Vaccinatiebeleid

Zorgvuldigheid is niet de enige reden voor trage vaccinaties

Bewoonster Maria krijgt het coronavaccin toegediend in het woonzorgcentrum Sint-Pieters in Puurs-Sint-Amands. Beeld Belga
Bewoonster Maria krijgt het coronavaccin toegediend in het woonzorgcentrum Sint-Pieters in Puurs-Sint-Amands.Beeld Belga

Overal wordt gevaccineerd, behalve in Nederland. Dat leidt tot groeiend onbegrip.

Een veelzeggend bericht verscheen maandag bij persbureau ANP. Als een van de laatste EU-landen was België begonnen met vaccineren. Dat was op maandag 28 december. Nederland begint op 8 januari als allerlaatste. Dat leidt niet alleen tot groeiend ongenoegen binnen de grenzen, internationaal beginnen de trage Nederlanders ook op te vallen. Zou Nederland als rijk land met een goed functionerende gezondheidszorg niet voorop moeten lopen? Vijf redenen waarom Nederland trager is dan omringende landen.

1. ‘Nederland doet het zorgvuldig en veilig’

Minister Hugo de Jonge van volksgezondheid hamert geregeld op zorgvuldigheid, net als de GGD’en. De impliciete aanname is dat andere landen dat niet doen. Daarover valt op zijn minst te twisten. Al bleek deze week dat in Duitsland enkele personen een overdosis vaccin hebben gekregen en dat in Engeland de registratie niet altijd soepel verloopt. Daar staat tegenover dat deze landen door eerder te beginnen sterfgevallen en ziekte voorkomen, al is daar geen getal op te plakken. De Jonge brengt daartegenin dat het niet gaat om wanneer je begint, maar om wanneer je eindigt. Maar wanneer eindigt Nederland? Het ministerie geeft tot nu toe geen duidelijk tijdspad. Wel is er op de site van de Rijksoverheid een roadmap voor de vaccinatiestrategie, vormgegeven met puzzelstukjes. Die puzzelstukjes zijn echter onder het kopje ‘wanneer te starten’ nagenoeg leeg.

null Beeld Sander Soewargana
Beeld Sander Soewargana

2. ‘De logistiek is niet op orde’

Begin bij de kwetsbaarste groep, de bewoners van verpleeghuizen, luidde het advies van de Gezondheidsraad. Dat doet het kabinet niet. Eerst zijn de medewerkers van verpleeghuizen en andere instellingen aan de beurt. Niet omdat dat beter is, maar vanwege logistieke problemen. Nederland is niet in staat de vaccins van Pfizer naar de verpleeghuizen te brengen. Deze vaccins moeten namelijk worden gekoeld in -70 graden Celsius. Tweede probleem: de verpakkingen zijn onhandig. In een verpakking zitten bijna duizend doses en dat is niet geschikt voor vaccinatie in verpleeghuizen. Op korte termijn kon daarvoor geen oplossing worden gevonden.

Andere landen staan voor dezelfde problemen. Toch beginnen zij wél met de kwetsbaarste groepen. De Duitsers bijvoorbeeld hebben een oplossing gevonden voor het probleem met de diepgevroren vaccins. Zij rijden met mobiele vaccinatieteams langs bij verpleeghuizen.

Nederland had zich aan het advies van de Gezondheidsraad kunnen houden en kunnen beginnen met de meest kwetsbaren in de samenleving, maar dan had het eerder moeten beginnen met de voorbereiding. Daar gaat het volgende pijnpunt over.

3. ‘Informatie komt pas laat binnen’

Typerend is een uitspraak van GGD-directeur Sjaak de Gouw half december in het programma ‘Op1'. “Het feit is dat we op 24 december de bijsluiter krijgen”, zei hij. “Pas dan weten we welke doelgroepen we wel of niet kunnen uitnodigen.”

Die bijsluiter waar De Gouw over spreekt komt via het Europees geneesmiddelagentschap EMA. Dat is de officiële route. Maar wat er in de bijsluiter kwam te staan, was al bekend. Onder meer de Amerikaanse en Britse toelatingsinstanties hadden de onderzoeken van Pfizer/BioNTech al beoordeeld en goedgekeurd.

Nederland is niet actief op zoek gegaan naar deze informatie. Dat betekent later beginnen aan de medische richtlijnen en belscripts voor medewerkers van het callcentrum. Het betekent ook dat het kabinet plannen moet wijzigen. De Jonge hoorde pas eind november dat Pfizer de vaccins in verpakkingen van bijna duizend doses opstuurt. André Rouvoet, de baas van de GGD’en, wist het pas begin december. Terwijl die informatie toch echt in de zomer al op straat lag. Het Amerikaanse tijdschrift The Atlantic schreef er bijvoorbeeld in september over.

4. ‘De strategie verandert’

De grote verpakkingen zijn een van de redenen waarom De Jonge de plannen wijzigde, en wijzigingen zijn precies een andere reden voor de trage Nederlandse vaccinatiestrategie. Dat vanaf 8 januari de medewerkers van verpleeghuizen en andere instellingen als eerste aan de beurt zijn, was aanvankelijk niet de bedoeling. Op 19 november adviseerde de Gezondheidsraad te beginnen bij de ouderen in verpleeghuizen, een advies dat het kabinet overnam. Het plan was te bouwen op het bestaande systeem van de griepprikken.

Tot 8 december, toen er nieuwe plannen kwamen. Niet de bewoners van verpleeghuizen zijn als eerste aan de beurt, maar de medewerkers, vanwege de logistieke problemen met het vaccin van Pfizer. Inenten van medewerkers zou een klus zijn voor de bedrijfsartsen. Die zien dat niet zitten. Dus komt de toch al zwaar belaste GGD in beeld. Die moet op stel en sprong prikkers inhuren en op zoek naar sporthallen. Wellicht ook voor thuiswonende ouderen, want er zijn plannen deze groep toch uit te nodigen voor een vaccinatie, meldt de NOS dinsdag.

Al met al doen de struikelpartijen rond vaccinatie denken aan de tests van afgelopen zomer. Als een van de laatste landen in West-Europa begon Nederland met een omvangrijk testbeleid. En toen wist minister De Jonge de GGD’en ook geregeld te verrassen met nieuwe plannen.

5. ‘Andere landen doen het voor de bühne, Nederland niet’

De Jonge stelt dat de eerste prikken in andere landen vooral symbolisch zijn. Een prik, een fotomoment, en dat was het dan. Echt goed op stoom zijn de vaccinatieprogramma’s in veel landen nog niet. Maar Duitsland had zondag toch al bijna 22.000 personen ingeënt en in Engeland stond op 24 december de teller al op 800.000.

Ook Nederland begint op 8 januari voor de bühne, zou je kunnen stellen, ongetwijfeld met een fotomoment. Vanaf 18 januari komen de vaccinaties op stoom als de GGD’en op 25 locaties gaan prikken.

Lees ook:

Duitsland en Frankrijk beginnen wél in verpleeghuizen met vaccineren

Dag en nacht is in Duitsland doorgewerkt om zondag te kunnen beginnen met vaccineren. Zo’n 440 stoffige concertzalen, hotels en asielzoekerscentra zijn er al omgebouwd tot vaccinatiecentra.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden