘oogmerk’ was om een nationale, etnische, raciale of religieuze groep geheel of gedeeltelijk te ‘vernietigen’. Dat oogmerk is soms lastig hard te maken. De Gambianen verwijzen vooral naar VN-rapporten, waarin wordt geconcludeerd dat er genocidale bedoelingen schuilgingen achter de verdrijving van de Rohingya. Maar Suu Kyi en haar mensen noemen die rapporten ‘eenzijdig’ en gegrond op ‘misleidende informatie en secundaire bronnen’.

4 Hoe snel doet het hof uitspraak? En met welk effect?

Gambia vraagt nu eerst om een gebod aan Myanmar om te stoppen met genocidale praktijken. Het Gerechtshof doet hierover naar verwachting binnen enkele weken uitspraak. Maar de behandeling van het principiële geschil, over de vraag of de Myanmarezen genocide hebben gepleegd, kan jaren duren.

Vonnissen van het Internationaal Gerechtshof, de belangrijkste gerechtelijke instelling van de Verenigde Naties, genieten groot gezag, en staten zijn ook verplicht ze na te leven. Maar zij doen dat in werkelijkheid niet altijd.

In theorie kan het Gerechtshof zo’n zaak dan voorleggen aan de Veiligheidsraad, die besluiten kan nemen het vonnis te doen uitvoeren. Maar de raad heeft dat nog nooit gedaan. En het is ook onwaarschijnlijk dat zij dat nu wel zal doen, omdat China dat waarschijnlijk met zijn veto zou blokkeren, om zijn kleinere regiogenoot te beschermen.

5 Dus Suu Kyi kan een vonnis negeren?

Ja. Maar de buitenlandse druk op haar neemt de laatste tijd wel toe. Aanklagers van het Internationaal Strafhof, dat individuen vervolgt, openden afgelopen maand een onderzoek naar de verdrijving van de Rohingya. En in Argentinië buigt een rechtbank zich over eventuele strafvervolging van Myanmarese kopstukken, onder wie Suu Kyi. Als zij zich voor het hof hard opstelt en weinig empathie toont voor de Rohingya, dan loopt haar al zwaar beschadigde buitenlandse reputatie een nieuwe deuk op.

De Nederlandse minister van buitenlandse zaken, Stef Blok, liet gisteren aan de Tweede Kamer weten dat Nederland en Canada hebben besloten Gambia te ondersteunen bij de zaak. De twee gaan ook bij andere landen lobbyen voor steun aan de Gambianen.

Lees ook:

‘Alle Rohingya willen naar huis, mits het er veilig is’

De vele gevluchte Myanmarese Rohingya in Bangladesh durven na twee jaar niet terug. Een reportage van correspondent Ate Hoekstra.

VS stellen sancties in tegen hoogste militairen Myanmar

De Verenigde Staten hebben sancties ingesteld tegen de hoogste militair van Myanmar, de generaal Min Aung Hlaing, en enkele andere hoge militairen. De VS houden hen verantwoordelijk voor het op grote schaal doden van Rohingya moslims.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden