Coronamaatregelen

Afstand houden is een illusie tijdens de paasdienst in Moskou

Een Russisch-orthodoxe paasnachtmis in Moskou. Beeld Geert Groot Koerkamp
Een Russisch-orthodoxe paasnachtmis in Moskou.Beeld Geert Groot Koerkamp

Paasdiensten waren vorig jaar in Rusland een belangrijke bron van coronabesmettingen. Toch gaan ze dit jaar met minder beperkingen door.

Het is even voor middernacht. Honderden gelovigen lopen zingend, kaarsjes in de hand, in processie om de zeventiende-eeuwse Drievuldigheidskerk in een buitenwijk van Moskou. Langs de weg staat een klein politiekordon opgesteld om de stoet netjes op het trottoir te houden.

Na een ronde houdt de processie stil voor de ingang van de kerk. Hier roept de priester, vader Vladimir, met welluidende stem voor het eerst de verlossende woorden die het begin van het orthodoxe Paasfeest inluiden: ‘Christus is opgestaan!’

‘Hij is waarlijk opgestaan!’, klinkt onmiddellijk het antwoord uit honderden kelen. Het overgrote deel van de kerkgangers, de meesten met mondkapjes, dromt terug de kerk in, een honderdtal mensen verkiest de kou van de meinacht. Via een luidspreker is de dienst ook buiten te volgen.

In Moskou neemt het aantal coronabesmettingen weer toe

Waar vorig jaar veel Russisch-orthodoxe paasdiensten plaatsvonden met weinig of geen gelovigen, zijn er dit jaar veel minder beperkingen, ondanks een dringend verzoek van de Russische overheid het zekere voor het onzekere te nemen. In Moskou neemt het aantal coronabesmettingen sinds enkele weken weer toe, elders is in ieder geval geen sprake van een afname, en allerwegen wordt rekening gehouden met een nieuwe besmettingsgolf.

Rusland is buitengemeen zwaar getroffen door de coronapandemie. Volgens de officiële cijfers zijn rond de 110 duizend Russen overleden aan de ziekte, maar de oversterfte over het afgelopen jaar beloopt inmiddels meer dan 450 duizend.

Afgezien van een strenge en kortstondige lockdown in Moskou en enkele andere steden een jaar geleden doet de overheid relatief weinig om de verspreiding van het virus tegen te gaan. Veel eerdere beperkingen, zoals vervroegde sluitingstijden voor uitgaansgelegenheden, zijn ingetrokken. Mondkapjes en handschoenen blijven wel verplicht in openbare ruimtes, maar serieuze controle is er nauwelijks, en veel mensen lappen de regels aan hun laars.

Nog geen zes procent is gevaccineerd

De laconieke houding van veel Russen en een gebrek aan vertrouwen in de overheid leiden er ook toe dat het aantal gevaccineerden laag blijft. Hoewel Rusland als eerste een coronavaccin op de markt bracht, is tot op heden nog geen zes procent van de bevolking volledig gevaccineerd.

Vorig jaar bleken vooral de drukbezochte kerkdiensten in de aanloop naar Pasen een belangrijke besmettingsbron. Aanvankelijk maakte de kerk weinig aanstalten de toegang tot de kerken te beperken, maar uiteindelijk ging patriarch Kirill akkoord met een reeks beperkende maatregelen. Vooral onder geestelijken heeft het coronavirus een hoge tol geëist. Het afgelopen jaar overleden zeker honderd Russisch-orthodoxe priesters aan corona, en mogelijk nog beduidend meer. De geestelijkheid loopt extra risico, niet alleen in de drukke diensten met veel samenzang, maar ook door ziekenbezoek aan coronapatiënten.

‘Uw gezondheid is een geschenk van God’

Hier in de Drievuldigheidskerk bezweek een 37-jarige diaken aan de gevolgen van een coronabesmetting en is men zich terdege bewust van de risico’s. “Denkt u aan uw gezondheid, die is een geschenk van God”, staat op een bord bij de ingang. Gelovigen wordt gemaand buiten te blijven als er binnen te veel mensen zijn, en begrip te hebben voor eventuele aanwijzingen van vrijwilligers. Die moeten bijvoorbeeld zorgen voor het ontsmetten van iconen, die geregeld worden gekust. In sommige kerken is dat helemaal niet toegestaan.

‘Uw hand graag’, vraagt een vriendelijke zestiger eerder op de dag bij het binnengaan van de kerk, alvorens met een thermometer op de rug van de hand de temperatuur te meten. De methode wordt in Moskou allerwegen toegepast, maar is volgens artsen een formele en zinloze handeling die enkel de schijn wekt dat coronapreventie serieus wordt genomen. Tegen middernacht, als honderden mensen de kerk binnengaan, wordt er maar helemaal van afgezien.

Rode servetjes

Tijdens de liturgie is het in de kerk zo druk dat de mensen noodgedwongen dicht op elkaar staan. Afstand houden is een illusie en er is ook niemand die zelfs maar een poging doet. De geloofsbelijdenis en het Onze Vader worden door de hele kerk luidkeels meegezongen. Een diaken deelt ondertussen rode servetjes uit, die bedoeld zijn om het besmettingsgevaar bij het uitreiken van de communie te reduceren. Datzelfde doel dient ook een grote ultraviolette luchtreiniger van Russische makelij, nog een maatregel waarvan het effect discutabel is.

Het is al ruim na twee uur ’s nachts als de Paasboodschap van patriarch Kirill wordt voorgelezen. “Dit Paasfeest is bijzonder”, aldus Kirill. “Vooral omdat het ons de hoop geeft dat de pandemie voorbij gaat, nooit meer zal terugkomen en ons een aantal belangrijke lessen heeft geleerd.” Zelf gaat de patriarch deze nacht voor in de grote Verlosserskathedraal in het centrum van Moskou, in aanwezigheid van president Poetin. In tegenstelling tot vorig jaar zijn ook tot die dienst honderden gelovigen toegelaten.

Lees ook:

Rusland keurt eerste coronavaccin voor huisdieren goed

Na uitgebreid testen op honden, katten en nertsen claimde Rusland woensdag het allereerste coronavaccin ter wereld voor dieren te hebben goedgekeurd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden