Internationaal recht

Afghanistan-onderzoek is doorbraak voor strafhof

Hoofdaanklager Fatou Bensouda van het Internationaal Strafhof in Den Haag.  Beeld Reuters
Hoofdaanklager Fatou Bensouda van het Internationaal Strafhof in Den Haag.Beeld Reuters

Het Internationaal Strafhof gaat het optreden van Amerikaanse militairen in Afghanistan onderzoeken. Maar de VS zullen daar niet aan meewerken.

Gijs Moes

Van onze redactie buitenland

Het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag kan een onderzoek instellen naar oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid die zijn begaan in Afghanistan sinds 2003. Naast het optreden van de Afghaanse regering en de Taliban wordt ook dat van de Verenigde Staten onderzocht.

De uitspraak van de Kamer van ­Beroep van het ICC is een onverwacht succes voor hoofdaanklager Fatou Bensouda. Zij opende al meer dan tien jaar geleden een voorlopig onderzoek naar misdaden die zijn begaan tijdens de oorlog in Afghanistan. In 2017 vroeg ze om opening van een officieel onderzoek.

Een jaar geleden oordeelden rechters van het hof nog dat een officieel onderzoek niet geboden was. Zo’n onderzoek zou niet in het belang van de rechtvaardigheid zijn, vanwege het gebrek aan medewerking van alle partijen dat de rechters verwachtten. Zij achtten de kans klein dat er ooit iemand veroordeeld zou kunnen worden.

Gemarteld

Bensouda ging in beroep tegen deze uitspraak, die ook veel kritiek van mensenrechtenorganisaties kreeg. Volgens die groepen negeerden de rechters destijds de belangen van de slachtoffers en beloonden zij landen die niet willen samenwerken met het strafhof. Het hof heeft ook vaak de kritiek gekregen dat het zich vooral richt op Afrika en daarmee het optreden van grote landen als de Verenigde Staten ongemoeid laat.

Volgens Bensouda hebben Amerikaanse militairen en CIA-agenten in Afghanistan tientallen gedetineerden gemarteld. Verder zouden zij zich onder meer schuldig hebben gemaakt aan verkrachting en seksueel geweld tegen gedetineerden die waren opgepakt in de oorlog.

De Amerikaanse legerleiding en politici gaan volgens Bensouda niet vrijuit. “Deze vermoede misdaden waren niet het wangedrag van een paar losse individuen”, schreef de hoofdaanklager al in 2016 in een rapport. “Ze lijken te zijn gepleegd als onderdeel van goedgekeurde ondervragingsmethoden om informatie te krijgen waarop actie kon worden ondernomen.”

De Taliban en andere opstandelingen hebben volgens Bensouda meer dan 17.000 Afghaanse burgers gedood sinds 2009. In circa 7000 gevallen ging het om het gericht uitschakelen van personen. Afghaanse veiligheidsdiensten maken zich volgens haar schuldig aan het martelen van gevangenen.

Reisbeperkingen en sancties

De Verenigde Staten zijn niet ­aangesloten bij het hof en hebben altijd duidelijk gemaakt dat zij nooit politici of militairen zullen uitleveren aan Den Haag. Afghanistan is wel ­aangesloten maar de regering heeft zich steeds verzet tegen een onderzoek.

Tijdens een hoorzitting in december was er geen officiële Amerikaanse vertegenwoordiger aanwezig in Den Haag. Jay Sekulow, een advocaat van president Donald Trump, wees erop dat het hof zijn tijd en geld verspilt met een onderzoek naar Amerikaanse misdaden. Het hof zou volgens hem ‘de realiteit moeten erkennen’ dat Amerika principieel niet meewerkt.

Trump stelde vorig jaar reisbeperkingen en andere sancties in tegen medewerkers van het strafhof. In de VS heeft hij gratie verleend aan militairen die daar vervolgd werden voor oorlogsmisdaden in Afghanistan.

De uitspraak van het hof van beroep komt enkele dagen na de ondertekening van een overeenkomst tussen de Verenigde Staten en de Taliban. Die overeenkomst moet vredesonderhandelingen inluiden, na een oorlog die meer dan achttien jaar geduurd heeft.

Lees ook: Het rommelt bij het Internationaal Strafhof

Het Internationaal Strafhof kampt met een gebrek aan succesvolle vervolgingen, organisatorische problemen, geldtekorten en morrende rechters, die meer salaris eisen. “Dit is extreem gênant.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden