Oekraïne

Aftocht uit Cherson? Nee, het leger betrekt volgens Moskou een ‘gunstigere defensieve positie’

Russische dienstplichtigen staan op het station van Sebastopol klaar voor hun vertrek naar het front.   Beeld ANP/EPA
Russische dienstplichtigen staan op het station van Sebastopol klaar voor hun vertrek naar het front.Beeld ANP/EPA

De Russische aftocht uit het westelijk deel van Cherson leidde in Moskou niet tot felle, openlijke kritiek. In plaats daarvan sprongen de propagandisten in het gelid om het leger te steunen.

Jarron Kamphorst

Opvallend mild was de reactie uit het kamp van Kremlinloyalisten en pro-oorlogsfiguren nadat het Russische ministerie van defensie woensdag aankondigde dat het leger zich terugtrekt uit de Zuid-Oekraïense stad Cherson. Daar waar eerdere militaire nederlagen tot een zware storm leidden onder prominente propagandisten, oorlogsbloggers en figuren binnen de politieke elite, leidde het nieuws woensdag hoogstens tot een storm in een glas water.

In plaats van giftige tirades en rabiate monologen klonken er op de Russische staatstelevisie begripvolle woorden. Dat is opvallend, aangezien de Russische aftocht uit de enige Oekraïense provinciehoofdstad die het Kremlin sinds het begin van de oorlog veroverde niets minder is dan een pijnlijke nederlaag. Een echec dat eens te meer aantoont dat Moskou gebukt gaat onder militair wanbeleid.

Toch bleef de ongefilterde kritiek uit. Op de staatstelevisie spraken presentatoren niet over een ‘terugtrekking’, maar over een ‘manoeuvre’. Zo stelde Margarita Simonjan, de baas van staatsnetwerk RT, dat de aftocht noodzakelijk was om te voorkomen dat Russische troepen op de westoever van de Dnjepr niet nog verder in het nauw kwamen. Daarmee verkocht ze de aftocht als een noodzakelijke tactische zet. Maar het woord nederlaag nam ze niet in de mond.

De schatkist der eufemismen van het Kremlin

Dat was eveneens de tendens onder haar medepropagandisten. Stuk voor stuk bedienden zij zich van termen die rechtstreeks uit de schatkist der eufemismen van het Kremlin leken te komen. De beroemde tv-presentator Vladimir Solovjov noemde de terugtrekking bijvoorbeeld een ‘moeilijke beslissing, maar dapper’ en hij riep zijn kijkers op ‘de generaals te vertrouwen’. Ook presentatrice Olga Skabejeva gaf een creatieve draai aan de aftocht door in haar talkshow een van de panelleden te vragen naar de ‘gunstigere defensieve posities’ die het Russische leger nu inneemt.

Het waren bovendien niet alleen de staatsmedia die het besluit steunden. Ook de leider van Tsjetsjenië, Ramzan Kadirov, en de baas van huurlingengroep Wagner, Jevgeni Prigozjin, hielden het bij lauw commentaar. Prigozjin prees de kwaliteiten van de onlangs aangestelde commandant van de Russische invasiemacht in Oekraïne Sergej Soerovikin. De topgeneraal zou met het besluit tonen ‘niet bang te zijn voor verantwoordelijkheid’ en ‘het volle gewicht van de beslissing te dragen’.

Kadirov was het roerend eens met Prigozjin, zo liet hij op zijn Telegram-kanaal weten. ‘Soerovikin spaart zijn soldaten en neemt een gunstigere, comfortabelere en veiligere strategische positie in’, zo schreef hij. De instemming van beide heren en de tv-propagandisten is frappant, aangezien ze enkele weken geleden stuk voor stuk nog furieus waren nadat het Russische leger de strategische stad Liman in de regio Donetsk met de staart tussen de benen verliet. Destijds kwam het tot felle openlijke kritiek op de legerleiding, die onlangs leidde tot het ontslag van topgeneraal Aleksandr Lapin.

Een andere aanpak

Vermoedelijk viel die kritiek uit de hoek van Kremlinloyalisten en oorlogsaanhangers toen zo slecht aan het Rode Plein dat er nu is gekozen voor een andere aanpak. Zo onthulde de onafhankelijke Russische nieuwssite Meduza woensdag dat het Kremlin staatsmedia opdracht had gegeven geen overheidsfunctionarissen aan het woord te laten die de oorlog bekritiseren.

Daarnaast koos de politieke leiding in het Kremlin met de aanstelling van commandant Soerovikin als algeheel bevelhebber in Oekraïne begin oktober voor een man die goed ligt bij de radicale figuren die een hardere en brutere militaire aanpak in Oekraïne bepleiten. Zij zien in Soerovikin met zijn imago als houwdegen de katalysator die de militaire strategie nu nodig heeft en zullen hem daarom vooralsnog niet afvallen.

Het is kortom niet ondenkbaar dat Moskou de terugtrekking uit Cherson al langere tijd voorbereidde, maar dat het even de tijd nodig had om alle poppetjes op de juiste plaats te zetten en ze te instrueren om het militaire debacle zo goed als mogelijk te verbloemen.

Want dat is toch wel de belangrijkste conclusie die volgt uit de publieke reactie op het vertrek uit Cherson: dat het allemaal onderdeel lijkt van keurig geregisseerd politiek theater, waarbij de Poetin-loyalisten en propagandisten als makke lammetjes het toneelstukje van het Kremlin opvoeren. Net zoals defensieminister Sergej Sjojgoe en generaal Soerovikin dat woensdagmiddag deden tijdens hun briefing, live op tv, waarin ze de aftocht wereldkundig maakten.

Poetin distantieert zich van de zoveelste nederlaag

Grote afwezige op het toneel was president Poetin, die zich zoals gebruikelijk bij impopulaire beslissingen afzijdig hield om te voorkomen dat het op hemzelf afstraalt. In plaats daarvan zat hij tijdens de aankondiging in vergadering met de baas van het nationale instituut voor volksgezondheid. Dat de aftocht uit Cherson zonder zijn fiat plaats kon vinden, is echter ondenkbaar. Hij wilde zich enkel distantiëren van de zoveelste nederlaag op het slagveld en dus schoof hij andere poppetjes naar voren om het slechte nieuws over te brengen.

Hoewel het keurig geregisseerde tafereel een stuk beter in elkaar stak dan bijvoorbeeld tijdens het verlies van Liman, klonken er zelfs in dit dichtgetimmerde theater nog kritische noten door de scheurtjes heen. Want uit de hoek van de pro-oorlogsbloggers klonk wel degelijk wat gemor. Zo schreef Telegram-kanaal Ribar – met ruim 1,1 miljoen volgers – dat het Russische opperbevel zich in de luren had laten leggen door te vertrouwen op ‘desinformatie’ voor de ‘idiote oorlogsplanning’.

Ook de populaire militaire blogger Joeri Kotjonok schreef op Telegram zijn frustratie ten overstaan van zijn meer dan 430.000 volgers van zich af. ‘Deze beslissing is schokkend voor duizenden en miljoenen mensen die voor Rusland vechten, voor Rusland sterven en in Rusland geloven’, foeterde hij voordat hij concludeerde dat de aftocht ‘een litteken op mijn hart zal achterlaten’.

Lees ook:

Rusland incasseert weer een klap en trekt zich terug uit Cherson

Een zware nederlaag voor Rusland, en een grote opsteker voor Oekraïne: Rusland trekt zijn troepen terug uit het westelijke gedeelte van de regio Cherson, ook uit de gelijknamige hoofdstad.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden