Toetreding EU

Albanië is teleurgesteld in Nederland, dat niet wil praten over toetreding EU

Een medewerker van het hooggerechtshof zoekt in het archief waar inmiddels meer dan 35.000 zaken wachten om in behandeling te worden genomen. Beeld AFP

Albanië stuurde zoveel corrupte rechters naar huis dat de rechtspraak er half lam ligt. Maar voor Nederland was het niet genoeg om over EU-lidmaatschap te gaan praten.

Als een hardloper op een hindernissenparcours waar de organisatie vlak voor het einde extra obstakels neerlegt en de finish verlegt. Zo voelt Albanië zich, nadat de regeringsleiders van de EU een week geleden besloten geen datum te bepalen waarop de officiële toetredingsonderhandelingen kunnen beginnen. 

En dat ondanks het feit dat Tirana volgens de Europese Commissie en verreweg de meeste EU-landen aan alle vooraf gestelde voorwaarden voldoet. Maar drie EU-landen, waaronder Nederland, vinden dat Albanië meer moet doen, vooral op het punt van bestrijding van misdaad en corruptie. “Natuurlijk zijn we nog niet klaar voor toetreding”, verzucht Elisa Spiropali, minister voor betrekkingen met het parlement in haar werkkamer. “Er zijn duizenden en duizenden voorwaarden waar we nog aan moeten voldoen. Maar voor het officiële begin van de onderhandelingen hebben we al ons huiswerk gedaan, zegt ook de Commissie. Daarvoor verdienen we erkenning. Misschien kunnen de landen die tegen zijn ons vertellen wat dan de volgende stappen zijn?” De ­regeringsleiders deden niet eens een belofte over een nieuwe datum waarop ze beslissen. Ze zeiden alleen dat ze uiterlijk mei volgend jaar op de kwestie terugkomen.

Charmeoffensief

Al voor de stemming voelden de Albanezen de bui hangen. Spiropali en haar vrouwelijke collega’s stuurden een brief aan de Nederlandse regering, en de Eerste en Tweede Kamer. Daarin somden ze op wat Albanië al bereikt heeft op het gebied van de aanpak van misdaad, zoals het oprollen van criminele bendes en het ontslag van corrupte ambtenaren. “We begrijpen de voorzichtige benadering van Nederland op het gebied van uitbreiding. We vragen nu ook niet om toetreding. We vragen alleen dat jullie net als andere landen een hand uitsteken naar Albanië”, schreven ze.

De brief was ook een charmeoffensief. Acht van de vijftien ministers in Albanië zijn vrouw, en volgens de VN behoort het land daarmee tot de top-5 in de wereld, zo valt te lezen. Ze bewonderen Nederland om zijn sociale tolerantie, en de voortrekkersrol op het gebied van euthanasie en homohuwelijk. Maar het mocht allemaal niet baten – premier Rutte zei vorige week nee.

Spiropali denkt dat Nederland zich daarmee ook in de vingers snijdt. “Misdaad is een internationaal probleem. Dat kent geen grenzen of etniciteit. Juist door samenwerking en integratie te versterken kunnen we het beter aanpakken.” Betekent de koude douche dat Albanië het rustiger aan gaat doen met de hervormingen? “Nee. Wij geloven sterk in een toekomst binnen de Europese Unie, net als 90 procent van de bevolking.”

‘Hooggerechtshof is al tijden verlamd’

Op een steenworp afstand van Spiropali merkt Ardian Dvorani de ingrijpende gevolgen van de hervormingen aan den lijve. Hij is de enige van vijftien rechters van het hooggerechtshof die de strenge keuring door een onafhankelijke, deels internationale commissie heeft doorstaan. Sinds de screening twee jaar geleden begon, moesten er acht het veld ruimen. De rest pakte zijn biezen nog voor de verhoren begonnen. Ze konden niet uitleggen hoe ze met hun relatief bescheiden salaris hun villa’s en andere rijkdom op legale wijze hadden vergaard, of hadden wetten overtreden. 

Verbaasd is Dvorani niet. “Ik wist natuurlijk in het algemeen hoe de situatie in elkaar stak. Maar dat het er zo veel zijn, dat heeft ook mij verrast.” Gevolg is wel dat het hooggerechtshof al tijden verlamd is. Er moeten minstens drie rechters zijn om zaken te kunnen behandelen. Om dezelfde reden ligt ook het werk van het grondwettelijk hof stil. Lagere rechters en aanklagers gaan eveneens met de ­billen bloot in openbare zittingen, waar ze bij bosjes de laan uit worden gestuurd.

Op de goede weg

Maar als de hoogste rechtsorganen niet functioneren, is het toch niet zo gek dat critici op de rem trappen? “Dan zeg je dat het glas halfleeg is”, zegt Dvorani. “Maar ik zie het als halfvol. Deze situatie is het resultaat van hervormingen. Met het screeningproces gaan we zelfs verder dan wat de EU vraagt. Landen als Servië en Montenegro, die al onderhandelen over toetreding, hebben exact hetzelfde probleem. Maar zij screenen hun rechters en aanklagers niet. Albanië moet er niet voor gestraft worden dat het de zaken rigoureus aanpakt.” Hij verwacht dat het parlement volgende maand de benoeming van drie nieuwe rechters bekrachtigt. Dan kan het hooggerechtshof aan de slag. Dvorani bladert door een stapel papieren. “We hebben nu een achterstand van 35.483 zaken”, zegt hij met een droog lachje. “Dat is vier jaar werk. Maar dat kunnen we in een overgangsperiode wel inlopen. We zijn op de goede weg. Het is jammer dat de erkenning voor wat bereikt is nu uitblijft.”

Als rechter houdt Dvorani zich het liefst afzijdig van politiek, maar hij uit openlijk zijn bedenkingen bij het signaal dat de EU heeft afgegeven. “Het kan een steun in de rug zijn van degenen die tegen hervormingen zijn. Van de georganiseerde misdaad. Die denkt nu wellicht: misschien kan de opschoning van justitie worden gestopt. Tegelijkertijd kan het enthousiasme voor de EU bij de bevolking afnemen. Uiteraard ben ik niet blij.”

Lees ook:

Hoe, en waarom, de EU-seinen voor de westelijke Balkan op rood kwamen te staan

Het rommelt in de westelijke Balkan, nadat de EU vorige week slecht nieuws had voor Albanië en Noord-Macedonië: vooralsnog geen nieuwe stap naar lidmaatschap. Wat ging daaraan vooraf? En wat zijn de argumenten voor en tegen?

Noord-Macedonië veranderde zijn naam, maar mag tóch geen lid worden van de EU

Noord-Macedonië veranderde speciaal voor de EU zijn naam, maar werd toch afgewezen. Het land is in een politieke crisis gestort.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden