ProfielRobbert Dijkgraaf

‘Wonderboy’ Robbert Dijkgraaf is de beoogde nieuwe minister van onderwijs, cultuur en wetenschap. Wie is hij?

Robbert Dijkgraaf. Beeld ID
Robbert Dijkgraaf.Beeld ID

Menigeen zal bij het horen van de naam Robbert Dijkgraaf denken aan zijn gloedvolle tv-colleges bij De wereld draait door. Maar zijn loopbaan telt veel meer successen. Nu is hij de beoogde nieuwe minister van onderwijs, cultuur en wetenschap namens D66.

Isabel Baneke

Robbert Dijkgraaf kan de koffers opnieuw van zolder halen. De bekende fysicus bracht de pandemie door in zijn huis onder de rook van New York, waar hij directeur is van het prestigieuze Institute for Advanced Study in het Amerikaanse Princeton. Maar nu wordt op het Binnenhof een beroep gedaan op zijn scherpe geest. D66’er Dijkgraaf wordt hoogstwaarschijnlijk de nieuwe minister van onderwijs, cultuur en wetenschap.

Voor de buitenwereld is die stap zeer verrassend. Maar voor hemzelf niet. De aansprekende slimmerik voorzag dat er een nieuwe ommezwaai in zijn leven zat aan te komen, zo blijkt uit een interview dat hij in september gaf aan Vrij Nederland. “Ik heb nu het gevoel dat we een bladzijde gaan omslaan, maar ik heb eigenlijk geen idee wat dat nieuwe hoofdstuk gaat worden.”

Voor het stuk interviewden Dijkgraaf en zijn vrouw Pia de Jong elkaar. “‘Dat voel ik ook!’, vulde zij haar echtgenoot aan. “Als je terugkijkt, valt ons leven op te delen in periodes van tien jaar met radicale veranderingen, en nu de kinderen uit huis zijn, voel ik dat er weer een nieuwe belangrijke fase komt waarin we weer met z’n tweeën zijn.”

Onverwachte wending

Inderdaad nam het leven van de natuurkundige meer dan eens een onverwachte wending. Dijkgraaf werd in januari van 1960 geboren in Ridderkerk, en bleef enig kind. De aankomend minister was een laatbloeier. Pas tegen het einde van de middelbare school raakt hij in de ban van de natuurkunde. Als tiener verslindt hij de nieuwste boeken over de relativiteitstheorie, zelfstandig probeert hij de baan van een planeet rond een zwart gat te bepalen.

Zijn wetenschappelijke nieuwsgierigheid leidt Dijkgraaf naar de Universiteit van Utrecht. Maar die studie natuurkunde is het niet, hij verveelt zich. Na zijn kandidaats schrijft hij zich uit en meldt zich bij de Rietveld Academie. Ook op de opleiding vrij schilderen krijgt hij grote krullen van zijn docenten. “Zo vreemd is dat niet”, zei hij in 2007 tegen Trouw. “Fysici denken heel visueel, werken misschien minder met de rationele linkerhelft van de hersenen dan je zou denken. Wij zijn gewend om figuren in ons hoofd te draaien en van verschillende kanten te bezien.”

Maar na een jaar lonkt de natuurkunde weer. Hij keert terug op de universiteit en stort zich op het doen van onderzoek. “Iedereen zegt dat ik een omweg heb bewandeld, maar ik ervaar het eerder als een shortcut. Toen ik weer aan de natuurkunde begon, was ik fris en gemotiveerd. Ik kan iedereen zo’n sabbatical aanraden.” Cum laude behaalt hij zijn master en doctoraat.

Prijzen en eerbetonen

Daarna gaat het hem voor de wind. Als snaartheoreticus is Dijkgraafs wetenschappelijke loopbaan geplaveid met prijzen en eerbetonen. Zijn brein brengt hem in 1989 zelfs naar Princeton, het mekka van de theoretische natuurkunde. Via hoogleraarschappen daar en in Amsterdam, klimt hij op tot president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen.

Toch wordt hij bij het grote publiek pas écht bekend wanneer hij aanschuift bij Matthijs van Nieuwkerk in De Wereld Draait Door. Met glimmende ogen vertelt hij in dat programma veelvuldig over neutronensterren, het geluid van hemellichamen en de ruimtekromming. Zijn charmante ‘colleges’ leiden tot voordrachten in de Amsterdamse Gashouder en een eigen tv-programma, genaamd The mind of the universe.

Maar de wonderboy is niet altijd enthousiast. Dijkgraaf heeft ook kritiek, met name op het wetenschapsbeleid in Nederland. Zijn ideeën daarover worden gevormd op het moment dat hij in 1992 van de VS terugkeert naar Nederland. Als hoogleraar mathematische fysica bouwt hij aan de Universiteit van Amsterdam een groep van wereldfaam, maar ontdekt hij ook dat de wetenschap onder druk staat in Nederland.

Onlangs zwengelde hij het debat over de financiering van de wetenschap opnieuw aan. ‘Vijf Nobelprijzen voor Princeton University en vijf voor de Max Planck-instituten (and counting!) in de laatste zeven jaar laten zien hoe langetermijninvesteringen in vrij onderzoek zich uitbetalen’, tweette hij.

Dijkgraaf verwees naar twee instellingen waar wetenschappers als deel van hun aanstelling gegarandeerd geld voor onderzoek krijgen, een constructie die in Nederland haast niet meer bestaat. Hij liet doorschemeren dat wetenschappelijke nieuwsgierigheid in zijn vaderland wat hem betreft te veel aan beleidsbanden is gelegd. Wie weet kan hij daar als minister verandering in brengen.

Lees ook:

Sigrid Kaag kiest voor ‘cruciale’ ministerspost financiën, Robbert Dijkgraaf minister van onderwijs

De verdeling van ministersposten per partij is bekendgemaakt. Zondag volgt de lijst met definitieve kandidaten.

Robbert Dijkgraaf: ‘Wetenschap is het laatste reservaat van optimisten’

Robbert Dijkgraaf, directeur bij het Institute for Advanced Study (IAS) in Princeton en Leon Levy Professor, sprak in 2019 de 30ste Abel Herzberglezing uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden