Kenia

10 miljoen compensatie voor loodvergiftiging geeft Kenianen hoop

Een elektronicawinkel in Nairobi, de hoofdstad van Kenia. Volgens de VN belandt 50 miljoen ton van elektronisch afval in de natuur.Beeld EPA

Omwonenden van een smelterij in Kenia krijgen 10 miljoen euro compensatie vanwege loodvergiftiging. Het heeft vele jaren geduurd voor de rechter tot dit oordeel kwam.

De bewoners van het dorp Owino Uhuru krijgen na een lange strijd compensatie toegekend voor jarenlange loodvergiftiging. De Keniaanse milieurechtbank heeft eigenaren van een nabijgelegen smelterij en diverse overheidsinstanties veroordeeld tot het uitbetalen van ruim 10 miljoen euro, een ongekend hoog bedrag in het land. Sommige van de ruim 3000 bewoners zijn overleden aan ziekten gerelateerd aan loodvergiftiging, anderen zijn al jarenlang ziek.

“We zijn erg blij met het oordeel van de rechter. Met het geld kunnen bewoners nu medicijnen kopen om hun symptomen te bestrijden. Maar het brengt de doden niet terug”, merkt milieuactivist Phyllis Omido telefonisch op. De bewoners van Owino Uhuru, even buiten de havenstad Mombasa, leven in grote armoede. 

De rechtbank heeft ook de verantwoordelijken voor de vervuiling opgedragen om het verontreinigde fabrieksterrein en de omgeving schoon te maken voor een bedrag van 7 miljoen euro. Daarmee moet binnen drie maanden worden begonnen. De 42-jarige Omido moet hard lachen op de vraag of ze ook verwacht dat het gaat gebeuren. “Natuurlijk niet! Keniaanse autoriteiten geven niets om de bevolking. De rechtbank heeft echter verordend dat als het niet gebeurt, de verantwoordelijken ons het geld moeten geven zodat wij het kunnen schoonmaken.”

Omsmelten van accu’s en batterijen

De rechtszaak liep sinds 2015, maar Omido begon haar strijd in 2009 toen ze een baan kreeg bij de EPZ-fabriek die gebruikte accu's en batterijen omsmolt en de loodcomponenten ervan naar het buitenland exporteerde. Na drie maanden nam ze ontslag omdat haar baby ziek was geworden. Artsen vonden een hoog loodgehalte in het bloed van haar zoon die hij waarschijnlijk via de moedermelk had binnenkregen. 

Omido begon onderzoek te doen in Owino Uhuru en constateerde dat veel bewoners gezondheidsproblemen hadden. Ze liet dorpelingen testen en tientallen hadden een hoog loodgehalte in hun bloed. De Wereldgezondheidsorganisatie vindt 10 microgram per deciliter (ug/dl) toelaatbaar. De ergst besmette bewoonster, Irene Akinyi, had maar liefs 420 ug/dl. Tegenover het dagblad Daily Nation zei ze: “Sinds ik dat weet, wacht ik op de dood. Tot nu toe is het me gelukt in leven te blijven omdat ik dagelijks melk drink, zoals artsen adviseerden. Met het geld kan ik straks echte medicijnen kopen”. 

Omido begon samen met de bewoners actie te voeren. Eerst demonstreren bij de fabriek, daarna petities aanbieden aan lokale autoriteiten en later aan het nationale parlement. “Maar niemand was geïnteresseerd in het lot van de inwoners van Owino Uhuru”, vertelt Omido.

Verbod op export van gerecycled lood

De fabriek sloot in 2014 maar pas nadat de regering de export van gerecycled lood had verboden. Toen Omido een jaar later de internationale Goldman-milieuprijs ontving, besloot ze het grootste deel van de bijna 200.000 euro te besteden aan een rechtszaak. Het lukte niet om advocatenkantoren in Mombasa warm te maken voor de zaak. Uiteindelijk pakte een advocatenkantoor in Kisumu, een stad aan de andere kant van het land, de zaak op. 

Dat maakte de rechtszaak duur omdat de advocaten naar Mombasa moesten vliegen en in hotels overnachten. Processen in Kenia slepen zich sowieso jaren voort omdat de rechtbanken overspoeld zijn met zaken. “Hoe langer onze strijd duurde, hoe volhardender we werden. Het was de tijd en het geld waard, hoewel er natuurlijk nog een hoger beroep kan worden aangetekend”, merkt Omido op. "Het heeft wel een precedent geschapen voor andere rechtszaken over industriële vervuiling in Kenia.”

Haar zoon, met wie het allemaal begon, is nu 14 jaar oud. Hij is blij met de overwinning voor zijn moeder en de bewoners van Owino Uhuru. “Toen ik hem erop wees dat hij het allemaal was begonnen met hem, haalde hij zijn schouders op. Hij is gewoon een gezonde, typische tiener die momenteel met heel andere dingen bezig is.”

Lees ook: 

De boeren in Kenia doen goede zaken dankzij de coronacrisis

De coronacrisis biedt boeren in Kenia ook kansen. Consumenten mijden de winkels en komen nu vaker direct bij de boer kopen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden