Een door de staatsomroep van Iran gepubliceerde foto van een Iraanse speedboot bij de Britse tanker Stena Impero.

Analyse Iran

Als Europa marineschepen naar de Perzische Golf stuurt, wacht een kat-en-muisspel van lange adem

Een door de staatsomroep van Iran gepubliceerde foto van een Iraanse speedboot bij de Britse tanker Stena Impero. Beeld AFP

De Britse regering overlegt deze week met Europese bondgenoten over een missie om koopvaardijschepen te beschermen, nadat de Revolutionaire Garde afgelopen weekeinde de onder Britse vlag varende olietanker Stena Impero heeft geënterd en in beslag heeft genomen.

Europese marines hielden zich de laatste jaren bezig met criminelen, zoals Somalische piraten en Libische mensensmokkelaars, maar nu zouden ze te maken krijgen met een militaire tegenstander die al jarenlang oefent op het enteren en tot zinken brengen van schepen in de Straat van Hormuz.

Bij de eerdere missies konden Europese landen hun tegenstander op land aanpakken door bevriende milities als kustwacht te trainen of met gevechtshelikopters de Somalische piratennesten aan te vallen. In de Golf is het doel juist verdere escalatie voorkomen, door het voor de Iraniërs lastiger te maken nogmaals een schip in beslag te nemen. Het idee lijkt te zijn dat de Iraniërs er ook niet op uit zijn de spanning dusdanig te escaleren dat ze de aanval openen op een Europees marineschip.

Op deze manier slaagde het Britse fregat Montrose, nu als enige Europese oorlogsbodem actief in de Golf, er op 11 juli in Iraanse speedboten door dreigen met zijn kanonnen, bij een Britse olietanker weg te jagen. Voor deze aanpak is het wel nodig dat er voldoende fregatten ter bewaking in het gebied zijn.

Militaire aanwezigheid van het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk in de Perzische Golf. Beeld Louman & Friso

Commando’s aan boord

Eén marineschip verliest altijd wel een keer het kat-en-muisspel, zo werd vorige week duidelijk. Montrose was op een uur varen, toen Iran de tanker Stena Impero opdracht gaf van koers te veranderen en met een helikopter en speedboten commando’s aan boord zette.

Als er meer landen meedoen, is de kans dat het zo misgaat kleiner. Een Europese maritieme coalitie hoeft niet door de hele Straat van Hormuz te varen, maar kan ieder oorlogsschip een kleinere sector toebedelen. Een andere optie is koopvaardijschepen in konvooi laten varen en telkens een marineschip mee te sturen. Het aantal te beveiligen schepen is niet enorm. Volgens de Koninklijke Nederlandse Redersvereniging varen er dagelijks een of twee Nederlandse schepen door de Golf. Voor de Britten gaat het bijvoorbeeld om vijf schepen.

Een ander mogelijk onderdeel van de missie zijn teams van mariniers op koopvaardijschepen. Zulke teams bewaken al jarenlang schepen tegen Somalische piraten. Het voordeel hiervan is dat Iraniërs ook als zij langs een Europees marineschip glippen, niet zomaar aan boord van een koopvaardijschip komen.

Europese landen zouden marineschepen beschikbaar moeten hebben, want de laatste jaren is een aantal andere taken afgebouwd. De antipiraterijmissie voor de Somalische kust bestaat uit nog maar één schip, en de missie tegen mensensmokkel op de Middellandse Zee werkt alleen nog maar met vliegtuigen, die inlichtingen verzamelen.

Verzoek om Nederlandse deelname

Ook Nederland is door Londen gepolst om aan de Europese marinemissie mee te doen. Den Haag had al een verzoek van de Verenigde Staten in beraad om met een mogelijke internationale coalitie schepen in de Perzische Golf te beveiligen.
Het is voor Nederland waarschijnlijk aantrekkelijker om een schip te sturen als onderdeel van een Europese coalitie, zodat de missie losstaat van de oplopende spanning tussen de VS en Iran. Een besluit wordt in de tweede helft van augustus verwacht, als de ministerraad terug is van reces.

Zonder van de VS

Als zij tot de missie besluiten, gaan Europese landen een flinke inspanning aan. De Britse minister van buitenlandse zaken Jeremy Hunt zei dat de Europese missie moet losstaan van de VS, die met Iran op ramkoers liggen over de nucleaire deal. Washington bood eerder aan om een Europese maritieme coalitie met inlichtingen te ondersteunen. Zonder die hulp zullen de Europeanen eigen verkenningsvliegtuigen mee moeten sturen, om zich een beeld te vormen van het scheepvaartverkeer in de Golf.

De missie kon weleens een lange adem vergen. Als de spanningen tussen de VS en Iran nog een tijd voortduren, kan Europa de eenmaal begonnen missie niet zomaar meer afblazen.

Wellicht blijkt gaandeweg dat Iran er helemaal niet op uit is om Europese schepen aan te vallen, en dat de confrontatie met de Britten een eenmalig incident was. Op 4 juli namen de Britten op zee nabij Gibraltar een Iraans schip in beslag dat olie naar Syrië zou brengen. Uitruil van beide schepen zou een alternatief kunnen zijn voor een langdurig pokerspel tussen marinemissies. Iraanse media meldden gisteren dat er een Britse onderhandelaar naar Teheran onderweg was, maar de Britse regering ontkende dat.

Lees ook:
De kwestie-Iran dwingt Johnson gelijk te kiezen: een harde lijn of zachte diplomatie?
De nieuwe Britse premier moet een rol voor zijn land op het wereldtoneel zien te vinden. De kwestie-Iran laat zien hoe ingewikkeld dat is.

Iran schaakt op vele borden
President Trump zegde het nucleaire akkoord met Iran op en legt sancties op. Het regime in Teheran waarschuwde eerder al dat het met gelijke munt zal terugbetalen. Vier vragen over waarom Iran vindt dat het recht heeft op zijn raketten en op invloed in de regio.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden