Gifslangen

58.000 doden per jaar: de slangebeet is India’s meest verwaarloosde aandoening

null Beeld AFP
Beeld AFP

Nu het regentijd is, zijn slangen weer een plaag in India. Gemiddeld sterven jaarlijks 58.000 Indiërs aan een slangebeet. De WHO noemt het een van de meest verwaarloosde tropische aandoeningen.

Er klinkt luid applaus wanneer Anil Gandass in de deuropening van de schuur verschijnt. Met een hand houdt hij een beige slang van zeker 2 meter lang in de lucht, die hij vervolgens in een zak stopt. Zo’n dertig mannen, vrouwen en kinderen buiten de schuur, op het terrein van een groot koeienopvangcentrum, nemen foto’s en wisselen blikken van opluchting uit.

“Een half uur geleden belde de manager mij over een python”, zegt Gandass, een fulltime slangenvanger in Gurugram, een stad aan de zuidgrens van Delhi. Wijzend naar de zak waarin de slang zichtbaar spartelt: “Dit is geen python, maar een klimslang – die is niet gevaarlijk. Maar bijna niemand in India kan gevaarlijke en andere slangensoorten van elkaar onderscheiden.”

India kent een aantal zeer giftige slangensoorten, die jaarlijks tienduizenden slachtoffers maken. Naar schatting sterven jaarlijks zo’n 58.000 mensen aan een slangebeet, terwijl talloze anderen gehandicapt raken. De meeste doden vallen op het platteland. Maar ook mensen in Gurugram, een stad van bijna een miljoen inwoners, zijn niet veilig.

Minstens tien telefoontjes per dag

“De bevolking hier is enorm toegenomen”, zegt Gandass, die opgroeide als boerenzoon. Gurugram was tot de jaren zestig een cluster van kleine dorpjes en groeide sindsdien langzaamaan uit tot een moderne stad vol overdekte winkelcentra, multinationals en nachtclubs. “Ik zag mijn vader vroeger in het veld allerlei slangen doden. Toen voelde ik al: dit is niet nodig. Ik wilde meer over de slangen leren.” Zo begon Gandass als tiener als slangenvanger in zijn eigen dorp. Met de groei van de stad verkocht hij het land dat hij van zijn vader erfde aan projectontwikkelaars, om zich fulltime op zijn passie te kunnen storten.

Het verbaast hem niets dat er, ondanks het verdwijnende groen en de wildgroei aan torenflats om hem heen, nog elke dag confrontaties tussen mensen en slangen zijn. “Wij kunnen hier huizen bouwen, maar de slangen zullen het nog steeds als hun plek zien. Ik krijg elke dag minstens tien telefoontjes.”

Bijgelovige rituelen

Een paar weken eerder hing Kavita Phalswal aan de lijn. De huisvrouw werd ’s nachts opgeschrikt door een slang in haar bed. “Ik werd wakker van een beet in mijn vinger. Toen zag ik de slang achter me zitten. Een grote, zwarte slang met witte strepen.” Ze laat een foto van het beest op haar telefoon zien – enigszins bloederig, op de stoep voor haar nieuwbouwwoning van twee verdiepingen. “We hebben hem gedood, met een stok.”

Het was een Gewone Krait, een zeer giftige slang die veel voorkomt in India. “Rond die tijd werd ook een arbeidsmigrant hier in de buurt ’s nachts gebeten, en hij ging dood”, weet Kavita. Zij had meer geluk. Haar man twijfelde geen seconde en sneed met een mes een laagje van Kavita’s vinger af, op de plek waar hij tandafdrukken zag. Het litteken is nog te zien. Pas de volgende ochtend gingen ze naar het ziekenhuis.

Gandass vermoedt dat de slang Kavita beet zonder gif te injecteren. “Dat had ze niet overleefd. Wanneer je door een slang wordt gebeten, moet je rechtstreeks naar het ziekenhuis voor antigif. In plaats daarvan proberen mensen thuismedicatie. Of doen ze bijgelovige rituelen. Als mensen beter zouden weten, zouden er minder sterfgevallen zijn.”

Zelf laat hij de slangen die hij vangt altijd vrij in het wild – giftig of niet. Met de klimslang uit de schuur in de achterbak van zijn jeep rijdt hij naar het bos ten zuiden van de stad. “Kom maar, jongen”, zegt hij teder wanneer hij het beest uit de zak haalt. Gandass kijkt hem na terwijl hij de bosjes in kronkelt, tot het laatste stukje staart verdwenen is.

Tropische aandoening

De afgelopen twintig jaar stierven naar schatting 1,2 miljoen mensen in India aan een slangebeet – gemiddeld 58.000 mensen per jaar. Dat staat in een studieverslag van een uiteenlopende groep Indiase en internationale experts, dat begin juni werd gepubliceerd op de academische website eLife.

Een kwart van de slachtoffers was minderjarig. De helft van de doden viel in het regenseizoen tussen juni en september. En het kwetsbaarst zijn nog steeds boeren. Volgens de onderzoekers kunnen veel beten en doden worden voorkomen, bijvoorbeeld door op het veld rubberen laarzen te dragen en in het donker zaklampen te gebruiken.

Ook hebben klinieken lang niet altijd antigif in voorraad. En het antigif dat meestal wordt toegepast, is niet effectief voor het gif van alle slangensoorten.

Wereldwijd sterven jaarlijks tussen de 81.000 en 138.000 mensen aan een slangebeet, volgens de Wereldgezondheidsorganisatie. Die noemt het een van de meest verwaarloosde tropische aandoeningen.

Lees ook:

Slangenbeten zijn een vergeten ziekte ten zuiden van de Sahara

Slangen doden ten zuiden van de Sahara jaarlijks zeker 32.000 mensen. Vooral de armen zijn de klos, want tegengif is duur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden