Xenofobie

ANC worstelt met xenofobisch karakter van geweld in Zuid-Afrika

South African Police Service-agenten in burger patrouilleren na de plunderingen in Johannesburg. Beeld AFP

Na de uitbraak van geweld tegen immigranten krijgt Zuid-Afrika stevige kritiek van onder meer Nigeria. Regeringspartij ANC weigerde aanvankelijk te spreken van xenofobie.

“Onacceptabel” noemde de Nigeriaanse regering het recente geweld tegen Afrikaanse immigranten in Zuid-Afrika maandagavond op Twitter. “Genoeg is genoeg”, vervolgde de tweet. “Nigeria zal maatregelen nemen om de veiligheid van zijn burgers te waarborgen.”

Maandag trokken groepen Zuid-Afrikaanse plunderaars door de stadscentra van Johannesburg en Pretoria. Ze vielen winkels aan van immigranten, die ze verwijten hun banen af te pakken. Volgens officiële cijfers zit ruim 28 procent van de Zuid-Afrikanen zonder werk. In werkelijkheid ligt dat percentage zelfs dicht bij de 40 procent. Het merendeel van de straatverkopers en winkeleigenaren in de Zuid-Afrikaanse steden komt uit landen als Zimbabwe, Nigeria, Ethiopië en Somalië. 

Angst voor nieuwe rellen

Dinsdag bleven hun winkels gesloten uit angst voor nieuwe rellen. De plunderingen waren onmiskenbaar gericht tegen buitenlanders. De materiële schade is groot en er vielen twee doden. Toch weigerde de Zuid-Afrikaanse minister van politie, Bheki Cele, maandag het xenofobische karakter van het geweld te onderkennen. “Xenofobie wordt als excuus gebruikt”, zei hij. “Er is niks dat een conflict tussen Zuid-Afrikanen en buitenlanders heeft aangewakkerd. We hebben hier simpelweg te maken met criminaliteit, niet met xenofobie.”

President Cyril Ramaphosa leek intussen van de aardbodem verdwenen. Pas gistermiddag kwam hij met een officiële verklaring. De hashtag #DearMrPresident was toen al trending op Twitter. Duizenden Zuid-Afrikanen stelden Ramaphosa op dat sociale medium ongeveer dezelfde vraag: Waar bent u nu uw (morele) leiderschap zo hard nodig is? Ramaphosa onderkende dinsdagmiddag dan toch eindelijk dat het specifiek om geweld tegen buitenlanders gaat. “En daar is geen enkele rechtvaardiging voor”, zei hij.

Beschamend moment

De geweldsuitbarsting kwam op een beschamend moment. Vandaag (woensdag) is in Kaapstad de aftrap van de Afrikaanse editie van het World Economic ­Forum. Regeringsdelegaties uit 28 Afrikaanse landen zijn aanwezig en waren directe getuigen van het geweld tegen hun burgers. Voor regeringspartij ANC is dat uiterst genant, omdat veel vroegere partijleiders tijdens de apartheid met open armen werden ontvangen in Afrikaanse buurlanden, als politieke vluchtelingen.

Het geweld tegen immigranten is bovendien structureel in Zuid-Afrika. Verspreid over het land worden elk jaar honderden winkels van ­immigranten geplunderd en maken tientallen buitenlanders melding van fysieke agressie die xenofobisch ­getint is. De hevige uitbarstingen van geweld tegen immigranten in 2008, 2015 en afgelopen maandag ontstaan dus niet uit het niets.

Medeschuldig

De organisatie Right2Know stelde gisteren in een verklaring dat de Zuid-Afrikaanse overheid medeschuldig is aan het xenofobisch geweld. “Hooggeplaatste politici vinden kwetsbare Afrikaanse immigranten een gemakkelijk doelwit”, schreef de organisatie. “Er bestaat een gevaarlijke en groeiende trend van politiek populisme dat leidt tot aanvallen op buitenlanders.”

Right2Know doelt daarbij bijvoorbeeld op verkiezingsbeloften van het ANC om immigratie sterk te beperken. Ook de burgemeester van Johannesburg, Herman Mashaba van oppositiepartij Democratic Alliance, liet zich dit jaar meerdere keren erg negatief uit over illegale migranten. In een poging daadkrachtig over te komen organiseerde hij enkele ­weken geleden politie-invallen in migrantenwinkeltjes. Dat leidde toen voor de eerste keer dit jaar tot grote rellen en plunderingen in de stad.

“Ik vind nog steeds dat wie zijn papieren niet in orde heeft het land uit moet”, reageerde Mashaba dinsdag defensief. “Maar dat betekent natuurlijk niet dat we elkaar moeten platbranden of vermoorden.”

Lees ook: 

Bendes trekken plunderend door de straten op zoek naar migranten 

In Johannesburg en Pretoria braken maandag rellen en plunderingen uit. Het geweld was gericht tegen immigranten uit de Afrikaanse buurlanden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden