Reportage Pro-democratisch protest

Angst voor toenemend geweld jaagt Chinezen van het vasteland Hongkong uit

Een actievoerder houdt een met bakstenen geblokkeerde weg in de gaten, vlakbij de Chinese Universiteit van Hongkong. Beeld REUTERS

Chinezen van het vasteland verlaten Hongkong, omdat ze zich er niet veilig meer voelen. ‘Verborgen racisme is hier nu dominant.’

Met soms niet meer dan een rugzak bij zich, haastten Chinese studenten zich deze week van de technische universiteit van Hongkong (Hkust) terug naar het vasteland. De vrijwillige terugkeer volgde op dagen van geweld tussen pro-democratische activisten en oproerpolitie in Hongkong. De universiteit faciliteert de exodus: met bussen worden de studenten gerepatrieerd, een enkele keer gaat de reis zelfs per politieboot.

Het geweld bereikte ook de wat afgelegen technische universiteit, met uitzicht over een groene, heuvelachtige baai, toen er een tijdje terug een student van het vasteland in elkaar geslagen werd. De gemoederen liepen nog hoger op na de dood vorige week van de 22-jarige Hkust-student Chow Tsz-lok. Hij viel tijdens een protestactie in de stad bij een parkeergarage een verdieping naar beneden en overleed later aan zijn verwondingen.

De Hkust is een van de meest geliefde universiteiten onder Chinese studenten, die, voordat de protesten in Hongkong vijf maanden geleden uitbraken, met z’n twaalfduizenden waren (in totaal woonden er tot voor kort zo’n miljoen vasteland-Chinezen in de stad). De sfeer is niet prettig meer voor vastelanders, meent masterstudent ‘Janet’ die voor haar veiligheid niet met haar Chinese naam in de krant wil. Er is met lokale studenten in Hongkong niet meer op neutrale toon te discussiëren, vindt ze. “Ze laten zich meeslepen door hun gevoelens.” Janet is al een paar weken geleden teruggekeerd naar het vasteland. “Ik ben blij dat ik de keuze heb.”

Nederlandse studenten geadviseerd te vertrekken

Het geweld in Hongkong heeft deze week ook de universiteiten bereikt. Daarom adviseren de meeste Nederlandse onderwijsinstellingen studenten die in Honkong zitten om terug te keren, blijkt uit een rondgang van de NOS. De reiskosten worden vergoed. 

Het zou gaan om zo’n 280 Nederlandse studenten. De Erasmus Universiteit heeft de meeste studenten in Hongkong: 74. Ook studenten uit Zuid-Korea (80) en Taiwan (284) vertrekken.

Dinsdagnacht was er een groot gevecht tussen oproerpolitie en studenten bij de Chinese University van Hongkong (CUHK), een van de dertien universiteiten in de stadstaat en van oudsher een activistenbolwerk. De politie vuurde traangas en rubber kogels af, de studenten molotovcocktails. Meer dan honderd studenten en twaalf agenten raakten gewond.

Tot deze week bleef de politie van de universiteiten weg, maar ze grijpen in sinds een  noodwet bepaalde dat een campus geen privéterrein is. Een in allerijl ingediend bezwaar van de studentenvakbond is woensdag door de rechter verworpen. De politie heeft nu vrij spel op de campussen, die ze beschouwt als broeinesten van activisten.

Collega-student ‘Mike’, die ook niet met zijn naam in de krant durft, komt uit een stad vlak over de grens. Hij denkt er niet aan om te vertrekken, ook al is ook hij bezorgd over de situatie. De pro-democratie-demonstranten verzetten zich tegen de invloed van Peking in Hongkong. Twee weken geleden voelde Mike de spanning toen hij zijn masterdiploma in ontvangst nam, vertelt hij. Na het Chinese volkslied riepen gemaskerde activisten leuzen. De organisatie moest de ceremonie stopzetten.

In hun politieke eisen kan de bedeesde Mike zich vinden. De afgelopen maanden liep hij tot twee keer toe met zijn vrienden mee in massademonstraties. “Ze vechten voor vrijheid en democratie. Als de centrale regering in Peking Hongkong zichzelf zou laten besturen, zoals ze beloofd heeft, dan zouden mensen tevreden zijn.”

Maar sinds augustus keerden de betogers zich steeds vaker tegen alles wat van het vasteland komt – van winkelketens tot studenten. Het gaf Mike een ongemakkelijk gevoel. “Jonge mensen gaan maar wat graag naar het vasteland om te winkelen en lekker te eten. Nu stichten ze brand bij winkels die Chinese merken verkopen.”

Veel vastelanders hebben het gevoel dat ze niet meer welkom zijn in Hongkong. Filmpjes waarin vastelanders worden uitgescholden of aangevallen, doen de ronde op sociale media. Hoe betrouwbaar de beelden zijn, is niet altijd duidelijk. Ze worden aangevuld door geruchten en anekdotes. “Verborgen racisme domineert nu in Hongkong”, zegt Janet via de chatapp WeChat. Via de telefoon deelt ze berichtjes over studenten van het vasteland wier kamer besmeurd is met rode verf.

Verscheurd tussen politieke sympathieën en loyaliteit aan het vasteland

Voelde hij zich eerst nog verwant met zijn lokale vrienden, nu wordt Mike verscheurd tussen zijn politieke sympathieën en zijn loyaliteit aan het vasteland. Op bezoek bij zijn ouders, die net over de grens wonen, bespreekt hij de situatie in Hongkong met zijn vader. “Soms klopt het niet wat hij denkt te weten.”

Nu is de repatriëring nog vrijwillig. In Shenzhen zorgt onder andere de Communistische Jeugdliga voor opvang – bange studenten van het vasteland zijn een handig propagandamiddel voor de regering in Peking. 

Het geweld van de activisten keurt Mike af, maar hij vindt ook dat de politie zich daar in de eerste plaats schuldig aan maakt. Het liefst zou hij zien dat de regering van Hongkong haar fouten toegaf, en ‘wijze beslissingen’ nam in plaats van geweld met geweld te willen onderdrukken. “En dan moet er gerechtigheid komen. Eerst moet de politie zich verantwoorden, en daarna de activisten.”

Met zijn studievrienden kan de net afgestudeerde ingenieur het daar niet meer over hebben. Hun verschillende achtergronden maken het moeilijk om ideeën te delen. “Ik ben bang dat het onze vriendschap verpest. Ja, ik voel me nu best eenzaam.”

Teruggaan is voor Mike geen optie, hij is gewend aan de vrijheid die Hongkong biedt. “Het vasteland is voor mij een nog ergere plek.”

De volledige namen van ‘Mike’ en ‘Janet’ zijn bekend bij de hoofdredactie.

Chinese minister raakt gewond in Londen

De hoogste bestuurder van Hongkong heeft de ‘barbaarse aanval’ in Londen op haar minister van justitie veroordeeld. Gemaskerde activisten belaagden Teresa Cheng tijdens een bezoek aan de Britse hoofdstad.

De betogers noemden Cheng donderdagavond laat een moordenaar en beschenen haar met lampen. Ook scandeerden ze leuzen van de pro-democratische beweging in de Aziatische metropool. Op videobeelden is te zien hoe de minister ten val komt.

Leider Carrie Lam van Hongkong zegt dat de minister ‘ernstig lichamelijk letsel’ opliep, zonder daarover in detail te treden. De Chinese ambassade in het Verenigd Koninkrijk zegt dat Cheng is geduwd en gewond raakte aan haar hand.

Het is voor zover bekend de eerste keer sinds het begin van de grootschalige protesten in Hongkong dat een hoge functionaris gewond raakt.

In Hongkong viel een tweede dode bij de aanhoudende protesten en onlusten. Een 70-jarige schoonmaker zou een steen tegen zijn hoofd hebben gekregen. Hij overleed in het ziekenhuis. De politie meldt dat de man tijdens zijn lunchpauze is geraakt. Gemaskerde betogers zouden een ‘hard voorwerp’ hebben gegooid. ANP/Reuters

Lees ook:

‘Als ze ons vermoorden, dan vechten we terug’

Reportage over de strijd in Hongkong. Politie en demonstranten in gebruiken steeds meer geweld. ‘Als de regering niet luistert, moeten we laten zien dat we het menen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden