Nagorno-Karabach

Als de kemphanen op de Kaukasus niet staken, ligt een totale oorlog op de loer

De schade in de stad Martuni in Nagorno-Karabach na een beschieting door Azerbeidzjan maandag.Beeld EPA

In de betwiste regio Nagorno-Karabach zijn kemphanen Armenië en Azerbeidzjan sinds zondag  met elkaar slaags geraakt. Een totale oorlog ligt op de loer.

Inwoners van Nagorno-Karabach zochten maandag voor de tweede achtereenvolgende dag hun toevlucht tot schuilkelders in de hoop dat die hen bescherming bieden tegen de raketten die van verschillende kanten neerdalen. Zondag laaide de strijd tussen Armenië en Azerbeidzjan over de betwiste regio – ogenschijnlijk vrij plotseling – weer op. En daarbij gaat het er direct hevig aan toe, met zwaar militair geschut. Het is onduidelijk hoeveel slachtoffers zijn gevallen; de berichten over tientallen doden en honderden gewonden zijn moeilijk te controleren.

De beelden van dikke rookwolken boven uitgestrekte vlakten roepen een déjà vu op van de jaren negentig, toen het getouwtrek over Nagorno-Karabach volop in de belangstelling stond. Op het moment dat de Sovjet-Unie in 1991 uiteenviel, bleef een erfenis van conflicten achter, waarvan Nagorno-Karabach een van de hardnekkigste is.

Toen de regio zich met hulp van Armenië wilde afscheiden van Azerbeidzjan, volgde een oorlog tussen de voormalige Sovjet-republieken waarbij minstens 30.000 doden vielen. En al werd er in 1994 een staakt-het-vuren uitonderhandeld, opgelost is het conflict decennia later nog altijd niet.

Gevechten langs alle delen van de frontlinie

De spanningen over de huidige status quo van Nagorno-Karabach – dat officieel tot Azerbeidzjan hoort, maar de facto wordt bestuurd door etnische Armeniërs gesteund door Armenië– laaiden in het verleden wel vaker op. In 2016 werd zelfs nog een vierdaagse oorlog uitgevochten in de olie- en gasrijke regio.

 Onder andere door het aantreden van een nieuwe regering in Armenië in 2018, leek vorig jaar even sprake van een heel voorzichtige toenadering tussen beide landen. Maar afgelopen zomer werd al duidelijk hoe broos die was, door gevechten waarbij zeker zestien doden vielen.

Toen beperkte het strijdtoneel zich tot een klein gebied. Volgens de International Crisis Group vinden de gevechten nu langs alle delen van de frontlinie plaats en zijn ze sinds de jaren negentig niet meer zo hevig geweest.

Wie er met vechten is begonnen en waarom, is vooralsnog onduidelijk. Dat er nauwelijks onafhankelijke waarnemers in het gebied zijn, maakt het beantwoorden van deze vragen extra lastig. Bovendien voeren de landen niet alleen strijd met wapens, maar ook met (des)informatie wat het zicht op de situatie verder vertroebelt.

Een enkel vonkje lijkt genoeg

Duidelijk is wel dat het conflict zich in korte tijd razendsnel ontwikkelt. Nagorno-Karabach wordt weliswaar vaak ‘een bevroren conflict’ genoemd, de opbouw van de wederzijdse militaire apparaten is ondertussen gestaag doorgegaan; een enkel vonkje lijkt genoeg om de strijd ‘op te warmen’.

Aan beide kanten worden nu troepen gemobiliseerd en klinkt luide oorlogstaal. De president van Nagorno-Karabach, Arayik Harutyunyan, riep in een tv-uitzending in militair tenue op tot een mobilisatie. Hij vroeg de bevolking zich eensgezind achter Nagorno-Karabach en Armenië te scharen. “De verantwoordelijkheid voor de hervatting van de oorlog rust op de schouders van Azerbeidzjan”, zei hij. Maar volgens Azerbeidzjan is het tegendeel het geval. Zo beschuldigde de minister van defensie maandag Armeense troepen ervan de stad Terter te hebben aangevallen.

Ankara tegenover Moskou

De Europese Unie riep beide kanten maandag op de gevechten te staken. “We dringen er bij iedereen op aan alles te doen om een totale oorlog te voorkomen; dat is het laatste wat deze regio nodig heeft”, zei een woordvoerder van de Europese Commissie. “Er is geen militaire oplossing voor dit conflict.”

Toch vreest Olesya Vartanyan van de internationale Crisis Group dat de situatie nog verder kan escaleren. “Als er veel slachtoffers vallen, zal het heel moeilijk worden om de gevechten nog de kop in te drukken en zullen we een oorlog zien met een mogelijke interventie van Turkije of Rusland of van allebei”, zei ze tegen persbureau Reuters.

In dat geval zouden Ankara en Moskou – net als in Syrië het geval is- tegenover elkaar komen te staan. Het Kremlin, dat de kant van Armenië kiest, heeft opgeroepen tot een staakt-het-vuren in Nagorno-Karabach. De Turkse president Erdogan riep Armenië maandag op zich terug te trekken uit de betwiste regio. “Turkije staat “met alle middelen en met heel zijn hart” aan de zijde van Azerbeidzjan, zei hij vanuit Istanbul.

Lees ook:
Aanhoudend geweld tussen Armenië en Azerbeidzjan wakkert vrees voor oorlog aan

De gewelddadigheden op de Kaukasus tussen Armenië en Azerbeidzjan blijven aanhouden. Internationaal wordt gevreesd voor een nieuwe oorlog tussen de gezworen aartsvijanden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden