Lokale maatregelen

Ze hebben het in de coronacrisis voor het zeggen, maar wie controleert de Veiligheidsregio’s eigenlijk?

Burgemeester Halsema van Amsterdam wil de raadsleden in het vervolg informeel meenemen in de overwegingen van de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland. Beeld ANP

Burgemeesters zouden de plannen van de Veiligheidsregio moeten bespreken met de gemeenteraad. Daarvoor pleiten niet alleen raadsleden, maar ook deskundigen.

Nu de coronacrisis voortduurt, dringt zich de vraag op wie de Veiligheidsregio controleert als die beslissingen neemt over lokale maatregelen. Inmiddels beginnen gemeenteraadsleden zich te roeren. En ze hebben een punt, zeggen deskundigen. 

Als een Veiligheidsregio nu een maatregel invoert, zoals een lokale mondkapjesplicht, horen raadsleden dat pas achteraf. Dat moet anders, vindt de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden (NVR). Zij willen de mogelijkheid krijgen om vooraf mee te praten over de besluiten. 

In een onlangs verzonden brief vraagt de NVR het kabinet de corona-spoedwet, die nog wacht op behandeling in het parlement, zodanig aan te passen dat raadsleden meer zeggenschap krijgen. Voordat een Veiligheidsregio tot besluitvorming overgaat, stelt de NVR, moeten burgemeesters daarover eerst in debat binnen de eigen gemeenteraad.

De 25 Veiligheidsregio’s zijn tien jaar geleden in het leven geroepen om snel te kunnen schakelen bij calamiteiten, zoals een uitslaande brand, die niet één, maar meerdere gemeenten aangaan. Juist vanwege de urgentie bepalen burgemeesters binnen de regio snel wat er moet gebeuren. Het probleem is, meent de NVR, dat de huidige crisis zo lang duurt dat het wel erg wringt als raadsleden buitenspel blijven staan. Het kabinet geeft Veiligheidsregio’s juist veel ruimte om zelf lokale maatregelen in te voeren.

De crisis duurt te lang om achter gesloten deuren te blijven debatteren, stelt hoogleraar regionaal bestuur Marcel Boogers van de universiteit Twente. “Raadsleden houden burgemeesters scherp. Bovendien zijn maatregelen, zoals het sluiten van de kermis, beter uit te leggen als het debat publiekelijk plaatsvindt. Zo krijg je meer maatschappelijke steun. Raadsleden worden nu op straat aangesproken en moeten dan zeggen: ik ga er niet meer over. Dat is ongewenst.”

‘Als raadslid wil je de burgemeester op ideeën brengen’

Pas als het besluit al is genomen, kunnen raadsleden hun burgemeester ter verantwoording roepen. Maar ook dat wringt, zegt Boogers. “Burgemeesters kunnen zich dan verschuilen achter de voorzitter van de Veiligheidsregio, die uiteindelijk de beslissing neemt.” Zo gebeurde het onlangs dat de burgemeester van Oss Wobine Buijs, vice-voorzitter van de Veiligheidsregio Brabant-Noord, bij de gemeenteraad van Boxtel tekst en uitleg kwam geven over het besluit om een lokale vleesfabriek waar werknemers besmet bleken toch open te laten.

In Amsterdam was het juist burgemeester Halsema die als voorzitter van de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland zelf besloot voor haar gemeente een lokale mondkapjesplicht in te voeren. ChristenUnie-raadslid Don Ceder had daar graag eerst over willen debatteren, bijvoorbeeld over de vraag of boetes wel juridische dekking hebben.

“Als raadslid wil je de burgemeester op ideeën brengen en worden meegenomen in het proces. Er worden nu maatregelen genomen binnen mijn gemeente, zonder dat ik een controlerende rol kan uitvoeren.“ In een reactie op schriftelijke vragen van Ceder liet Halsema weten de situatie zelf ook schurend te vinden en haar overwegingen in het vervolg informeel te bespreken met de raad.

Dat vindt hoogleraar constitutioneel recht Leonard Besselink van de Universiteit van Amsterdam een goed besluit. Hij vraagt zich af waarom burgemeesters er niet nu al voor kiezen om overwegingen van de Veiligheidsregio te bespreken binnen de gemeenteraad. “Ook al is er geen juridische plicht, staat er niets in de weg om zulke informatie te verschaffen en verantwoording af te leggen.”

Een woordvoerder van 'coronaminister’ Hugo de Jonge laat weten dat het kabinet het verzoek van de NVR nog in overweging neemt.

Lees ook:

Is een pandemie een noodsituatie? Woensdag doet de rechter uitspraak over mondkapjesplicht

Samen met een bewoner van de Amsterdamse Wallen, stond Viruswaarheid maandag voor de rechter. De protestgroep wil de veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland dwingen de tijdelijke mondkapjesplicht in de ban te doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden