BrexitVijf tips

Aan de onderhandelingstafel in Brussel wacht de Britten een onmogelijke taak: vijf tips

Voormalig voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk (l), de Candese premier Justin Trudeau en voormalig voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker vlak voor het ondertekenen van het CEeta-verdrag in oktober 2016.Beeld BELGA

Maandag beginnen in Brussel de brexitbesprekingen. De Britten staan voor een zware opgaaf, want het leger van EU-onderhandelaars is ervaren en geslepen. Andrew MacDougall kent het klappen van de zweep en heeft advies. 

Komt er wel of geen deal? Vandaag beginnen de Britten en de EU met hun onderhandelingen over de relatie na de brexit. De sfeer is beroerd en beide partijen staan mijlenver bij elkaar vandaan.

Daarom sprak Trouw met iemand die namens Canada zeer dicht ­betrokken was bij de onderhandelingen over het Ceta-verdrag, het vrijhandelsakkoord tussen Canada en de EU. Ook dat verdrag kwam niet zonder slag of stoot tot stand. Andrew MacDougall was adviseur en communicatiestrateeg van de vorige ­Canadese premier Stephen Harper. Tegenwoordig woont en werkt MacDougall in Londen. Wat kunnen de Britten leren van de Canadezen?

1. De sfeer

Canada is economisch voor tachtig procent afhankelijk van de Verenigde Staten, maar premier Harper wilde in 2009 nieuwe markten aanboren. “Wij keken naar Europa en wilden het gesprek aangaan met de EU over een handelsdeal”, zegt MacDougall. “Die gesprekken begonnen in volstrekte harmonie, als vrienden. Wij merkten dat dat belangrijk is om meer voor elkaar te krijgen. Als je nu ziet hoeveel kwaad bloed er is tussen het Britse en het EU-kamp, dan beginnen ze op totaal andere voet dan Canada. Dat zal de kans op een ­akkoord dit jaar een stuk kleiner ­maken, denk ik.” MacDougall denkt niet dat zo’n harde toon helpt om tot een ­resultaat te komen. “De EU weet dat ze groter is en dat er voor de Britten meer op het spel staat. Dus de Britten kunnen het wel hard willen spelen, maar zij zullen de hardste klappen krijgen. Natuurlijk, ook de EU zal veel last van de brexit hebben, maar toch minder dan het Verenigd Koninkrijk.”

2. Overleg met bedrijfsleven

Voordat Canada de gesprekken met de EU begon, trok premier Harper het hele land door om met Canadese bedrijven te praten, om te begrijpen wat hun wensen waren in de onderhandelingen en tegelijk ook om duidelijk te maken hoe de regering er in stond. “Wij gingen de gesprekken met Brussel in met de rugdekking van het Canadese bedrijfsleven. Dat maakte het voor ons makkelijker onderhandelen . Ook daarin zie ik een enorm verschil met de Britten. Boris Johnson is vooral bezig geweest zijn politieke achterban achter zich te krijgen, maar hij heeft nauwelijks overleg gevoerd met Britse bedrijven. Geen wonder dat er grote zorgen zijn in veel sectoren, omdat ze amper weten wat er achter gesloten deuren wordt besproken. Dit is voor de Britten daarom ook veel meer een politieke onderhandeling dan een economische. En dat is een gigantisch risico als je nagaat hoeveel economische belangen er op het spel staan.”

3. Ervaring

Canada had, op het moment dat de gesprekken met de EU begonnen, jarenlang nauwelijks handelsverdragen gesloten. “Ik weet nog dat we met premier Harper inventariseerden hoeveel handelsexperts en onderhandelaars we eigenlijk in huis hadden, op het ministerie van internationale handel. Het was maar een handvol mensen. En zelfs met de nieuwe krachten die we hadden aangenomen was dat niet voldoende. We merkten hoeveel minder ervaring we hadden. Brussel weet echt hoe je moet onderhandelen. Ze hebben daar een heel leger aan zeer ­ervaren onderhandelaars die talloze van dit soort verdragen hebben gesloten. Dat hadden wij niet. Dat was een groot nadeel. Daarnaast kun je wel veel nieuwe mensen aannemen, zoals ook de Britten doen, maar dan nog heb je de ervaring nodig. Groot-Brittannië heeft zelf, vanwege het eigen EU-lidmaatschap, ruim veertig jaar geen handelsakkoord meer gesloten. Je kan dan beter beginnen met onderhandelen over een handelsverdrag met een klein land, om meters te maken. Je moet weten hoe het spel gespeeld wordt. En als Boris Johnson dan ook nog zegt dat hij ­gelijktijdig met de Verenigde Staten wil onderhandelen over een vrijhandelsakkoord, dan kan ik dat haast niet serieus nemen.”

4. Onderhandelen met EU heel moeilijk

Waar Canada het meest gefrustreerd over is, is het ratificatieproces in de EU, dat Brussel keer op keer gebruikte om nieuwe concessies van de ­Canadezen te eisen. “Op het moment dat we een akkoord met de EU hadden gesloten, dachten wij dat we er waren. Tot plotseling het Waalse regioparlement in België ging dwarsliggen in 2016. In een document van duizend pagina’s moesten kleine aanpassingen worden aangebracht. Dat was ontzettend frustrerend. En uiteindelijk zijn die extra toezeggingen telkens nodig om een akkoord over de streep te trekken. Dat is zeker iets wat de Britten ook kan overkomen.”

5. Tijd

Het meest verbaast MacDougall zich over de onderhandelingstermijn. In minder dan tien maanden moeten het Verenigd Koninkrijk en EU een akkoord sluiten en ratificeren zodat het op 1 ­januari 2021 in kan gaan. “Dat is absurd. Als je nagaat dat Canada zes jaar heeft onderhandeld en we nu al drie jaar verder zijn en pas de helft van alle EU-lidstaten het Ceta-verdrag heeft geratificeerd. De EU gebruikt die vertraagtactiek, zeker. Dus het kan absoluut sneller. Maar dan nog zijn tien maanden voor ­zulke complexe materie veel te kort. En als ik al deze factoren op een rij zet, voorspel ik weinig goeds voor wat er komend jaar gaat gebeuren.”

Lees ook:

De brexit-staredown is voorbij, het knokken kan beginnen

De EU stelt vandaag haar mandaat om te onderhandelen vast. Ook de regering-Johnson komt hierover bijeen. De sfeer was de afgelopen maand bedroevend slecht.

Het Ceta-verdrag is nog niet uit de gevarenzone

Nu de Tweede Kamer waarschijnlijk akkoord is met Ceta, wacht nog een moeilijke stemming in de senaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden