Afrika-Rusland top

Afrikaanse leiders zien mogelijkheden, nu Moskou weer aandacht voor ze heeft

Beeld EPA

Meer dan veertig Afrikaanse leiders reisden af naar Sotsji voor een Afrika-Rusland top. Wat verwachten zij van Vladimir Poetin? En wat heeft de Russische president in Afrika te zoeken?

Opportunisme is de grootste drijfveer voor meer dan veertig Afrikaanse leiders om in het Russische Sotsji de Afrika-top bij te wonen. Het grondstofrijke continent prijst zichzelf gelukkig met de hernieuwde aandacht van Moskou. Afrikaanse leiders zien nieuwe en aanvullende mogelijkheden, nu de economische animo van China en het Westen voor Afrika enigszins stagneert. 

China investeert vooral in grote infrastructurele projecten zoals spoorlijnen en havens. Afrikaanse landen staken zich daarvoor in grote schulden bij Peking en dat zorgt regelmatig voor problemen. Bijvoorbeeld bij de aanleg van een nieuwe spoorlijn van de Keniaanse havenstad Mombasa naar Oeganda, dat net als andere landen in de regio grotendeels is aangewezen op de aanvoer uit die haven. Nadat driekwart van de spoorlijn was aangelegd, draaide China de geldkraan dicht. De treinverbinding stopt nu in een uithoek tussen de hoofdstad Nairobi en het stadje Naivasha. Peking vreest dat Kenia de lening niet kan terugbetalen omdat het op te grote voet leeft en een enorme schuldenlast heeft opgebouwd. De Keniaanse president Uhuru Kenyatta kan in Sotsji proberen Rusland geïnteresseerd te krijgen om de rest van de spoorlijn af te maken. 

Moskou is geen onbekende in Afrika. Tijdens de Koude Oorlog ondersteunde het linkse regeringen en bevrijdingsbewegingen. Afrika was toen de arena voor de rivaliteit tussen het Westen en de toenmalige Sovjet-Unie. Beide zijden verdrongen zich om Afrikaanse leiders in strategische gebieden  te paaien. Dat leidde soms tot bizarre situaties.

De Sovjet-Unie had bijvoorbeeld een vliegveld en een haven gebouwd in Berbera aan de Rode Zee, in het huidige Somaliland. Daarna trok Moskou zich echter terug om zich te concentreren op buurland Ethiopië. De Verenigde Staten namen de plaats van de Russen in en stationeerden hun troepen op het vliegveld en in de haven.

Overigens spreken heel wat oudere Ethiopiërs geen Engels maar Russisch, omdat ze in de Sovjet-Unie studeerden. Nog altijd studeren zo’n 18.000 Afrikanen in Rusland, veelal met een beurs van Moskou.

Toen de Sovjet-Unie uiteenviel, verliet Rusland het continent, maar bleef wel de grootste wapenleverancier. Volgens het Stockholm internationaal vredesonderzoeksinstituut (sipri) importeert Noord-Afrika 49 procent van het wapenarsenaal uit Rusland, en Afrika ten zuiden van de Sahara 28 procent. Afrikaanse regimes kopen meestal tweedehands wapentuig van Moskou, zoals gevechtsvliegtuigen, helikopters en luchtafweergeschut. Maar tegenwoordig zien veel landen Rusland ook als partner op het gebied van energie en voedsel zoals granen, en bij het bouwen van machines.

Russische investeringen en samenwerking zijn daarnaast aantrekkelijk voor Afrikaanse landen omdat Moskou – net als Peking – geen voorwaarden stelt. In tegenstelling tot het Westen, dat in ruil voor hulp en investeringen eist dat mensenrechten worden gerespecteerd en corruptie wordt aangepakt. Peking en Moskou beschouwen die zaken als binnenlandse aangelegenheden waarmee zij zich niet willen bemoeien.

De helpende hand van Rusland

Rusland mag dan (nog) geen grote speler in Afrika zijn zoals China en het Westen, toch verdrievoudigde de handel tussen het continent en Rusland de afgelopen tien jaar. Een aantal Afrikaanse landen onderhoudt zelfs al enige tijd nauwe banden met Moskou.

Een van de grootste delegaties in Sotsji komt uit Ivoorkust. De voormalige Franse kolonie richt zich onder leiding van president Alassane Ouattara al geruime tijd op Moskou. De voornaamste reden is dat voor de kust van het West-Afrikaanse land grote gasvoorraden liggen, evenwel op 3000 meter diepte. Ivoorkust gelooft dat Rusland de juiste expertise heeft om te helpen met de winning ervan.

Ook het kleine Rwanda is groots vertegenwoordigd op de Afrika-top. Het land is onlangs een overeenkomst met Rusland aangegaan om te helpen met de ontwikkeling van kernenergie voor “vreedzame doeleinden”. Slechts 43 procent van de 1,2 miljard Afrikanen heeft toegang tot elektriciteit. De Rwandese president Paul Kagame ziet kernenergie als oplossing voor zijn land.

Lees ook:
Japan wil voet aan de grond krijgen in Afrika, en dat kan voordelig zijn voor Europese investeerders

Japan wil meer invloed in Afrika en opent deze week het offensief op een speciale conferentie. Het Aziatische land wil op het continent meer dan alleen auto’s bouwen.

Rusland krijgt iets terug voor de aanwezigheid in Afrika

Oude liefde roest niet, zo blijkt deze dagen in het Russische Sotsji waar woensdag en donderdag de allereerste Rusland-Afrika-top wordt georganiseerd. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden