ReportageDaklozen

Zolang er geen hulp is, is er de shelterbag voor daklozen

De shelterbag. Beeld Phil Nijhuis
De shelterbag.Beeld Phil Nijhuis

De Shelterbag, een speciale slaapzak, moet de nachten voor zwervers buiten verlichten. “Sympathiek, maar dakloosheid los je niet op met liefdadigheid.”

Patrick heeft nooit lekker geslapen toen hij op straat leefde. Dat gaat ook niet gebeuren, zegt hij, met de Shelterbag. Speciaal voor Trouw gaat de ex-dakloze hem testen. Het is een luxe ruime slaapzak met een slaapmat erin verwerkt en een kap die je over je hoofd kunt doen. “Drie tot vier minuten ligt het wel lekker. Maar buiten lig je altijd scheef of op een boomwortel. Het is hetzelfde als op het strand: je gaat liggen, wrijft een bultje plat en na tien minuten denk je: ik ga ergens anders heen.”

Met zijn benen uitgestrekt heeft Patrick (46) zojuist de Shelterbag uitgeprobeerd, achter bij het Straat Consulaat in Den Haag, dat de belangen van thuislozen behartigt. Het is de zomervariant – gecoat, waterafstotend, 1,8 kilo - van de warmere en zwaardere Sheltersuit die in 2014 is bedacht voor de winter.

Beter dan op een tentzeil

Honderdvijftien Shelterbags deelt Paul Zurink van stichting Shelters deze dinsdag uit in Rotterdam, Den Haag en Leiden. Zijn rit langs de drie steden komt voort uit de groeiende vraag naar de slaapzakken, zegt Zurink (41): deels door de grotere naamsbekendheid, deels door het toenemende aantal daklozen.

Als een mummie ligt Patrick volledig ingepakt op de parkeerplaats, een vlakke ondergrond. Vijf jaar was hij dakloos, daarvan sliep hij 2,5 jaar met een tent en slaapzak in de duinen, of hij vond ergens onderdak. “Toen ik nog dakloos was, had ik de Shelterbag aangenomen, beter dan op een tentzeil.” Hij is gemakkelijk te dragen op de rug, vervolgt hij. “Net een laptoptas. Je wilt overdag niet gezien worden met een tent en slaapzak. Met dakloosheid loop je niet graag te koop.”

Veel nieuwe daklozen

Het totaal aantal daklozen ligt op ruim 36 duizend, stelde het Centraal Bureau voor de Statistiek begin vorig jaar. Een verdubbeling ten opzichte van 2009. Het werkelijke aantal ligt hoger. Zo zijn verborgen daklozen niet meegeteld, omdat zij nog staan ingeschreven op een adres. Of zij worden opgevangen binnen hun eigen netwerk, van familie en vrienden. ‘Couch hoppers’ noemt Patrick ze. Ook illegale migranten telt het CBS niet mee.

Daarnaast zijn de effecten van de coronacrisis nog niet zichtbaar in de cijfers. Wel lijkt door de pandemie het aantal daklozen toe te nemen, zegt Esmé Wiegman, directeur van Valente, de branchevereniging voor participatie, begeleiding en veilige opvang van daklozen. In de lockdown raakten meer mensen hun flexbaan kwijt, hadden thuis frictie of konden niet meer terecht op de slaapbank bij hun vrienden. “Nu bi-vakkeren die nieuwe daklozen ook op straat”, vertelt Wiegman.

null Beeld Phil Nijhuis
Beeld Phil Nijhuis

“Een sympathiek gebaar”, zegt Wiegman over de Shelterbags, “maar dakloosheid los je niet op met liefdadigheid.” Volgens haar is de enige oplossing: betaalbare huisvesting. Op korte termijn moet de overheid het delen van woningen makkelijker maken. En er moet meer begeleiding komen om de onderliggende problematiek aan te pakken, zoals schulden en verslaving. Wiegman: “Huisvesting is tenslotte een mensenrecht.”

Tekort aan plekken in de reguliere opvang

“De Shelterbag is een middel om aandacht te vragen voor het tekort aan plekken in de reguliere opvang en voor de oorzaken van dakloosheid”, vertelt Joy Falkena (39) van het Straat Consulaat. “We hebben bezuinigd op de ouderenzorg, de jeugdzorg, de ggz, we hebben te weinig woningen gebouwd, dan komen er mensen die buiten de boot vallen. Deze groep wordt groter. Anderen scheiden, kunnen de huur alleen niet opbrengen, of hebben schulden.” Dit laatste overkwam Patrick. “Hoe dit allemaal is gebeurd, doet er niet toe”, kapt hij resoluut af.

Met Shelterbags is het niet alsof je gratis soep uitdeelt. Bij elke dakloze wordt een inschatting gemaakt of die alsnog terecht kan in de nachtopvang of echt een Shelterbag nodig heeft, vertelt sociaal werker Falkena.

Zie de Shelterbag als een noodoplossing, stelt Zurink. “Er zijn mensen die niet naar de nachtopvang willen of kunnen. Ze vormen een gevaar voor anderen, omdat ze dronken zijn of drugs gebruiken. Ze zijn onhandelbaar. Die wil je iets anders geven dan een dekentje. ”

Liever buiten dan in d nachtopvang

Patrick koos er in zijn dakloze tijd bewust voor om niet de nachtopvang in te gaan. Met twintig of nog meer man op een zaal zag hij niet zitten. Hij las over ruzies, stelen, over ‘gekkies’, die de hele nacht schreeuwen. “Dat is niet mijn slag mensen. Dan ga ik wel in mijn tentje liggen.”

Sinds december 2019 probeert hij zijn leven weer op de rit te krijgen. Inmiddels heeft hij onderdak gevonden en volgt hij naast zijn vrijwilligerswerk bij het Straat Consulaat een opleiding tot docent.

Alsof hij gisteren nog rondzwierf, vertelt hij over zijn gebroken nachten. “Overdag kun je terecht in openbare gebouwen. De nacht doorkomen, daar ging het om. Alles valt of staat met fatsoenlijke rust. Als je slecht slaapt door regen of kou heb je daar de volgende dag last van. Je wordt fysiek en mentaal zwakker. Je gaat kapot.”

De achternaam van Patrick is bij de hoofdredactie bekend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden