Landbouw

Zware ingrepen voor stikstofreductie zijn nergens te voorkomen, druk op provincies groot

null Beeld ANP
Beeld ANP

Uit nieuwe cijfers blijkt dat forse ingrepen in de landbouw onontkoombaar zijn als uitweg uit de stikstofcrisis. Landbouworganisaties zijn verontwaardigd.

Niels Markus

Er wachten opnieuw hete maanden rond de stikstofcrisis. Uit cijfers waarmee het kabinet rekent blijkt dat bij enkele natuurgebieden, zoals de Veluwe en het Groene Hart, forse ingrepen in de landbouw onontkoombaar zijn. Het is aan provincies om die impopulaire boodschap te brengen, terwijl boeren zich opmaken voor protest.

Volgende week vrijdag presenteert stikstofminister Christianne van der Wal haar regiostrategie voor het terugbrengen van de stikstofuitstoot. Bronnen bevestigen dat daarin staat dat in gebieden als de Gelderse Vallei en de Brabantse Peel de stikstofuitstoot met 70 à 80 procent teruggebracht moet worden. Het kabinet komt die dag ook met een langetermijnvisie voor de landbouw. Maar het zal onvermijdelijk vooral over inkrimping van de veestapel gaan: volgens stikstofdeskundigen is zo’n forse reductie alleen haalbaar door boeren al dan niet gedwongen uit te kopen.

Het kabinet vindt dat alle sectoren moeten bijdragen, maar de landbouw en met name de veeteelt stoot verreweg de meeste stikstof uit. De landbouw is in Nederland goed voor zo’n 40 procent van de totale stikstofneerslag. Rond kwetsbare natuurgebieden als de Veluwe zijn nauwelijks andere stikstofbronnen, zoals fabrieken, energiecentrales of een druk wegennet.

70 procent minder uitstoot in 2030

Al sinds een uitspraak van de Raad van State van drie jaar geleden worstelt het kabinet met het oplossen van de stikstofproblematiek. De ambities zijn groot: in 2025 moet in minimaal de helft van de natuurgebieden de stikstofuitstoot zijn teruggebracht met 40 procent, en in 2030 70 procent.

Nog regelmatig worden overheid, provincies of ontwikkelaars teruggefloten door rechtbanken, omdat er simpelweg geen stikstofruimte is om te bouwen of te ondernemen. Ook is vaak sprake van juridisch wensdenken. Daarom maakte de hoogste rechter in 2019 een einde aan het toenmalige beleid. Recent bleek de verlaging van de maximumsnelheid van 130 naar 100 nauwelijks bij te dragen aan het verdunnen van de ‘stikstofdeken’ die over Nederland ligt.

De uitgelekte cijfers zijn niet geheel nieuw. In eerdere rapporten van ABDTopconsult en van de Leidse hoogleraar Jan Willem Erisman stonden vergelijkbare percentages. Erisman pleitte daarom al voor het inkrimpen van de veestapel in het Groene Hart, de Gelderse Vallei en rond de Veluwe. Niet alleen herstelt de natuur daardoor, óók dwarrelt er door ingrepen op die plaatsen minder stikstof neer op de rest van het land.

‘De maat is vol’

Landbouworganisaties zien hun vrees bewaarheid worden. Voor Agractie is ‘de maat vol’. De actiegroep tweet: “De lijn van Erisman wordt doorgezet, herinrichting van NL en offeren van boeren”. Ook brancheorganisatie LTO Nederland is verontwaardigd: Als het kabinet instemt met de “absurde reductievoorstellen zoals beschreven (...), dan is voor LTO de grens bereikt. We zullen onder geen beding accepteren dat onze leden zo worden behandeld.”

LTO heeft zijn hoop gevestigd op de provincies, die de plannen van Van der Wal moeten uitvoeren. Provinciebesturen moeten zich, vindt LTO, verzetten tegen ‘onmogelijke Haagse dictaten’. Donderdag maakte de provincie Overijssel bekend zelf geld uit te trekken voor een oplossing voor zogeheten ‘Pas-melders’, veelal boeren die legaal werkten onder het oude stelsel, maar nu niet in aanmerking komen voor een vergunning. Overijssel besluit hiertoe, omdat het Rijk te lang doet over zijn stikstofplannen.

Actievoerders rukken op naar provinciehuizen

De ferme taal uit de landbouwhoek legt grote druk op de provinciebesturen, die straks een stikstofvisie moeten opstellen. Het is de vraag of zij bij boeren impopulaire maatregelen durven te nemen, als actievoerders oprukken naar het provinciehuis, zeker met de Provinciale Statenverkiezingen op komst. Eerder trok de provincie Friesland haar stikstofplannen in toen boeren naar het provinciehuis waren gereden. Ook in Noord-Brabant verwierpen Gedeputeerde Staten het stikstofbeleid.

De provincies hebben tot 1 juli 2023 de tijd om hun stikstofplannen te maken. Als ze er niet uitkomen, of als hun plannen nog niet ver genoeg gaan, dan moet het kabinet knopen doorhakken.

Lees ook:

Na drie jaar stikstofcrisis zit Nederland nog altijd op slot. Wie doorbreekt de impasse?

De stikstofcrisis is precies drie jaar oud. Voor de natuur is er in die tijd weinig verbeterd. Terwijl het verlenen van bijvoorbeeld bouwvergunningen alleen maar moeizamer lijkt te gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden