ProfielJustitieminister Zbigniew Ziobro

Anti-Europese ‘kroonprins’ heeft Polen in de tang

Minister van justitie Zbigniew Ziobro.
 Beeld EPA
Minister van justitie Zbigniew Ziobro.Beeld EPA

Mag de EU zich bemoeien met de Poolse rechtsorde? Het Poolse Constitutionele Hof buigt zich donderdag over deze vraag. Minister van justitie Zbigniew Ziobro verzet zich tegen iedere vorm van Europese inmenging.

Zelden had iemand met zo weinig aanhang zo veel politieke macht. Zbigniew Ziobro komt met zijn partijtje ‘Solidair Polen’ niet in de buurt van de kiesdrempel van vijf procent, maar ondanks deze minimale kiezerssteun is de 51-jarige minister van justitie de drijvende kracht achter het verzet tegen ‘de agressie van de Europese Commissie’.

Onder druk van Ziobro heeft de Poolse regering het Poolse Constitutionele Hof gevraagd te bevestigen dat de EU zich niet mag bemoeien met de Poolse rechtsorde. Donderdag buigt het Hof zich opnieuw over de kwestie. Het Constitutionele Hof is een verlengstuk van regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Als de rechters, onder wie oud-PiS-politici, de regering gelijk geven, bereikt het conflict met de Europese Commissie een nieuw hoogtepunt.

Dat is naar de zin van Ziobro. Hij beschikt over 18 medestanders in het 460-koppige parlement. Genoeg om de sociaal-nationalistische regeringspartij PiS aan een nipte meerderheid te helpen. Ziobro heeft PiS-leider Jaroslaw Kaczynski daarmee in de tang. Maar Kaczynski heeft een stok om Ziobro mee te slaan. Als hij de ‘ziobristen’ geen plek geeft op de kieslijst van PiS, kunnen ze herverkiezing vergeten.

Wederzijdse chantage

Deze wederzijdse chantage is het jongste hoofdstuk in de ingewikkelde relatie tussen de twee rechtse leiders. Als veertiger gold Ziobro als Kaczynski’s kroonprins. Maar Ziobro wilde niet wachten. In 2012 richtte hij zijn eigen partij op, Solidair Polen, waarmee hij zijn moederpartij wilde leegzuigen.

Dat plan mislukte jammerlijk. De carrière van de veelbelovende jurist uit Krakau leek vroegtijdig beëindigd. Maar in 2014 maakte Ziobro zijn gang naar Canossa. Kaczynski weigerde weliswaar zijn voormalige kroonprins weer in genade op te nemen, maar stemde wel in met een lijstverbinding. En zo voer ‘Solidair Polen’ in 2015 onder de vlag van PiS het parlement binnen en kreeg Ziobro ‘zijn’ ministerie van justitie terug.

Al tijdens de eerste door PiS geleide regeringen in de jaren 2005-2007 profileerde minister Ziobro zich als sheriff die op boeven jaagt. Bij voorkeur in de rangen van zijn politieke tegenstanders. Dit keer ging hij verder. Een nieuwe wet maakte hem behalve minister van justitie ook baas van het Openbaar Ministerie. Hij kan naar believen officieren van justitie en voorzitters van rechtbanken benoemen of ontslaan. Ook kan hij persoonlijk elk justitieel onderzoek in het land aansturen of seponeren.

Greep op benoeming rechters

Daarnaast zorgde Ziobro’s ministerie voor wetgeving die de politiek greep gaf op benoeming van rechters, een systeem dat doet denken aan het communistische Polen. Dit leidde tot het conflict met de Europese Commissie dat nu zijn climax nadert. Volgens het Europese Hof van Justitie is de onafhankelijkheid van rechters in Polen niet langer gegarandeerd.

De Commissie dreigt met financiële sancties als Polen niet inbindt. Ziobro noemt dit ‘chantage’, ‘kolonialisme’ en ‘economisch terrorisme’. Hij weigert ook maar iets te veranderen aan zijn ‘hervorming’ van de rechterlijke macht. Sterker nog: hij wil veel verder gaan. Hij heeft plannen voor een reorganisatie van de rechtbanken, die het hem mogelijk maakt ‘ongehoorzame’ rechters eruit te werken.

PiS-leider Kaczynski heeft nu een dilemma: zonder miljarden uit Brussel is de schatkist leeg, maar zonder steun van Ziobro – die zich steeds openlijker tegen de EU keert – heeft PiS geen meerderheid.

Subsidies bevroren

Daarbij gaat het niet meer alleen over de rechtsstaat. De Commissie bevroor subsidies aan lokale overheden die zichzelf uitriepen tot ‘zones vrij van lhbt-ideologie’. Volgens Ziobro is dit ‘ideologische vervolging door de Commissie’. De Brusselse druk om bruinkoolwinning te stoppen noemde Ziobro vorige week ‘een grote Duits-Russische operatie’ om de ‘energieoorlog in Europa’ te winnen.

Vorig jaar stemde ‘Solidair Polen’ tegen ratificatie van het Herstelfonds waarmee Brussel de coronacrisis wil bestrijden. Ziobro kon dat straffeloos doen, want hij wist dat de oppositie Kaczynski aan een meerderheid zou helpen en dat Polen zijn 57 miljard euro uit het Herstelfonds toch wel zou krijgen.

Onlangs steunde zijn partij een omstreden onderzoek waaruit zou blijken dat het lidmaatschap van de EU economisch negatief uitpakt voor Polen. Twee maanden geleden verklaarde Ziobro dat Polen ‘niet tegen elke prijs’ lid moet blijven van de EU. Mocht de kroonprins ooit koning worden, dan zal Europa nog terugverlangen naar Kaczynski.

Lees ook:
Wat kan Brussel doen om Polen in het gareel te krijgen?

Nu de Poolse rechter heeft bepaald dat Poolse wetgeving boven de Europese gaat, moet de Europese Commissie met een forse reactie komen. Hoe die eruit gaat zien, blijft onduidelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden