Duitsland Verkiezingen

Angst en ontevredenheid spelen AfD in de kaart

Andreas Kalbitz, topkandidaat van de AfP begroet aanhangers. Beeld AFP

Het radicaal rechtse AfD dreigt zaterdag fors te winnen in de Duitse deelstaten Brandenburg en Saksen. De partij Alternative für Deutschland profiteert van de anti-Merkelstemming.    

Angela Merkel en haar regering kijken nerveus naar de verkiezingen van morgen in Brandenburg en Saksen: anti-immigratiepartij Alternative für Deutschland (AfD) groeit naar verwachting fors. In Brandenburg kan ze – voor het eerst in een Duitse deelstaat – de grootste worden. Vandaag precies vier jaar geleden sprak bondskanselier Merkel haar beroemd-beruchte zin: “Wir schaffen das.”

Die uitspraak spleet Duitsland, schrijft commentator Matthias Müller von Blumencorn in de Berlijnse krant Der Tagesspiegel. Ze wilde optimisme uitstralen, verwijzend naar het verhaal van de Duits-Duitse hereniging; daar kon Duitsland volgens haar zelfvertrouwen uit putten. Toch is juist in het oosten, in de voormalige DDR, de anti-Merkelstemming het grootst.

De AfD spint daar garen bij. Ook in de oostelijke deelstaat Thüringen staan verkiezingen op de rol – eind oktober. Duitsland kijkt gespannen toe hoe ‘het oosten’ morgen en in oktober kiest. Terreinwinst voor de AfD kan tot nieuwe, voor Duitsland ongekende coalities leiden. De uitslagen kunnen ook voor de landelijke politiek en voor Angela Merkel grote gevolgen hebben.

Rechterflank

In Brandenburg voert de AfD met 21 procent in de peilingen een nek-aan-nek-race met de SPD van minster-president Dietmar Woidke (22 procent, in 2014 haalde hij nog 32). De sociaal-democraten regeren de deelstaat sinds 1991, maar dreigen de macht te verliezen; bij de Europese verkiezingen in werd de AfD al de grootste. Wel is Woidke geliefder dan de AfD-kandidaat, Andreas Kalbitz.

Kalbitz hoort bij de rechterflank van de partij. Hij nam in 2007 deel aan een mars in Athene van de Duitse neonazipartij NPD en de Griekse extreem-rechtse Gouden Dageraad, berichtte weekblad Der Spiegel deze week. Ook de AfD-fractievoorzitters van Saksen en Thüringen behoren tot de rechtervleugel. Vooral Björn Höcke van Thüringen staat bekend als rechts gezicht.

In Saksen staat de AfD in de peilingen op recordhoogte: 24,5 procent. Toch is de kans dat de rechts-populisten daar de grootste worden klein. De CDU van minister-president Michael Kretschmer maakt in de peilingen een eindspurtje en loopt nu voorop met 32 procent. Toch: vergeleken met 2014 (bijna 40 procent) is dat voor de christen-democraten een aanzienlijk verlies.

Stoppen met bruinkool

Ook al zijn vluchtelingen een minder prominent thema dan vier jaar geleden en komen er anno 2019 minder mensen naar Duitsland, de AfD lijkt er in het oosten niet minder populair om. Er spelen ook andere factoren – zo is het oosten armer dan het westen, het platteland raakt steeds leger. Ook het versnelde stoppen met bruinkool waartoe Merkel-IV besloot, de Kohleausstieg, is een heikel thema.

In bruinkoolgebied de Lausitz leidt dit tot protest – al vloeien ter compensatie miljarden euro’s naar de regio. De AfD is als enige tegen de Kohleausstieg. “Een mix uit ontevredenheid, het gevoel achter te blijven, angst voor sociale neergang, maatschappelijke verandering en vijandigheid tegenover vreemdelingen”, zo verklaart Tilman Steffen in Die Zeit de steun voor de AfD in het oosten.

Als CDU en SPD in het oosten verliezen dan zou Merkels regering nog wankeler kunnen worden. Die is weinig geliefd, niet in de laatste plaats bij de partijen zelf, vooral bij ‘juniorpartner’ SPD, die eigenlijk helemaal niet wilde meedoen. In Berlijn wordt al maanden rekening gehouden met een voortijdig einde van Merkel-IV. Verliezen in de oostelijke deelstaten kunnen daar beslissend toe bijdragen.

Lees ook: Duitse veiligheidsdienst onderzoekt of standpunten AfD tegen de Grondwet indruisen

De Duitse binnenlandse veiligheidsdienst gaat anti-immigratiepartij Alternative für Deutschland (AfD) scherper in de gaten houden. Verschillende uitlatingen van anti-immigratiepartij AfD druisen in tegen de Duitse Grondwet. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden