ReportageIstanbul

Afghanen in Turkije: ‘Er is geen leven voor ons hier, maar ook niet in Afghanistan’

Taner Gur (rechts) met twee buurtgenoten. Beeld Ingrid Woudwijk
Taner Gur (rechts) met twee buurtgenoten.Beeld Ingrid Woudwijk

Turkije zet zich schrap voor nieuwe vluchtelingen uit Afghanistan. Die zijn een stuk minder welkom dan ze ooit waren.

Vroeg in de ochtend verzamelen zo’n dertig mannen zich voor de moskee in de wijk Beykoz in Istanbul. De meesten zijn Afghaanse dagloners die hier wachten tot iemand ze ophaalt om in de bouw te werken. Er komt een busje voorrijden, de mannen vliegen eropaf, er wordt even onderhandeld, een aantal mannen stappen in, en het busje rijdt weg. Ze kunnen 200 lira per dag verdienen, omgerekend zo’n 20 euro.

Een van die mannen is Farih Darwish Malikzada (‘31 of 32 jaar’). In thuisstad Mazar-i Sharif, in Noord-Afghanistan, was hij journalist. “Ik had een kantoor, een mooie camera en een goed leven. Maar ik ben alles kwijtgeraakt.” Uit angst voor de Taliban is hij twee jaar geleden naar Turkije gevlucht. “De dag dat ik wegging heb ik zoveel gehuild. Mijn familie zei tegen mij: ‘Als je niet weggaat zullen de Taliban je doden’.” Nu werkt hij in de bouw, als schilder, soms een dagje in een restaurant, in het ergste geval moet hij de hele dag stenen sjouwen.

Farih Darwish Malikzada Beeld Ingrid Woudwijk
Farih Darwish MalikzadaBeeld Ingrid Woudwijk

Zoals Farih zijn er velen. Van de bijna vier miljoen vluchtelingen en asielzoekers die Turkije opvangt, zijn er volgens de VN rond de 116.000 afkomstig uit Afghanistan. Dat aantal ligt ongetwijfeld veel hoger, want de meeste Afghanen steken illegaal de grens over. Hoewel het beeld bestaat dat door de opmars van de Taliban het aantal vluchtelingen enorm is gestegen, lijkt dat tot nu toe nog mee te vallen. Tot half augustus zijn er 37.000 illegale Afghaanse migranten opgepakt, tegenover 50.000 in heel 2020. Terwijl de grenscontroles juist flink zijn opgeschroefd. Maar de reis van Afghanistan naar hier duurt lang, dus het effect van bijvoorbeeld de val van Kaboel moet nog blijken.

Hij betaalde 1000 dollar aan een smokkelaar

Noorullah Nuri (19) lukte het zes maanden geleden om de grens over te steken. Hij komt uit de Afghaanse provincie Helmand. “In Helmand is het sinds 2001 altijd oorlog geweest tussen de Taliban en de Afghaanse soldaten”, vertelt hij. Zijn broer stierf tijdens een gevecht tegen de Taliban, Noorullah moest vluchten en kon met een visum naar Iran. Daar betaalde hij 1000 dollar aan een smokkelaar om hem naar Turkije te brengen. Na twee nachten lopen bereikte hij de stad Van. Turkije is voor hem slechts een tussenstop naar Europa. “Er is geen leven voor ons hier, maar ook niet in Afghanistan.”

Turkse militairen patrouilleren nabij de stad Van.  Beeld Brunopress
Turkse militairen patrouilleren nabij de stad Van.Beeld Brunopress

Veel Afghanen zijn al langer geleden naar Turkije gekomen. Mehmet Asim Hasimi (34) heeft zelfs een verblijfsvergunning. Hij woont hier nu tien jaar en werkt in een kleine buurtsuper. Al het geld dat hij overhoudt, stuurt hij naar zijn familie. Hij zou niet weten wat hij moet doen in Europa, want zijn vrouw en pasgeboren dochter zijn achtergebleven in Afghanistan en die kan hij vanwege zijn legale status twee keer per jaar bezoeken.

De Afghanen die hier al langer zijn, zien de houding van de Turkse samenleving en politiek veranderen. De angst voor vluchtelingen neemt toe. De gastvrije houding die veel Turken in 2015 lieten zien tegenover de Syriërs is verdwenen, nu het land al jaren miljoenen vluchtelingen opvangt. De EU wil Afghaanse vluchtelingen in de regio opvangen, maar president Erdogan gaf al aan dat Turkije niet van plan is om de ‘vluchtelingenopslagplaats’ van Europa te worden. En de oppositiepartij CHP is een billboardcampagne begonnen met de slogan ‘De grens is onze eer’. Langs de grens met Iran wordt gebouwd aan een 295-kilometer lange muur.

Het loon daalt, maar de huurprijzen stijgen

Intussen heerst onder de werkzoekenden op het plein rivaliteit. Bijna alle Afghanen zijn opgehaald, maar de Turkse Taner Gur (40) zit nog steeds op een bankje te wachten. Afghanen zijn bereid om voor minder geld langer te werken en Taner heeft de laatste paar dagen geen klus kunnen krijgen. Het loon daalt, maar de huurprijzen stijgen. De meeste Afghanen zijn hier zonder gezin en wonen met veel mensen in één huis. Huisbazen maken hier gebruik van door meer huur te vragen. “Ik kan mijn huur en schulden amper nog betalen”, zegt Taner. Hij ziet dat zijn Afghaanse collega’s slachtoffers zijn van de oorlog in hun land en hier komen omdat de situatie in Afghanistan uitzichtloos is, maar voelt zich zelf ook slachtoffer en ziet het liefst dat de Afghanen worden teruggestuurd naar hun vaderland.

Noorullah Nuri Beeld Ingrid Woudwijk
Noorullah NuriBeeld Ingrid Woudwijk

Noorullah verblijft in een huisje met acht anderen: vier Afghanen en vier Pakistanen. In de slaapkamer liggen vier matrassen naast elkaar, in de gang staat iets wat een tweepersoonsbed moet voorstellen en de rest slaapt in de woonkamer. Tot een week geleden woonden er nog twee anderen, maar die gingen in de ochtend op zoek naar werk en kwamen niet meer terug: opgepakt door de politie en naar een deportatiecentrum overgebracht.

De angst voor de Taliban die veel Afghanen hier bracht, heeft bij heel wat van hen plaatsgemaakt voor angst voor de Turkse politie. Noorullah en zijn huisgenoten durven amper de deur nog uit. Maar niet werken betekent geen geld voor de reis naar Europa.

Vijf dagen geleden hebben ze hun laatste poging gedaan om naar Griekenland te komen. Voor Noorullah was het de zesde mislukte poging, voor een van de anderen zelfs de vijftiende. De Griekse grenspolitie pakte hun kleding af, zelfs hun schoenen, liet ze dertig uur wachten zonder eten of drinken en stuurde ze weer terug naar Turkije. Maar ze laten zich er niet door uit het veld slaan: “Als we kunnen, proberen we het morgen gewoon weer.”

Lees ook:

Helikopters, raketten, nachtkijkers: de Taliban plukken nu de vruchten van Amerikaanse hulpmiljarden

De laatste Amerikaanse militairen zijn maandagnacht dan misschien vertrokken uit Afghanistan, hun wapens circuleren nog altijd in het land. En die kunnen nog eens problemen geven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden