Intensieve veehouderij

Zorgt de veehouderij voor meer coronadoden in Oost-Brabant?

Beeld ANP

Nergens in ons land sloeg het coronavirus zo hard toe als in oostelijk Noord-Brabant. Het is precies de regio waar ook de meeste intensieve veehouderij huist. Is één plus één hier twee?

Ignas van Bebber kent geen spoortje twijfel. De oncologisch chirurg van het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch noemt de intensieve veehouderij ten oosten van de provinciehoofdstad de hoofdschuldige van het grote aantal coronadoden. Van Bebber houdt zich sinds vier jaar intensief bezig met de gevolgen van hoge concentraties fijnstof voor de volksgezondheid. “Een ontluisterende ontdekkingsreis”, zegt hij zelf. “We realiseren ons de impact onvoldoende. Ook nu is er een verband tussen de luchtvervuiling en het aantal coronaslachtoffers.”

Een belangrijke oorzaak van de fijnstof, zegt Van Bebber, is de ammoniak uit de intensieve veeteelt. En dit is het epicentrum van de Nederlandse varkens-, geiten- en pluimveehouderij. “Diverse onderzoeken bevestigen de heftige invloed van mest op onze gezondheid. Omwonenden krijgen een continue aanslag op hun longweefsel te verduren. Komt er iets overheen, zoals nu het coronavirus, dan heeft dat grotere gevolgen. Daarom zijn er binnen Noord-Brabant zulke verschillen. In Tilburg en Breda hebben de mensen net zo hard carnaval gevierd. Toch zijn daar relatief minder mensen overleden, want de lucht is er minder vervuild.”

Toeval? Eerder wéér een alarmbel

Elders in Den Bosch blijft Bert Brunninkhuis deze periode hoofdzakelijk binnen. Zijn vrouw doet de boodschappen, hij spaart zijn longen. De voorzitter van Question, de patiëntenvereniging van Q-koortsslachtoffers, heeft blijvende schade overgehouden aan de epidemie die tussen 2007 en 2011 huishield. Dat ook het nieuwe coronavirus in hetzelfde gebied de meeste slachtoffers maakt, verwondert hem nauwelijks. “Toeval? Dat geloof ik niet. Dit is wéér een alarmbel die afgaat. We leven in deze provincie met 35 miljoen dieren en 2,5 miljoen mensen bij elkaar. Dat kan niet.”

Brunninkhuis is dagelijks hees. “Heb ik bijvoorbeeld in Twente nooit. Als ik van huis uit ga wandelen of fietsen, kies ik mijn route bewust uit. Tien kilometer naar het westen of het oosten kan een groot verschil maken.” Net als Van Bebber wijst Brunninkhuis op een onderzoek van de Amerikaanse universiteit Harvard, eerder deze maand. Een stijging van 1 microgram fijnstof zou het aantal coronadoden met 15 procent doen toenemen. “Het bevestigt mijn vermoedens. Zo’n gerenommeerd instituut kan het zich niet permitteren om onzin te verspreiden.”

Behoefte aan snelle conclusies

Toch zijn er wel degelijk kanttekeningen te plaatsen, zegt milieu-epidemiologe Lidwien Smit van de Universiteit Utrecht. “Gedegen onderzoek kun je niet in enkele weken uitvoeren. Maar door de hype rond corona bestaat de behoefte aan snelle conclusies. De onderzoekers van Harvard hebben heel grof gekeken naar de bestaande verontreiniging en het aantal slachtoffers in Amerika, zonder correcties toe te passen vanwege bevolkingsdichtheid of de verschillende maatregelen in de afzonderlijke staten.”

In Oost-Brabant kun je ook niet zo maar verbanden leggen, zegt Smit. Al is het maar omdat corona een ingewikkelde aandoening is, met een sterke mens-op-mensbesmetting. “Ik kan de redeneringen wel volgen, hoor. De luchtverontreiniging is relatief hoog. Door de intensieve veehouderij, maar ook onder invloed van verkeer en het Ruhrgebied. En het is inderdaad een goede vraag waarom in Oost-Brabant meer doden zijn gevallen dan in West-Brabant. Ondanks dat het vee niet heeft meegewerkt aan de verspreiding van corona, is het denkbaar dat het wel bijdraagt aan de impact ervan. Ik zou dat graag uitgezocht hebben.”

Gezondheid boven economie

In diverse gemeenteraden is het onderwerp ook al aangeroerd. In het zwaar getroffen Boekel pleitte coalitiepartner Gemeenschapsbelang Venhorst-Boekel voor zo’n studie. Fractievoorzitter Jeanne van Eerd: “Na een paar weken ga je beschouwender kijken. Carnaval kan niet standhouden als enige relatie, dan zouden Breda en Maastricht veel harder getroffen moeten zijn. Het fijnstofgehalte in de lucht is hier bedenkelijk. We hebben in dit gebied veel mensen met luchtwegklachten. Is er dan iets met onze weerstand waardoor we hier gevoeliger zijn voor het virus? Het staat niet vast voor mij, maar ik wil dat graag weten.”

Een woordvoerder van het RIVM zegt hierover nog geen zinnige uitspraken te kunnen doen. “Iedereen zoekt naar duiding, maar we kunnen nog niet zeggen wat er lokaal aan de hand is. We bekijken welke onderzoeken we daarvoor moeten gaan doen.” Van Bebber hoopt op meer daadkracht. “Er zijn al studies die suggereren dat het virus meelift met fijnstof. Als dat zo is, speelt luchtverontreiniging ook een rol bij de verspreiding. Dan moet je dus het aantal fijnstofproducenten reduceren. De intensieve veehouderij bijvoorbeeld. Want voor mij staat gezondheid boven economie.”

Lees ook:

Boeren zitten met een stuwmeer aan slachtvee; waar moeten hun kalveren heen?

De coronacrisis zorgt voor grote problemen in de veehouderij. Nu de horeca is gesloten ontstaat er een crisissituatie bij vleesbedrijven, die plots geen afzetmogelijkheid meer hebben, stelt de Centrale Organisatie voor de Vleessector. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden