Coronamaatregelen

Zonder duidelijk doel is een avondklok moeilijk vol te houden

Stille straten in Amsterdam-Noord. De invoering van een avondklok is voor het kabinet een serieuze optie.  Beeld ANP
Stille straten in Amsterdam-Noord. De invoering van een avondklok is voor het kabinet een serieuze optie.Beeld ANP

Een avondklok kan leiden tot meer zwaarmoedigheid, zeker als het doel onduidelijk is, waarschuwt psycholoog Kees van den Bos.

Het heeft er alle schijn van dat er een avondklok komt, terwijl niet duidelijk is of zo’n ingrijpende maatregel werkt. Daarbij moeten Nederlanders zo’n inperking van vrijheid ondergaan zonder dat er een doel is geformuleerd. Dat maakt het lastig om de avondklok vol te houden, zeker op langere termijn, zegt Kees van den Bos, hoogleraar sociale psychologie aan de Universiteit Utrecht.

Het ontbreken van een helder geformuleerd doel werkt ontmoedigend, stelt Van den Bos. “Als we naar een bepaald doel streven, houden we het makkelijker vol. Dan zien we dat we betekenisvolle stappen maken richting dat doel. En dat is: weer vrij kunnen leven.”

Weer vrij leven kan pas als risiconiveau 1 is bereikt op de zogeheten routekaart corona. Dan zouden er elke dag iets meer dan honderd nieuwe positieve testen mogen zijn, een situatie die volgens het OMT pas ergens in het voorjaar verwacht wordt.

Einddatum

Mocht Mark Rutte deze week een avondklok aankondigen, dan verwacht Van den Bos niet dat de premier ook met een einddatum komt. Eerder deed hij dat wel bij de tussentijdse verzwaring van de lockdown begin november, die gold voor een periode van twee weken. Geen duidelijke einddatum is volgens Van den Bos niet erg. “Als Rutte met de mededeling komt dat de avondklok voor drie weken geldt, met een open einde, zal onze psyche ons voor de gek houden en denken dat het voor die periode is. Dat kan psychologisch goed werken. Diederik Gommers zei laatst dat de lockdown weleens tot de zomer kan duren. Zo’n mededeling werkt heel wat meer ontmoedigend.”

Wat de avondklok gaat bijdragen aan het beperken van de verspreiding van het virus is niet bekend. Rutte sprak eerder van een indirect effect: een avondklok zou mensen ervan doordringen hoe ernstig de situatie is, zodat zij zich aan de andere maatregelen houden.

Noodzaak ontbreekt

Dat soort redenen draagt niet bij aan draagvlak voor de avondklok. Ook bij Van den Bos niet. Wat heeft het voor zin om iemand te verbieden ’s avonds een wandelingetje te maken, vraagt hij zich af. “Je kunt als je buiten loopt voldoende afstand van elkaar houden. De noodzaak om dat soort wandelingen te verbieden ontbreekt. De burgemeester van Amersfoort heeft eerder ook al gezegd dat een avondklok nu niet wenselijk is, omdat mensen buiten moeten kunnen bewegen.”

Het indirecte effect dat Rutte beoogt met de avondklok zou hij op een andere manier moeten afdwingen, vindt Van den Bos. Een goede gedragscampagne kan tot betere naleving van de huidige maatregelen leiden. Maar zo’n goede gedragscampagne ontbreekt volgens hem. “In het buitenland zijn die campagnes er wel. Waarom hier niet? De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) heeft in het najaar een notitie gepubliceerd, waarin ze schrijven dat deze pandemie ook een gedragscrisis is. Dus haal gedragsexperts bij de tekentafel tot en met het Catshuisoverleg. Maar het OMT heeft dat geweigerd.”

Met als gevolg dat het OMT alleen kijkt naar tegengaan van het virus en te weinig naar de maatschappelijke gevolgen van een maatregel, zegt Van den Bos. Een avondklok bovenop de toch al strenge maatregelen kan volgens Van den Bos leiden tot meer zwaarmoedigheid. “Somberheid en eenzaamheid kan veel met mensen doen”, zegt hij. “Dat kan bijvoorbeeld je immuunsysteem aantasten. Dat is precies wat je niet wil. Je moet de gezondheidseffecten zeker niet onderschatten, vooral niet bij mensen die alleen zijn, zoals alleenstaande ouders en singles. Dit zijn heftige tijden die nu al lang duren.”

Lees ook:

Patstelling over avondklok; opties ‘minder bezoek’ en ‘nog meer thuiswerken’ nog op tafel

Een avondklok of eerst nog andere extra maatregelen? Die vraag verdeelt politiek en bestuurders en is daarmee meteen een eerste test voor het demissionaire kabinet. De beslissing valt waarschijnlijk woensdag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden