AnalyseRol burgemeesters

Woorden doen ertoe. Zeker als ze van de burgemeester komen

Burgemeester van Eindhoven John Jorritsma neemt poolshoogte op station Eindhoven Centraal. Tijdens een demonstratie tegen de avondklok is het station vernield en zijn winkels geplunderd.  Beeld ANP
Burgemeester van Eindhoven John Jorritsma neemt poolshoogte op station Eindhoven Centraal. Tijdens een demonstratie tegen de avondklok is het station vernield en zijn winkels geplunderd.Beeld ANP

In een onrustige week als deze moet de burgemeester streng optreden, maar ook het contact met de inwoners niet verliezen. Zijn handhaver en burgervader botsende rollen?

“En? Voelt het goed dat je je stad de vernieling in hebt geholpen?” Menigeen zal de woorden van de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb inmiddels hebben gehoord. Dinsdagochtend, zo’n twaalf uur na wat hij zelf ‘de geweldsuitbarsting in Rotterdam-Zuid’ noemt, richtte hij zich in een videoboodschap rechtstreeks tot de relschoppers.

Zijn woorden werden veelvuldig gedeeld op sociale media en herhaald in praatprogramma’s en op de radio. In de Rotterdamse gemeenteraad was donderdag alom lof voor het mediaoptreden van de burgemeester. “Hij stelde precies de goede vragen”, zei fractievoorzitter van Leefbaar Rotterdam Joost Eerdmans.

Anders was dat in de raad van Eindhoven, een dag eerder. Daar kreeg burgemeester John Jorritsma van twee oppositiepartijen felle kritiek omdat hij de plunderingen in zijn stad vergeleek met een oorlog. Harde woorden, ongetwijfeld ingegeven door de emotie van het moment. Toen hij zei: “Op deze manier zijn we op weg naar een burgeroorlog”, stond hij immers nog op de aan diggelen geslagen straat.

Kritiek én steun

Maar een dag na de rellen nam hij zijn woorden niet terug. Hoewel politiek analisten de opmerking van de Nijmeegse burgemeester Hubert Bruls na afloop van het veiligheidsberaad op dinsdag (“Dit is niet het moment om grote woorden te gebruiken”) interpreteerden als een wel heel erg openbaar standje aan het adres van Jorritsma, zei die laatste ’s avonds bij Eva Jinek aan tafel dat hij nog steeds achter zijn uitspraak staat. “Ik heb geen spijt van mijn emotie. Ik kom op voor mijn stad”, zei de burgemeester, die in de raad behalve kritiek overigens ook steun kreeg.

Vechten voor de stad

Een burgemeester in crisistijd is als hoofd van de veiligheidsdriehoek van Openbaar Ministerie, politie en gemeente naast burgervader (of -moeder) ook ordehandhaver. De burgemeester moet vechten voor de stad, zoals Jorritsma het noemde. Is verantwoordelijk voor de beslissing wel of niet een waterkanon in te zetten. Wel of niet het gebruik van traangas toe te staan. Wel of niet honden op de relschoppers af te sturen.

Maar Jorritsma, Aboutaleb en alle collega-burgemeesters die deze week te maken kregen met ongeregeldheden zijn ook de burgemeester van in elk geval een deel van de raddraaiers. En van hun ouders. De rellende jongeren simpelweg aanduiden als ‘idioten’ en de strijd benadrukken met termen als ‘burgeroorlog’ voedt hen in het idee dat ze zich terecht verzetten, zei hoogleraar narratieve communicatie José Sanders deze week bij BNR Nieuwsradio.

Anders gezegd: woorden doen ertoe. Zeker als ze van de burgemeester komen. En dus is het zaak om streng op te treden, maar tegelijkertijd gerust te stellen en aan het licht gekomen kloven niet verder te vergroten. Aboutaleb deed dat deze week met zijn videoboodschap. Daarin sprak hij rellende jongeren én hun ouders streng toe, maar vermeed polariserende termen als ‘criminelen’ of ‘tuig’.

Een brief voor scholieren

Ook andere burgemeesters deden hun best (potentiële) relschoppers te bereiken. In onder meer Zwolle en Deventer kregen scholieren bijvoorbeeld een brief van de burgervader. En Pieter Broertjes, burgemeester van Hilversum, kondigde aan dat hij wil praten met de jeugd die dinsdag afkwam op geweldsoproepen op sociale media. In zijn stad werden rellen uiteindelijk voorkomen, maar desondanks wil de gemeente de “nodige nazorg” plegen, zei de burgemeester donderdag in de gemeenteraad. Broertjes: “We gaan de mensen die we herkend hebben thuis bezoeken. We willen met hen en met de ouders een gesprek aangaan.”

Veel gemeenten houden rekening met nieuwe rellen, maar hopen vurig dat waterkanonnen, traangas en honden niet nodig blijken. Mochten ze opnieuw verregaande maatregelen moeten treffen, dan is het zaak dat hun woorden minder hard zijn dan hun instrumenten, willen burgemeesters naast opperhandhavers ook de ouders van hun steden blijven.

Lees ook:

Wat kunnen burgemeesters doen om rellen de kop in te drukken?

Termen als ‘noodverordening’ en ‘veiligheidsrisicogebied’ vlogen ons de afgelopen dagen om de oren. Wat kan een gemeente doen om rellen de kop in te drukken, en welke middelen zijn het efficiëntst? Noodwetspecialist Adriaan Wierenga legt uit.

Was het harde politieoptreden dit weekend wel zo’n goed idee? ‘Vergis je niet in de moedeloosheid van mensen’

Plunderingen, brandstichtingen en voor tonnen aan schade: het liep vreselijk uit de hand dit weekend toen relschoppers in opstand kwamen tegen de avondklok. Heeft de politie wel goed ingegrepen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden