LeiderschapCorona

Wim Schellekens veegt de vloer aan met het coronabeleid: ‘De leiding mag best autoritair zijn’

Portret van oud-hoofdinspecteur van de IGJ, Wim Schellekens, lid van het Red Team, een groep deskundigen die tegenspraak organiseren voor het kabinet.Beeld Phil Nijhuis

Onduidelijkheid, verwarring, geen strategie. Er is heel veel mis met het coronabeleid van het kabinet, vindt oud-hoofdinspecteur Gezondheidszorg en Jeugd Wim Schellekens.

Na ruim een half jaar corona in Nederland, maakt het kabinet nog altijd de indruk alsof de crisis de ministersploeg overvalt. Oud-hoofdinspecteur van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd Wim Schellekens kan dat nauwelijks bevatten. Schellekens staat daarin niet alleen. Samen met een groep deskundigen heeft hij zich verenigd in het Red Team, een groep van twaalf deskundigen uit verschillende disciplines, op de achtergrond gesteund door een gemeenschap van meer dan honderd leden. 

Red staat niet voor ‘redden’, maar voor rood. In tijden van crisis moeten ‘rode teams’ ervoor zorgen dat de officiële ‘blauwe teams’ geen tunnelvisie ontwikkelen, zegt Schellekens. Maar een officiële status heeft het ‘rode team’ niet. Het ministerie van volksgezondheid, welzijn en sport had geen behoefte aan tegenspraak.

Toch kreeg het Red Team een uitnodiging van de oppositie in de Tweede Kamer voor een bijpraatsessie. Leden van het team spraken ook met zorgminister Hugo de Jonge. “Dat was een open gesprek, maar we kregen eigenlijk niks terug”, zegt Schellekens.

Wat hebben jullie na dat gesprek gedaan? 

“We stonden buiten en zeiden: wat nu? We hoorden over de onrust in het onderwijs. Schoolbesturen, ouders en leerkrachten wisten niet wat te doen omdat de richtlijnen van het RIVM onduidelijk waren en geen onderscheid maakte tussen maatregelen in laag- en hoogrisicoregio’s. Dus hebben we zelf aanbevelingen voor een veilige opening van scholen geschreven. Dat werkt met een stoplichtsysteem. Voor Amsterdam en Rotterdam is het licht rood. Dan moet er veel worden getest. Ook leerkrachten en leerlingen zonder klachten. Het doel is besmette leerlingen of leerkrachten eruit te halen. Je moet dan afstand houden en mondkapjes op, ook in de klas als anderhalve meter niet mogelijk is. Van het ministerie van VWS kregen we geen reactie. Wel van schoolbesturen die het rapport opvroegen en hebben gebruikt.”

Het coronabeleid rammelt, vindt u. Wat verwacht u van het kabinet?

“Indien de bazuin een onduidelijk geluid geeft, wie zal zich gereed maken tot de strijd, staat in de Bijbel. Daarom verwacht ik van de overheid dat ze een duidelijk geluid laat horen over de richtlijnen. Vanaf het begin is daar al discussie over, over afstand houden dat in de auto iets anders betekent dan afstand houden op bijvoorbeeld een terras. Dan zijn er nog de onduidelijke richtlijnen voor mondkapjes, indicaties voor testen en over quarantaine. En waarom is alles een aanbeveling? 

“De wetgeving had al klaar moeten zijn voor verplichtingen, maar is het niet. Ik ben niet zozeer voor direct verplichten. Ik ben voor motiveren, inspireren, faciliteren – bijvoorbeeld mondmaskers gratis uitdelen – en pas in allerlaatste plaats een sanctie. Bij elke maatregel hoort helemaal op het eind een sanctie te zitten. Je mag in een crisis best autoritair leiderschap tonen. Laat je daarover adviseren, door een blauw team en een rood team.

“Ook moet er helderheid komen over de strategie. Geen discussie over indammen of mitigeren. Als Red Team zijn wij voor maximaal indammen. Iedere keer als het virus opkomt, moet je actie ondernemen. Dit beschermt de burgers tegen deze nare ziekte, maar is ook veel beter voor de economie. Dat hou je net zo lang vol tot er een definitieve oplossing is. Een geneesmiddel of vaccin. 

“Indammen is mogelijk als burgers afstand blijven houden, mondkapjes dragen als de anderhalve meter niet mogelijk is, en bij klachten thuisblijven. Daarnaast serieus testen, opsporen en isoleren. Dat is de verdedigingslinie, de winterdijk. Maar die is te laag en lek. En als de winterdijk het niet houdt, staat het hele land onder water.

“Als Red Team hanteren we het voorzorgprincipe. Dat wil zeggen: je past maatregelen toe waarbij het sterke vermoeden bestaat deze werken, maar waar nog geen hard wetenschappelijk bewijs voor is. Dat speelt bijvoorbeeld bij de mondkapjes, maar ook bij preventief testen op scholen in hoogrisicogebieden of in verpleeghuizen. Bij het RIVM, en dat neem ik ze best kwalijk, kijken ze uitsluitend naar wetenschappelijk bewijs. Maar als je daarop wacht, ben je te laat.”

Is er draagvlak voor strenge maatregelen? Uw pleidooi voor strenge maatregelen, zal morgen boze lezersbrieven opleveren.

“Dat is een uiting dat men het zat is. We hebben niet alleen te maken met een gezondheidscrisis, maar ook met een gezondheidszorgcrisis, een economische crisis, en, niet onbelangrijk, een maatschappelijke crisis. Al onze omgangsvormen zijn veranderd. Dat hakt er in. Er is een scheidslijn ontstaan. Een groep zegt: wij willen dat het kabinet harder optreedt. Daar horen wij bij. Tegen de mensen zie dat onzin vinden zeg ik: kijk naar de beelden van april en mei, naar de ic’s, de doden, de mensen die er kreupel uitkomen. Ook blijkt nu dat jongeren worden getroffen, soms met langdurige klachten die we kennen van de Q-koorts en het chronisch vermoeidheidssyndroom ME. Sommigen houden blijvende orgaanschade over. We doen dit, omdat Covid-19 geen gewone ziekte is.”

Ondanks de risico’s zegt een grote groep: we moeten leren leven met het virus. En waarom ook niet?

“KPMG en de Vrije Universiteit hebben uitgezocht wat het kost als je met het virus leeft. Dat kost 60.000 levens en 123 miljard euro per jaar. Dan heb je groepsimmuniteit, terwijl we niet eens weten of die immuniteit blijvend is. Kiezen voor leven met het virus betekent dat we accepteren dat we kwetsbaren verliezen en een deel van de jongeren chronisch patiënt wordt. Maximale inzet voor indammen is zo veel effectiever, beter voor de mensen en veel goedkoper en dan kunnen we ook veel sneller weer een groot deel van ons normale leven oppakken.”

Minder ziekenhuisopnames

Het aantal coronapatiënten in ziekenhuizen gaat omlaag. Momenteel worden nog 143 mensen behandeld vanwege een besmetting. Dit is het laagste aantal sinds 11 augustus. “Dit is een gunstige ontwikkeling die aansluit op de daling van het aantal nieuwe besmettingen”, zegt Ernst Kuipers, voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg.

Op de intensive cares liggen 36 mensen met het coronavirus, twee minder dan op woensdag. Op de intensive cares liggen ook 613 mensen met andere aandoeningen. Ongeveer 500 ic-bedden worden momenteel niet gebruikt.

Lees ook:

Een pandemie is voedsel voor complottheorieën: die bloeien als nooit tevoren

Corona begon als een gezondheidscrisis die Nederland eensgezind wilde aanpakken, maar veranderde in een bron van maatschappelijk wantrouwen, gevoed door desinformatie en complottheorieën. En zo ging het ook bij eerdere pandemieën.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden