Cuba

Amerika droomt van wifi-ballonnen boven Cuba

Een Cubaanse gebruikt haar telefoon op straat in Havana. Beeld AFP
Een Cubaanse gebruikt haar telefoon op straat in Havana.Beeld AFP

In de VS woedt een politiek debat: hoe kunnen we het vrije internet naar Cuba stralen? De wens blijft voorlopig vader van de gedachte.

De lijst aanslagen van de CIA op de Cubaanse leider Fidel Castro is lang en legendarisch: van ontploffende sigaren en besmette duikpakken tot een poging om hem net voor een radio-toespraak met LSD te bestuiven. Ze mislukten allemaal.

Dat is natuurlijk lang geleden, en Castro stierf uiteindelijk een natuurlijke dood. Maar ook na die dood bleek het communistische systeem dat hij ooit op het Caribische eiland stichtte te overleven. En dus gooit Amerika het tegenwoordig over een modernere boeg, om Cuba dwars te zitten: het probeert al jaren om Cuba, kwaadschiks als het moet, vrij internet te bezorgen.

Tot nu toe hebben die pogingen ook niet veel succes. En soms lezen ze eveneens als ietwat vergezochte plotwendingen in een middelmatige spionageroman. Zo toonde de Cubaanse televisie tien jaar geleden beelden van een gearresteerde man die namens de Amerikanen in een surfplank satellietschotels naar Cuba zou hebben willen smokkelen. Anders dan de moordaanslagen van weleer worden de meeste pogingen om Cuba gedwongen online te krijgen nu wel in alle openbaarheid besproken.

Burgerprotesten

Deze zomer woedt er zelfs een politiek debat in de Verenigde Staten over hoe Amerika Cuba vrij internet kan brengen. Dat debat kwam op gang naar aanleiding van de burgerprotesten die afgelopen zomer uitbraken in Cuba, onder meer aangejaagd door sociale media. Om die in de kiem te smoren, besloot de Cubaanse regering het internet voor drie dagen dicht te gooien.

Het land weet dat de Amerikanen zich graag met zulke protesten bemoeien. In 2014 onthulde persbureau Associated Press dat de ontwikkelingshulporganisatie van de Amerikaanse overheid, USAID, een ‘Cubaans Twitter’ had opgericht, ZunZuneo, verscholen achter een kluwen van bedrijfjes op de Kaaiman­eilanden om de Amerikaanse origine te verhullen. Het doel was om het sociale netwerk te laten groeien met nieuws over sport en muziek, en daarna een Cubaanse lente te inspireren door er politiek nieuws bij te mengen.

ZunZuneo is allang weer op de fles. In die tijd was internettoegang nog een echte zeldzaamheid op het communistische eiland. Maar de afgelopen jaren kregen Cubanen steeds meer toegang tot het internet. Een aansluiting thuis is nog altijd zeldzaam, maar tegenwoordig wel toegestaan, met vergunning. Bovendien is er sinds 2018 een 3G-netwerk beschikbaar voor mobiele telefoons. Alleen, zo bleek deze zomer dus: de regering kan dat ook weer uitzetten. Ook worden sommige sites geblokkeerd. En er is niets wat ze daar in de VS aan kunnen doen. De belangrijkste verbinding van Cuba met het wereldwijde internet is een in 2013 door het Chinese Huawei aangelegde onderzeese kabel die naar Venezuela loopt.

Florida

Dat frustreert veel Amerikaanse politici. Een van de belangrijkste aanjagers van het debat is Ron DeSantis, de Republikeinse gouverneur van Florida, die vaak getipt wordt als iemand die het stokje van Donald Trump kan overnemen als leider van populistisch-rechts Amerika. In zijn staat wonen veel gevluchte Cubanen, en dus werpt DeSantis zich graag op als hun woordvoerder. Hij eist van president Joe Biden dat hij Cuba internet geeft. “Wat communistische regimes het meest vrezen is de waarheid, en als wij de Cubanen kunnen helpen om met elkaar en met de rest van de wereld te communiceren, dan gaat die waarheid een verschil maken”.

Ook de centrumrechtse zakenkrant Wall Street Journal pleitte deze zomer in een commentaar voor actie om internet naar Cuba te brengen. “De VS kunnen dat doen, al zijn er wat logistieke uitdagingen. De vraag is of de regering de politieke wil heeft om het te doen.”

President Biden gaat op dit punt de discussie niet aan met zijn Republikeinse tegenstanders, en heeft deze zomer weer een nieuwe commissie aan het werk gezet die de mogelijkheden moet onderzoeken om internet naar Cuba te stralen. Nu zijn er al eerder zulke commissies geweest, en die concluderen dan mees­tal, na rijp beraad: het is makkelijker gezegd dan gedaan.

Dat weerhoudt DeSantis er niet van om hardop te dromen over ballonnen die in het internationale luchtruim boven Cuba zweven en daar een soort superkrachtige wifi-hotspots vormen. Google heeft daar ooit een start-up voor opgericht, Loon, om internet naar afgelegen gebieden te krijgen. In delen van Kenia bleek het te lukken. Maar die start-up is alweer op de fles, omdat er te weinig mee verdiend werd. En zelfs als je de technologie opnieuw zou gebruiken: je kunt met zo’n ballon alleen een netwerk dat ‘meewerkt’ uitstralen. Een Amerikaans netwerk dus. Maar Cubaanse simkaarten zijn daar ongeschikt voor.

Een vergelijkbaar probleem speelt met een andere optie die in Amerika de ronde doet: om de Starlink-satellieten van het bedrijf SpaceX te gebruiken om internet naar Cuba te stralen: daar kun je niet direct op inloggen met je telefoon, je hebt op de grond ontvangers nodig. En zelfs als je die, bijvoorbeeld in een surfplank, naar binnen gesmokkeld zou krijgen, zal dat dus voor een klein clubje gebruikers zijn, die je ook nog eens aan vervolging blootstelt. Aangenomen dat het private bedrijf SpaceX überhaupt zou willen meewerken aan een operatie die tegen het internationaal recht ingaat.

Guantánamo Bay

Een enorme wifi-hotspot in de Amerikaanse basis Guantánamo Bay of in de Amerikaanse ambassade in Havana installeren dan maar? Die hebben toch ook een beperkt bereik, en mensen die ervan gebruik zouden willen maken, moeten zich zichtbaar voor de autoriteiten bij het hek opstellen.

Dan zijn de ideeën ook wel weer een beetje op. “Als het makkelijk was geweest,” aldus een woordvoerder van de regering onlangs in een briefing met Amerikaanse media, “dan was het al wel gebeurd, in plekken als Iran.”

Lees ook:

Cuba stelt censuur in om dwarse kunstenaars in gareel te krijgen

De nieuwe Cubaanse president Miguel Diaz-Canel stond al niet bekend als een groot hervormer; nu trekt hij de teugels nog strakker aan. Eén van zijn eerste decreten moet dwarse kunstenaars in het gareel krijgen.

Rappers komen in verzet tegen Cubaans regime met vlijmscherp muzikaal pamflet

Op Cuba komt de artiestenscene in opstand tegen de revolutie en het socialistische regime. Een rapformatie daagt de dictatuur nu uit met een muzikaal pamflet tegen het systeem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden