AnalyseOorlog in Oekraïne

Annexatie Oekraïense gebieden helpt Poetin in Rusland en verhoogt de inzet van de oorlog

null Beeld AP
Beeld AP

Rusland gaat vrijdag vier gedeeltelijk bezette gebieden in Oekraïne inlijven, een stap die internationaal fel wordt veroordeeld. Wat wil president Poetin ermee bereiken?

Jarron Kamphorst

Het hing al langer in de lucht, maar vrijdag gaat het dan ook echt gebeuren. Tijdens een ceremonie die om twee uur Nederlandse tijd in het Kremlin van start gaat, zal de Russische president Vladimir Poetin documenten ondertekenen waarmee Moskou de bezette Oekraïense gebieden Loegansk, Donetsk, Cherson en Zaporizja officieel – en illegaal – annexeert.

Volg het allerlaatste nieuws over de oorlog in Oekraïne in ons liveblog.

Rusland heeft deze Oekraïense provincies niet helemaal bezet; het zal nog spannend zijn of het de gehele provincies nu annexeert. Vrijdagmiddag zal Poetin “overeenkomsten ondertekenen inzake de toetreding van de nieuwe gebieden tot de Russische Federatie”, kondigde Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov donderdag aan. Ook staat een ‘omvangrijke speech’ van Poetin op het programma.

Het nieuws van de inlijvingen komt daags nadat de Russische bezetters schijnreferenda daarover in de bezette Oekraïense gebieden hadden afgerond. De door Rusland benoemde autoriteiten in de bezette regio’s verzochten woensdag al om toetreding tot de Russische Federatie. Oekraïne, westerse bondgenoten en de Verenigde Naties hebben de referenda meermaals gekenmerkt als schijnvertoningen waarvan de uitslag bij voorbaat vaststond. Afgelopen week kwamen meerdere verhalen naar buiten over dwang tijdens de stembusgang. Soms gingen verkiezingsambtenaren zelfs onder begeleiding van gewapende soldaten van deur tot deur om burgers bij het juiste vakje een kruisje te laten zetten.

Russische militairen op het Rode Plein in Moskou bij de voorbereiding voor een speciale ceremonie om de annexatie van de bezette Oekraïense gebieden te vieren. Op het blauwe bord staat de tekst:
Russische militairen op het Rode Plein in Moskou bij de voorbereiding voor een speciale ceremonie om de annexatie van de bezette Oekraïense gebieden te vieren. Op het blauwe bord staat de tekst: "Donetsk, Loegansk, Zaporizja, Cherson - Rusland!”Beeld AFP

Democratische zweem

De vertoning roept de vraag op waarom het Kremlin überhaupt nog de moeite neemt om referenda te organiseren die vrijwel de gehele internationale gemeenschap als illegitiem beschouwt. Als het overduidelijk om een illegale annexatie gaat, waarom dan nog een zweem van democratie proberen te creëren door middel van een geïmiteerde volksraadpleging? Het begin van een antwoord is dat Poetin zoals zoveel autocraten met dit soort illegale referenda probeert een illusie van publieke instemming te creëren. Zodoende ‘bevestigen’ kiezers de keuze die door de almachtige poppenspeler ver van tevoren is voorgekookt.

Daarnaast zijn de referenda een drukmiddel om leden van de politieke elite die kritiek hebben op de oorlog en de annexaties van de bezette gebieden het zwijgen op te leggen. Poetin kan dwarsliggers aanwrijven dat ze ‘tegen de wil van het volk’ ingaan. Bovendien biedt een georkestreerd referendum ook de kans om er bij de eigen bevolking via de propagandakanalen in te pompen dat het om een vrije keuze gaat en niet om een gedwongen en strak geregisseerde schijnvertoning. De referenda dienen kortom bovenal een binnenlands doel. Van de publieke opinie buiten de eigen landsgrenzen trekt het Kremlin zich immers al jaren weinig tot niets aan.

‘Zelfverdediging van Rusland’

Voor het verloop van de oorlog in Oekraïne hebben de illegale inlijvingen mogelijk verstrekkende gevolgen. Zodra Poetin de annexatiedocumenten tekent en Moskou de regio’s als Russisch grondgebied aanmerkt, zal het Kremlin zich beroepen op ‘zelfverdediging’ als de gebieden worden aangevallen. Zeker nu het Oekraïense leger bezig is aan een succesvol tegenoffensief in het noordoosten van het land, is de kans groot dat het Kremlin het tegenoffensief gaat framen als een aanval op Russisch territorium.

Volgens de Russische militaire doctrine kan en mag Moskou zich met alle mogelijke middelen, inclusief nucleaire, verdedigen tegen aanvallen die het als een existentiële bedreiging beschouwt voor het voortbestaan van de federatie. Vorige week benadrukte Poetin in een speech nog dat hij bij een “bedreiging van de territoriale integriteit” van zijn land “alle mogelijke middelen in zal zetten”. Hij eindigde zijn relaas toen met de woorden “ik bluf niet”.

Al is de kans groot dat Poetin de onwettige annexaties juist wél aangrijpt om te bluffen en geloofwaardiger te dreigen naar het Westen. Net zoals hij op 24 februari deed, toen hij het begin van de ‘speciale militaire operatie’ aankondigde en in zijn speech zei dat westerse militaire bemoeienis “zal leiden tot gevolgen die u niet eerder heeft meegemaakt”.

Lees ook:

Pro-Kremlin-analist Victor Olevitsj: ‘De referenda gaan om geopolitiek, niet om democratische procedures’

De Russische politicoloog Victor Olevitsj duidt in talkshows op de Russische staats-tv de ontwikkelingen in Oekraïne. Hij volgt de lijn van het Kremlin, maar zet af en toe wel vraagtekens bij de Russische militaire strategie. ‘De politieke elite in Rusland kan en moet eerlijker zijn tegen de mensen.’

Lees ook:

De bewoners van Zaporizja vrezen de gevolgen van het ‘nep-referendum’

In Zaporizja neemt de angst toe. Na het ‘nep-referendum’ in de bezette delen van de provincie vrezen de inwoners voor een escalatie van de oorlog. ‘De wereld moet iets doen.’

Collectieve onrust na Poetins mobilisatie: ‘Het kan je broer, zoon of echtgenoot zijn’

Langzaam maar zeker worden in Rusland de gevolgen van de massale internationale sancties zichtbaar. Aflevering negen over degevolgen van de oorlog en de strafmaatregelen op de gewone burger.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden