ReportageAmazone

‘Als de Munduruku niet vechten en schreeuwen, worden ze in Brazilië niet gehoord’

Indianen van het Munduruku-volk op zoek naar illegale goudmijnen. Beeld Reuters

De inheemse Munduruku staan bekend als een koppig volk. In de Amazonedeelstaat Para vechten ze tegen goudzoekers, illegale houtkap en de oprukkende soja.

Koffiekopjes rinkelen als Alessandra Korap met haar vuist op de tafel slaat. Woedend is ze. Links van haar zit Rodrigo Maia, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden van Brazilië en een van de machtigste mannen van het land. Hij luistert aandachtig. Met deze drie turven hoge vrouw valt niet te spotten.

De scène is te zien op video, en speelt zich af in een commissievergadering van het Huis van Afgevaardigden in de hoofdstad Brasilia, een paar duizend kilometer van Koraps woongebied in de Amazone. Zij is zo ver van huis om haar Munduruku-volk te verdedigen. Er staat veel op het spel: de leefwijze en cultuur van de inheemse volkeren, die als het aan president Bolsonaro ligt gewoon mijn- en landbouw in hun territorium moeten toestaan en als blanken moeten leven.

Dan heeft de president aan Korap de verkeerde. Ze heeft haar territorium Praia do Indio (Strand van de Indiaan) aan de rand van het Amazonestadje Itaituba tijdelijk verlaten om in de grote stad Santarém rechten te studeren zodat ze sterker staat in de verdediging van haar territorium in de vele rechtszaken en procedures die de Munduruku voeren om hun woongebied te verdedigen. 

Geen aandacht trekken als je met de pers praat

Daar zit ze nu met haar rugzak met collegeaantekeningen in een bushokje te wachten om een interview aan Trouw te geven. Nog maar 35 is ze, moeder van twee kinderen van dertien en elf. “Laten we naar een rustige plek gaan”, verzoekt ze. Ze wil met het gesprek met de pers geen aandacht trekken. De verhoudingen tussen de Munduruku en de mensen die economische activiteiten in hun regio willen ontplooien, of het nu goud zoeken, houtkappen of een sojahaven aanleggen is, is op zijn zachtst gezegd gespannen. 

Korap, die bij haar optredens in de politieke arena een strijdbare indruk maakt, is deze klamme tropische avond in Santarém een andere verschijning. Geen inheemse tekeningen op haar lichaam, geen verentooi op haar hoofd, ze is een student als ieder ander. “Er is veel haat tegen ons”, verklaart ze. “De manier van praten van president Bolsonaro maakt dat alleen maar erger. Ik ben bijna bang om hier rond te lopen. In ons territorium voelen we ons zekerder, maar in de stad zijn we banger, omdat we niet weten wie wie is en of we gevaar kunnen lopen. We worden gezien als degenen die de vooruitgang in de weg staan, we zijn de steentjes in de schoen.”

Op een zaterdagavond bij thuiskomst treft ze inderdaad de deur van haar woning ingetrapt aan. De laptop is meegenomen, usb-sticks, agenda’s. Niet zomaar een dief, dat is duidelijk. “Ze willen dat we opgeven, maar de strijd gaat door”, verklaart Korap.

Succesvol verzet tegen de bouw van een waterkrachtcentrale

De Munduruku hebben met procedures weten te bewerkstelligen dat de bouw van de gevreesde waterkrachtcentrale Sao Luiz in de rivier de Tapajós is opgeschort. Door de waterkrachtcentrale zou een flink deel van het territorium van de Munduruku in Sawre Muybu onder water komen te staan. Het volk heeft daarmee tot nu toe weten te voorkomen wat het Kayapovolk onder aanvoering van de bekende leider Raoni Metuktire aan de rivier de Xingu niet is gelukt. De Belo Montedam is daar een feit, en de gevolgen voor de gemeenschappen die meer stroomafwaarts van de visvangst in de rivier de Xingu leven zijn dramatisch.

Ook aan de Tapajósrivier, waar de Munduruku leven, blijft de dreiging bestaan. Er zijn nog zeker drie andere waterkrachtcentrales in het gebied gepland. Korap: “Voorheen waren er geen indringers in ons land, nu wel. Goudzoekers en mensen die het hout willen. Als dat weg is, branden ze de boel plat voor vee. De lobby om het goudzoeken te legaliseren is nu heel sterk. We zijn er fel op tegen. Voor ons betekenen het bos en de rivier leven. We jagen, we vissen, we pakken de kano om op familiebezoek te gaan. Zij maken de rivier en de vissen dood met hun kwik.”

Zo veel land voor zo weinig indianen?

Bij gebrek aan politieke steun nemen de Munduruku het heft in eigen handen en plaatsen ze borden op de bomen om aan te geven waar de grenzen van hun territorium zijn. In veel gevallen is die begrenzing nog niet door de overheid bevestigd en dus niet officieel, maar de inheemsen wachten er niet meer op. “Als je niet vecht en schreeuwt, word je niet gehoord”, zegt Korap met een cynische grijns. Een half procent van de bevolking bestaat uit indianen. “Ze zeggen vaak dat het niet eerlijk is dat er zo veel land voor zo weinig indianen is, maar de sojaboeren dan? Die hebben ook heel veel land en daar staat alleen soja op.”

Vijf jaar te gaan heeft ze nog aan de universiteit in Santarem. “Er zijn momenten dat ik me afvraag of het allemaal wel de moeite waard is. Ik wil naar huis. Ik ben hier in de stad, maar met mijn hoofd ben ik bij mijn mensen in het bos.”

Beeld Louman & Friso

De Amazone geldt als een beschermd natuurgebied van onschatbare waarde, maar tegelijkertijd is het een wingewest voor het internationale bedrijfsleven. Trouw ging naar het hart van het regenwoud.

Het vierde en laatste deel van een serie over de lokale effecten van economische ontwikkeling.

Lees ook:

Hoe de transport van soja het leven van Braziliaanse vissers overhoop gooit

Wat is het effect van de groeiende populariteit van soja op lokale gemeenschappen in Brazilië? Verslaggever Wies Ubags ging naar het hart van het Amazonegebied en zag hoe de grote voedingsconcerns, die de soja exporteren en er grote havens bouwen, een bedreiging zijn voor de vissers en andere lokale gemeenschappen. 

Het Wilde Westen ligt midden in de Amazone

In Itaituba, een rivierstadje in het Amazonegebied, is iedereen op zoek naar rijkdom. De burgemeester is veroordeeld vanwege illegale houtkap, migranten beproeven hun geluk. Te koop: goud, vlees en fokstieren.

Hoe kleine boeren rond de Amazone-haven moeten vechten voor het behoud van hun land

Kleine boeren vechten rond de stad Santarém in het Braziliaanse Amazonegebied voor het behoud van hun land. Maar hun tegenstanders, grote sojaboeren uit het zuiden en internationale voedselconcerns als Cargill, zijn hen te machtig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden