VS-ColumnBas den Hond

Anderhalf miljard dollar om te doen wat de kiezers niet willen

Bas den Hond

Het was geen goede week voor Donald Trump.

En dus ook niet voor de Republikeinen, die zich in bochten moeten wringen om diens diefstal van topgeheime overheidsdocumenten goed te praten. Maar het was een geweldige week voor conservatief Amerika.

De juridische problemen van hun vorige en wellicht volgende presidentskandidaat kunnen de Republikeinen stemmen kosten, en dat kan een streep halen door de lonkende meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat bij de verkiezingen komende november. Maar grote beslissingen over hoe het toegaat in de VS worden tegenwoordig vaker in de rechtszaal genomen dan in het Congres. Daar zijn de conservatieven de laatste tijd aan het winnen, dankzij een uitgekiende strategie om de juiste rechters op de juiste plek te krijgen. En de man die daar het brein achter was, blijkt maar liefst ruim anderhalf miljard dollar cadeau te hebben gekregen om dat project uit te breiden.

Dat geld komt uit het bezit van Barre Seid, een 90-jarige ondernemer uit Chicago. Seid geeft al langer geld aan conservatieve en pro-Israëlische organisaties, maar heeft nu in één klap afscheid genomen van bijna heel zijn fortuin. Hij schonk alle aandelen van het bedrijf dat hij bezat, Tripp Lite, fabrikant van beveiligde netvoedingen voor computers, aan de Freedom Marble Trust. Dat is een organisatie die ‘de menselijke vrijheid wil handhaven en uitbreiden, in overeenstemming met de waarden en idealen zoals die zijn verwoord in de Onafhankelijkheidsverklaring en de Grondwet van de Verenigde Staten.’

De directeur van die organisatie is Leonard Leo. Hij verkocht de aandelen meteen aan een Iers bedrijf, voor 1,65 miljard dollar, belastingvrij. En werd daarmee in één klap een van de machtigste mensen op de rechterflank van de Amerikaanse politiek. En Leo was al zo invloedrijk, en vooral bekend als de drijvende kracht achter de Federalist Society, een club van juristen die de afgelopen jaren een kweekvijver en mentorcollectief is geweest voor conservatieve rechters.

Het brein achter de omvorming van het Hooggerechtshof

Hoe groot die invloed was, werd vooral duidelijk tijdens de campagne voor de presidentsverkiezingen van 2016. Nadat Donald Trump in dat jaar de Republikeinse nominatie veroverde, had hij bij veel Republikeinse kiezers nog wel wat twijfels uit te wissen als voormalig Democraat en voorstander van het recht op abortus. Hij loste dat op door als eerste kandidaat ooit een lijst te publiceren waaruit hij, als hij president zou worden, zijn voordrachten voor het Hooggerechtshof zou kiezen. Bij het samenstellen daarvan leunde hij sterk op het advies van Leo.

Die had dat jaar ook mee actie gevoerd tegen het vervullen van een al bestaande vacature in het hof, na het overlijden van de zeer conservatieve rechter Antonin Scalia, door president Barack Obama. Die campagne was succesvol; de Republikeinen in de Senaat blokkeerden Obama’s voordracht en drukten na Trumps verkiezing tot president de benoeming van Neil Gorsuch door.

Er volgden nog twee benoemingen op voordracht van Trump, van Brett Kavanaugh en Amy Coney Barrett, net als Gorsuch leden van de Federalist Society. En daarmee zat er een solide conservatieve meerderheid in het zadel, die onder andere in juni dit jaar het landelijke recht op abortus afschafte.

Voorzag de cultuurstrijd

Dat heeft de Amerikaanse conservatieve beweging dus in belangrijke mate aan Leonard Leo te danken. Die werd in 1991, toen hij rechten studeerde aan de Cornell Universiteit, lid van de Federalist Society, toen nog vooral een juridische debatclub. En in plaats van een carrière als rechter, aanklager of advocaat, zag hij gaandeweg brood in die organisatie in te zetten als middel om via het recht gedaan te krijgen, wat via de stembus maar niet wilde lukken.

“Hij had twintig jaar geleden al in de gaten dat conservatieven de cultuurstrijd hadden verloren”, zei zijn voormalige voorlichter Tom Carter tegen het tijdschrift The New Republic. “Abortus, homorechten, geboorteregeling – conservatieven maakten geen enkele kans als de publieke opinie daarover de doorslag kon geven. Dus moesten ze de rechtbanken vol zetten met sympathiserende rechters.”

Dat lukte tijdens het presidentschap van Donald Trump voortreffelijk. Niet alleen in het Hooggerechtshof, maar ook in de hoven van beroep en rechtbanken zitten nu honderden rechters die misschien lang niet allemaal enorme fans zijn van Donald Trump, maar wel het stempel van goedkeuring hebben van de Federalist Society. En voor het leven benoemd zijn.

De man die dat allemaal voor elkaar kreeg, heeft nu de beschikking over ruim anderhalf miljard dollar om conservatief talent te zoeken, te ontwikkelen en zo nodig met publiciteit te ondersteunen. Met zoveel armslag kan hij dat niet alleen voor de federale rechterlijke macht doen, maar ook voor die in de staten. In veel staten worden rechters niet benoemd door het parlement, maar verkozen, wat politieke organisaties met geld veel mogelijkheden geeft om te beïnvloeden wie de post mag bekleden. En behalve kandidaat-rechters kan Leo met zijn grote oorlogskas natuurlijk ook volksvertegenwoordigers gaan steunen die de goede standpunten hebben.

Links Amerika werd het bleek om de neus toen de New York Times afgelopen maandag het nieuws van de donatie – die in 2020 en 2021 zijn beslag kreeg – onthulde. In het webmagazine Slate wezen Slates analist Dahlia Lithwick en hoogleraar recht aan de Universiteit van Californië Richard Hasen op een komende rechtszaak voor het Hooggerechtshof over het trekken van districtsgrenzen in een staat. Dat is vaak een middel voor een partij die aan de macht is om de verkiezingsuitslag ten gunste van zichzelf te vertekenen.

En in een andere komende zaak kan het Hooggerechtshof oordelen dat in staten alleen de parlementen, en niet de rechtbanken, iets te zeggen hebben over de organisatie van verkiezingen.

“De organisaties van Leo bezaaien de rechterlijke macht met juristen die juist de theorieën aanhangen die onze democratische principes ondermijnen”, waarschuwen ze.

Financiële wapenwedloop

Zelf ziet Leo dat natuurlijk anders. In een verklaring aan de Wall Street Journal zette hij de donatie die hij kreeg tegenover het vele geld dat rijke donateurs, zoals George Soros, aan Democraten gaven, waardoor de Democraten in 2020 twee keer zoveel steun hadden van niet officieel partijgebonden organisaties als de Republikeinen.

Het was misschien wel een onvermijdelijke zet in de wapenwedloop op financieel gebied, waarin de Amerikaanse politieke partijen terechtkwamen nadat het Hooggerechtshof in 2010 een streep haalde door veel regels op het gebied van politieke donaties.

Er is anderhalf miljard geboden op de kant die het uit moet met Amerika? Wie biedt meer?

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden