VerkiezingenCatalonië

Aan de vooravond van Catalaanse verkiezingen lijkt onafhankelijkheidsvuur gedoofd

De vroegere minister van volksgezondheid Salvador Illa tijdens een online-persconferentie.  Beeld EPA
De vroegere minister van volksgezondheid Salvador Illa tijdens een online-persconferentie.Beeld EPA

Catalonië gaat naar de stembus. Afscheiding van Spanje is niet meer aan de orde. Toch is de vraag hoeveel zetels de separatisten behalen.

De Catalanen gaan zondag voor het eerst sinds het ‘revolutiejaar’ 2017 weer naar de stembus. Maar de verkiezingen in Spanje’s welvarende noordoostelijke regio zijn nu geen verkapte stem meer voor of tegen de afscheiding van Spanje.

Te midden van een hevige derde coronagolf kan verrassend genoeg Spanje’s voormalige gezondheidsminister, sociaaldemocraat Salvador Illa (54), de Catalaanse kwestie verder depolariseren.

In het najaar van 2017 spookte het nog ongekend in Catalonië toen de separatistische regioregering onder leiding van Carles Puigdemont een verboden referendum hield en de onafhankelijkheid uitriep. Tot een daadwerkelijke afscheiding van Spanje kwam het niet, toen Madrid het regiobestuur naar zich toetrok en nieuwe verkiezingen uitschreef. Hoewel de onafhankelijkheidspartijen door die stembusgang hernieuwde steun kregen om een regering te vormen, werd het sterk unionistische Ciudadanos de grootste partij.

Veel van deze ‘proteststemmen’ gaan nu volgens peilingen naar de gematigde en als populair gepeilde Salvador Illa, die geroemd wordt om zijn kalmte en pragmatisme. “In plaats van een positie in te nemen voor of tegen het onafhankelijkheidsproces wil Illa deze bladzijde nu definitief omslaan”, zegt politicoloog Pablo Simón van de Carlos III Universiteit in Madrid. Maar hoe Illa precies zaken wil doen, met een kleine minderheid van de 7,5 miljoen Catalanen die bij een referendum voor de afscheiding van Spanje zouden stemmen, blijft vaag.

Autonomie en amnestie

De onafhankelijkheidspartijen leven ondertussen in onmin en hebben de bakens verzet: over eenzijdige afscheidingsplannen van Spanje gaat het steeds minder. Des te meer over méér autonomie en over amnestie voor de onafhankelijkheidskopstukken uit 2017 die tot hoge celstraffen zijn veroordeeld.

De verwachting is overigens dat het evenwicht tussen voor- en tegenstanders van het onafhankelijkheidsproces in het Catalaanse parlement zondag min of meer gehandhaafd blijft. Veel zal ervan afhangen of Republikeins Links in Catalonië (ERC), dat de landelijke linkse minderheidsregering van premier Sánchez in Madrid al gedoogt, bij de onafhankelijkheidsgezinden in Catalonië de grootste wordt. Of dat juist radicalere separatisten het beste resultaat neerzetten. Een coalitie tussen sociaaldemocraten en separatisten lijkt in eerste instantie uitgesloten.

Stemmen tijdens de pandemie

Vanwege de pandemie worden kwetsbare Catalanen opgeroepen om zondag voor 12.00 uur te stemmen. Na 19.00 kunnen kiezers, die vanwege corona in quarantaine zitten, hun stem uitbrengen en via een app is te zien hoe druk het is bij de stembureaus om rijen te voorkomen. Hoewel er al meer per post is gestemd dan bij de verkiezingen in 2017, toen er sprake was van een recordopkomst, denken analisten dat dit jaar de opkomst door corona laag zal zijn, wat mogelijk een onverwachte draai geeft aan de uitslag.

Hoewel ook in Catalonië de pandemie hard toeslaat, domineert het virus de verkiezingen niet. De wijdverbreide kritiek op het coronabeleid straalt nauwelijks af op oud-gezondheidsminister Illa. Wat de Catalaan in zijn thuisregio helpt, is dat zijn partij het daar al langer goed doet. En niet langer de landelijke overheid, maar juist ook de regioleiders inmiddels veel van de moeilijke restrictiebeslissingen nemen, waardoor Illa deels boeman af is.

Dialoogtafel

Toch kan corona op de lange termijn mogelijk een onvoorzien politiek effect hebben. Want kreeg het gevoel van onvrede over het Catalaanse autonomiestatuut, dat aan de basis stond van het onafhankelijkheidsproces, geen vleugels midden in de eurocrisis? Als de economische klap na corona hard is, en nog jaren doordreunt, kan dit nieuwe brandstof zijn voor een opleving van het catalanisme, denkt politicoloog Simón.

Op de korte termijn zijn de ogen vooral gericht op de aangekondigde dialoogtafel waar Madrid en Barcelona over de Catalaanse kwestie spreken. “Onafhankelijkheid is nu ver weg. Maar meer autonomie misschien wel dichterbij. Het zal afhangen van de nieuwe samenwerking”, zegt Joan Esculies, historicus aan de universiteit van Vic.

Lees ook:

In Catalonië is het vreedzame protest omgeslagen in vlammen en klappen.

Een linkse splintergroepering zet het protest tegen de aanhouding van oud-president Puigdemont op scherp. Toch zitten de separatisten juist in het nauw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden