AnalyseReactie op aanslag

Amerika zweert wraak, maar neemt die ‘achter de horizon’

President Joe Biden zweert wraak in een televisietoespraak voor het Amerikaanse volk.  Beeld AFP
President Joe Biden zweert wraak in een televisietoespraak voor het Amerikaanse volk.Beeld AFP

Biden belooft vergelding voor de aanslag op het vliegveld van Kaboel. Maar op afstand gaat Amerika het nog moeilijk krijgen om terroristen te bestrijden.

“We zullen jullie opjagen en het jullie betaald zetten”. De woorden van de Amerikaanse president Joe Biden na de bloederige aanslag op het vliegveld van Kaboel leken verdacht veel op de woorden van president George W. Bush na de aanslagen van 11 september 2001.

Bij de aanslag op het vliegveld, die werd opgeëist door IS-K, het Afghaanse filiaal van terreurgroep Islamitische Staat, kwamen volgens eerdere berichten minstens 90 mensen om het leven, onder wie 13 Amerikaanse militairen. Donderdag was daarmee voor het Amerikaanse leger de dodelijkste dag in de afgelopen tien jaar.

Ook zouden zich twee Britten en een Brits kind onder de slachtoffers bevinden. Vrijdagavond meldden Amerikaanse media op basis van bronnen binnen Afghaanse ziekenhuizen dat dit dodental nog wel eens veel hoger kon zijn - zo'n 170 Afghanen zouden zijn omgekomen bij de bomaanslag.

Maar hoe denkt Biden terug te kunnen slaan?

Amerika zal zo'n harde klap op een of andere manier moeten vergelden. Maar waar Bush zijn oorlogstaal uitsloeg als opmaat voor een invasie van Afghanistan, is Biden juist bezig om die oorlog te beëindigen. Aan het voornemen om het land op 31 augustus te verlaten, verandert deze aanslag niets. En dus dringt de vraag zich op: hoe denkt Biden dan precies terug te kunnen slaan?

Die vraag ligt, bij ministeries, denktanks en inlichtingendiensten, natuurlijk al langer op tafel. Hoe kan Amerika op afstand voorkomen dat Afghanistan zich weer tot een broeinest van terroristen ontwikkelt? De term die Biden altijd gebruikt als hij daar vragen over krijgt, is ‘terrorismebestrijding achter de horizon’. Dat kan volgens hem ook prima. Er zijn wel meer landen waar Amerika geen militaire bases heeft, maar wel inlichtingen verzamelt, en desnoods actie onderneemt, zo is de gedachte.

Die gedachte berust deels op daadwerkelijke technologische ontwikkelingen, en deels op wishful thinking. Wat betreft dat eerste: vergeleken met 2001 zijn de mogelijkheden voor surveillance vanuit de lucht en op het internet nu oneindig veel groter. Met drones kun je bovendien vanuit een kantoorgebouw in Minnesota een terrorist in Afghanistan liquideren.

Met een drone of een raketwordt het een stuk lastiger

Maar in inlichtingenwerk kan fysieke aanwezigheid nooit helemaal vervangen worden door technologie. Na de terugtrekking uit Afghanistan “vermindert de capaciteit van de regering om informatie te verzamelen en te reageren op bedreigingen. Dat is simpelweg een feit”, waarschuwde CIA-directeur William Burns eerder dit jaar.

Geografie speelt ook een rol. Stel dat Amerika besluit om een leider van IS-K te liquideren, of een basis aan te vallen, dan is er geen eenheid meer in de buurt om zo’n missie uit te voeren als het moment daar is. Een drone of een raket dan? Ook een stuk lastiger geworden, nu Amerika geen bases meer heeft. Afghanistan heeft geen kustlijn, en geen enkel buurland staat Amerika op dit moment toe om militaire acties uit te voeren. Ook Pakistan niet, waarvandaan Amerika in de eerste jaren van de war on terror nog mocht opereren.

Een aanval zal bijvoorbeeld gelanceerd moeten worden vanuit een basis in Qatar, of vanaf een schip in de Arabische Zee. Dat betekent uren vertraging, en die vertraging kan net het verschil betekenen tussen het succesvol raken van een doelwit en het maken van allerlei burgerslachtoffers, omdat de situatie ter plekke alweer veranderd was.

Angst dat de oude vijand, Al Qaida, weer kan groeien

Ten slotte komen er lastige strategische afwegingen kijken bij een actie in Afghanistan. Want als Amerika IS-K daar een echt serieuze slag toebrengt, helpt het in zekere zin de Taliban met het bestendigen van hun regering. IS-K is een van de groepen die de Taliban uitdagen. Maar bij de Amerikanen bestaat ook de angst dat hun oude vijand, Al Qaida, weer kan groeien onder de vleugels van een stabiele Taliban-regering.

Biden heeft het Pentagon concrete plannen gevraagd om IS-K te raken. Het zal de eerste test zijn voor ‘terrorismebestrijding achter de horizon’. Voor sommigen is dat bij voorbaat onvoldoende. “Ons werk is nog niet klaar’, reageerde de oud-defensieminister en oud-CIA-baas Leon Panetta: “We moeten terug om IS te pakken.”

Lees ook:

Afghanistan is een hard lesje geopolitiek voor Europa

De geopolitieke realiteit heeft zich in Afghanistan hard aan Europa opgedrongen. Zoals de Duitse bondskanselier Angela Merkel het formuleerde: zonder aanwezigheid van de VS kunnen Duitsland en andere landen niet zelf mensen evacueren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden