Een luxeflat verrijst in Tijuana. Huurders met dollars kunnen rekenen op zwembaden en sportruimtes.

ReportageDe Mexicaanse grens over

Amerikaanse migranten verdringen de lokale bevolking in Tijuana

Een luxeflat verrijst in Tijuana. Huurders met dollars kunnen rekenen op zwembaden en sportruimtes.Beeld Mari Meyer

Steeds meer Amerikanen uit het dure zuiden van Californië verhuizen naar de nabijgelegen Mexicaanse stad Tijuana, waar de kosten van levensonderhoud een stuk lager liggen. De lokale bevolking ervaart de negatieve effecten. ‘Ik verdien in pesos, maar huisbazen willen de huur in dollars.’

Mari Meyer

San Diego en Tijuana leunen als geliefden tegen elkaar aan, op de landkaart enkel van elkaar gescheiden door de kaarsrechte lijn van de grens. Dagelijks gebruiken meer dan 90.000 mensen San Ysidro, de populairste grensovergang en een van de drukste oversteekpunten ter wereld. Op vrijdagochtend valt het verkeer vanuit de VS mee en ben je binnen een paar minuten in Tijuana, langs stugge Amerikaanse en Mexicaanse grensbewakers met kogelvrije vesten en donkere zonnebrillen op, die zelfs op dit vroege tijdstip al een paar duizend gezichten hebben gezien.

Wie regelmatig heen en weer gaat, weet precies op welke tijden het druk is. Vrijdagavond aan de Amerikaanse kant bijvoorbeeld, en zondagavond aan de Mexicaanse kant. Locals hebben trucjes om de reistijd te verkorten: vraag een douanepas aan voor de spitsstrook (alleen mogelijk als je geen strafblad hebt), koop een motorfiets zodat je tussen de auto’s door kan slalommen, of ga te voet en neem aan de andere kant een taxi of het openbaar vervoer.

Mensen in het grensgebied denken over het algemeen nauwelijks na over het heen en weer reizen, vertelt de in Mexico geboren en getogen Daniel Peña in een knusse koffiezaak in het centrum van Tijuana. “Oversteken hoort erbij, ik doe het al mijn hele leven. Om te winkelen, om te werken, voor familiebezoek. Maar steeds meer Amerikanen vestigen zich hier voorgoed en dat is voor ons een probleem.”

Daniel Peña: ‘Huisbazen hier kunnen doen wat ze willen’. Beeld Mari Meyer
Daniel Peña: ‘Huisbazen hier kunnen doen wat ze willen’.Beeld Mari Meyer

Alleen Hawaii is duurder

Peña is vorig jaar afgestudeerd als huisarts in Tijuana en werkt inmiddels in een kliniek. Hij verdient bij als fotograaf en influencer. Op Instagram plaatst hij gelikte foto’s vanuit lokale restaurants. Tijdens zijn studie woonde hij nog bij zijn ouders om geld te besparen, maar samen met zijn verloofde – ‘vanaf morgen mijn vrouw, dan is de bruiloft’ – wil hij binnenkort toch echt op zichzelf gaan wonen.

Zelfs met zijn salaris is dat niet makkelijk, zegt Peña. “Ik verdien in pesos, maar huisbazen willen de huur in dollars. Dat is alleen in de grensgemeenten zo.” Aangezien twintig Mexicaanse pesos slechts één Amerikaanse dollar opleveren en de Amerikaanse vraag de gemiddelde huurprijs omhoogdrijft, is het voor de lokale inwoners steeds moeilijker om de benodigde hoeveelheid bij elkaar te schrapen.

Mexico is al langere tijd populair onder de Amerikanen in het grensgebied. Ze gaan er uit eten, met vakantie, en soms zelfs met pensioen. Maar nadat de prijzen van onroerend goed in de VS de afgelopen jaren omhoogschoten en de inflatie nu levensmiddelen en benzine duurder maakt, kwam ook een verhuisgolf op gang. Van alle mensen die momenteel naar Tijuana verhuizen, komt volgens lokale makelaars ongeveer de helft uit het prijzige Zuid-Californië. Alleen eilandstaat Hawaii is in de VS duurder.

‘Je hoeft nauwelijks Spaans te kunnen’

Amerikaan James Tait woonde in Ocean Beach, een wijk in San Diego, en bezocht Mexico al vijfentwintig jaar toen hij in 2018 besloot om tijdelijk naar Tijuana te vertrekken. “Ik moest twee heupoperaties ondergaan en ik kreeg te weinig uitkering om te blijven waar ik zat”, vertelt hij. Tait werkt in de evenementenbranche; als je een feestje geeft, zoekt hij er de juiste cateraar bij. “Op mijn hoogtepunt deed ik vijftig bruiloften per jaar. En ik verdiende goed, maar San Diego is duur. Toen ik er kwam wonen betaalde ik 500 dollar per maand voor een stek met één slaapkamer. Toen ik vertrok, kostte diezelfde woning 1800 dollar.”

Niet alleen een woning kost veel, vindt Tait. “Je geeft zo honderd dollar per dag uit aan eten, drinken en vermaak. Zo houd je niks over.” Hij was oorspronkelijk van plan om zes maanden in Tijuana te blijven. “Dat zei ik ook tegen mijn vriendin, die trouwens nog steeds in San Diego woont: blijf jij hier, ik ga daar tijdelijk zitten om geld te besparen en van mijn operaties te herstellen.” Hij huurde een appartement in Playas, de kustregio van Tijuana. “En ik ben nooit meer terug verhuisd.” Hij grijnst erbij.

Nu werkt hij nog steeds voor Amerikaanse klanten, maar minder dan voorheen. “Je kan hier met zoveel minder toe. Mijn huur is 600 dollar per maand en ik heb twee slaapkamers en twee badkamers. De andere slaapkamer verhuur ik voor 500 dollar.” Tait heeft al meerdere Amerikaanse vrienden overgehaald om Tijuana een kans te geven, want de voordelen wegen volgens hem ruimschoots op tegen de nadelen. “Soms komt er een dag of twee geen water uit de kraan en was ik me in een teiltje. Mijn buren verbranden weleens afval en dat stinkt. Maar daar valt mee te leven. Het is hier spotgoedkoop, je hoeft nauwelijks Spaans te kunnen, en vanaf mijn balkon kan ik San Diego zien liggen. Als je op afstand je werk kan doen, is er geen enkele reden om in Californië te blijven.”

null Beeld
Eduardo Franco: ‘Ik heb gestudeerd, maar ken mensen die als barman in San Diego meer verdienen’. Beeld Mari Meyer
Eduardo Franco: ‘Ik heb gestudeerd, maar ken mensen die als barman in San Diego meer verdienen’.Beeld Mari Meyer

Voor Eduardo Franco is dit moeilijk te verkroppen. Franco is eind twintig en afgestudeerd als civiel grafisch ingenieur, maar geeft noodgedwongen fulltime les op een school. “Grafisch ontwerp doe ik er parttime bij. En ik kan het nog steeds niet betalen om op mezelf te gaan wonen, zelfs met huisgenoten. Een redelijk maandsalaris in Tijuana is omgerekend 600 dollar. Zelfs als jouw deel van de huur maar 300 dollar is, ben je er nog niet.” Want, telt hij na op zijn vingers: “Benzine, eten, rekeningen”. Franco vertelt erover in Buena Vista, een van de oorspronkelijke wijken van Tijuana met veel kleurrijke laagbouw, en woont een wijk verderop in Otay, waar ook een grensovergang met de VS is. “Ik heb gestudeerd, maar ken mensen die als barman in San Diego meer verdienen.”

Dubbele standaard

Franco maakt zich niet alleen boos over de Amerikanen die naar Tijuana komen om geld te besparen. Ook de dubbele standaard doet pijn. Amerikanen kunnen met een tijdelijk visum makkelijk in Mexico wonen, terwijl ze elders werken – of dat nou aan de andere kant van de grens of via de computer op afstand is. Na vier jaar fulltime verblijven in Mexico mogen ze een verblijfsvergunning aanvragen.

Een Amerikaan kan al die tijd nog steeds aanspraak maken op Amerikaanse voorzieningen en eet dus van twee walletjes. “Maar voor mij als Mexicaan…” Franco zucht. “Ik heb geen dubbele nationaliteit. Ik mag niet in de VS werken, al zou ik het willen.” Maar dat is niet het geval, benadrukt hij. “Ik woon hier, mijn familie is hier. Ik houd van Tijuana en ben trots op mijn identiteit.” Wat hem steekt, vertelt hij druk gebarend, is dat het leven in zijn stad steeds moeilijker wordt en dat hij, in tegenstelling tot een Amerikaan als Tait, veel minder opties heeft.

De spierballen van de drugskartels

“Ik begrijp dat zeker”, vertelt Sofia Bair, die toeziet op de pr voor kunstenaars en culturele organisaties. Ze maakte zo’n twee jaar geleden vanuit San Diego de definitieve oversteek en werkt sindsdien lokaal in Tijuana en via internet voor klanten aan de andere kant van de grens. “Ik kan niet ontkennen dat het leven hier een stuk goedkoper is. Dat is heel fijn.”

Ze is Cubaans-Amerikaans en voelt zich thuis in Tijuana, waar haar Spaans met sprongen vooruit is gegaan. Het is essentieel, vindt Bair, om je als niet-Mexicaan te verdiepen in de stad. Ze organiseert evenementen met lokale kunstenaars en restaurants. “De grensregio is uniek qua kruisbestuiving van culturen. Dat erken ik en omarm ik. Ik ken hier al mijn buren. Dat was in San Diego echt niet zo.”

Zo ook in augustus, toen clashende drugskartels de stad twee dagen lang platlegden. “Dat was wel even eng”, zegt Bair. “Ik was op vrijdag in de sportschool en ineens kreeg iedereen sms’jes. Even later zagen we op televisie dat we binnen moesten blijven.”

De verhalen over de precieze aanleiding lopen zowel in Tijuana zelf als in de media uiteen, maar niemand kon ontsnappen aan de gevolgen: tientallen auto’s vlogen in brand, enkele wegen werden afgesloten met wegversperringen en er gold twee dagen een avondklok. Het was groot nieuws in de VS en de burgemeester van Tijuana stuurde duizenden soldaten de straat op, maar Bair laat zich niet afschrikken. “Ik ben gewoon thuisgebleven. De hele buurt keek naar elkaar om, dat was juist heel mooi om te zien.” Zondag werd er alweer gebruncht, zegt ze.

Van huisarts naar doktersassistent

De in Mexico geboren en getogen Peña wuift vragen over het gevaar van de drugskartels weg. Spierballengerol, meent hij. Soms willen de kartels aan de regering laten zien dat er niet met ze te sollen valt. Zijn laconieke houding is te verklaren door de geschiedenis van Tijuana: tot zo’n tien jaar geleden was geweld aan de orde van de dag tijdens een periode van spanning tussen de overheid en de kartels. Er werden mensen ontvoerd voor losgeld en wie zich tegen de wensen van het kartel durfde te verzetten, werd doorgaans vermoord. Inmiddels is er een wankel evenwicht bereikt dat in augustus ineens, al was het voor maar heel even, verstoord werd.

Hoewel Peña net als Franco trots praat over zijn Mexicaanse roots, geeft hij direct toe dat hij heel graag aan de andere kant van de grens aan de slag wil. “Mijn zus is in de VS geboren. Ze is dus Amerikaans staatsburger en woont en werkt daar. Ze heeft voor mij ook een aanvraag voor een werkvergunning gedaan.” Wanneer hij die verwacht? Een wrange glimlach. “Ik wacht al zeventien jaar. Mijn ouders hebben hun green card al en kunnen binnenkort hun Amerikaanse staatsburgerschap aanvragen. Maar bij broers en zussen duurt het langer.”

Het is essentieel, vindt Sofia Bair, om je als niet-Mexicaan te verdiepen in de stad. Beeld Mari Meyer
Het is essentieel, vindt Sofia Bair, om je als niet-Mexicaan te verdiepen in de stad.Beeld Mari Meyer

Zodra de werkvergunning er is, áls die komt, gaat Peña in de VS op jacht naar een baan. Al zal hij zijn huidige functie als huisarts er niet kunnen vervullen. “Met mijn Mexicaanse diploma kan ik daar alleen werken als doktersassistent.” Dat vindt hij niet erg, zegt hij. “Als ik daar dokter wil zijn, moet ik mijn specialisme opnieuw doen. Dat kost veel geld. Ik verdien liever, en doktersassistenten hebben een heel goed salaris.”

Gloednieuwe appartementen

Peña ziet de interesse in Tijuana vanuit de VS voorlopig niet verstommen, een beeld dat de stad zelf weerspiegelt: de vele apotheken langs de grens, die tegen bodemprijzen medicatie verkopen die je in de VS alleen op recept kan krijgen, communiceren duidelijk dat er binnen Engels gesproken wordt. Vlak voor de grensovergang waarschuwt een bord dat dit de ‘laatste kans voor goedkope benzine’ is – een gallon (3,7 liter) kost in Tijuana zo’n twee dollar minder dan in San Diego. En gloednieuwe appartementencomplexen worden in en om het centrum in recordtempo uit de grond gestampt. De toekomstige maandelijkse huurprijs staat op de gevel aangekondigd: 900 dollar, ver boven het budget van een gemiddelde Mexicaan.

Money talks, luidt het Amerikaanse gezegde, en de roep van de klinkende munt klinkt vooralsnog luider dan de stem van de lokale bevolking. De gemeente grijpt namelijk niet in. “Er zouden wetten moeten zijn die ons beschermen, maar die zijn er niet. Dit is immers de vrije markt”, zegt Peña smalend. “Huisbazen kunnen doen wat ze willen, niemand die ze tegenhoudt.”

Lees ook:

Mexico stuurt migranten massaal de zuidgrens over, ook met Biden in Washington

Mexico stuurt migranten aan de zuidgrens massaal terug. De wisseling van de wacht in Washington heeft daar weinig verandering in gebracht.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden