Proces Wilders

Wilders is schuldig aan groepsbelediging Marokkanen, maar krijgt geen straf

Wilders na de uitspraak. Beeld REUTERS
Wilders na de uitspraak.Beeld REUTERS

Schuldig aan groepsbelediging, maar geen straf. Wat betekent het arrest in de zaak-Wilders voor de vrijheid van meningsuiting van politici?

Wendelmoet Boersema

PVV-leider Geert Wilders is schuldig bevonden aan groepsbelediging van Nederlanders van Marokkaanse afkomst, maar krijgt geen straf opgelegd. Het hof spreekt hem vrij van aanzetten tot discriminatie of haat.

In zijn uitspraak legt de rechter van het hof de vrijheid van meningsuiting voor een politicus ruim uit, maar trekt ook grenzen. Wilders heeft die overschreden. “Verdachte is te ver gegaan”, aldus de rechter. Uit het arrest zijn weinig algemene conclusies te trekken over wat gekozen volksvertegenwoordigers precies mogen zeggen. Veel hangt af van de omstandigheden en context waarin de uitlatingen zijn gedaan, legde de rechter uit.

De strafzaak heeft jaren geduurd. Wilders deed de gewraakte uitspraken over Marokkanen op de uitslagenavond van de gemeenteraadsverkiezingen, op 19 maart 2014, in een Haags café. Hij vroeg het aanwezige PVV-publiek achtereenvolgens of ze minder Europese Unie, minder PvdA en minder Marokkanen wilden. De aanwezigen scandeerden telkens ‘minder, minder’, waarop Wilders zei: ‘Dan gaan we dat regelen’. ‘Onnodig grievend’, oordeelt de rechter nu. Daarbij was Wilders volgens het hof vooral uit op politiek gewin; er blijkt niet uit dat hij opzettelijk zijn toehoorders aanspoorde tot haat of discriminatie.

De langverwachte uitspraak in de zaak-Wilders is milder dan die in eerdere aanleg. De rechtbank veroordeelde de politicus in 2016 voor groepsbelediging én aanzetten tot discriminatie, maar legde ook toen geen straf op. Zowel het openbaar ministerie als Wilders gingen in hoger beroep; het OM had 5000 euro boete geëist.

Geen politieke bemoeienis

Het proces duurde extra lang vanwege een wraking en omdat Wilders en zijn advocaat Geert-Jan Knoops telkens nieuwe stukken inbrachten. Met het OM vochten ze bovendien een bittere strijd uit of het proces politiek beïnvloed was, zoals Wilders stelde. Uit documenten en e-mails zou blijken dat toenmalig minister van justitie Ivo Opstelten zich actief met de vervolging had bemoeid, en later ook minister Grapperhaus. Ook zou de politie of het OM de vele aangiftes van burgers georkestreerd hebben.

Maar het hof is hier helder over: er heeft geen politieke bemoeienis plaatsgevonden en het OM heeft zelfstandig besloten tot vervolging. Daarmee is Wilders’ recht op een eerlijk proces niet geschonden.

Geeft deze uitspraak nu houvast aan andere politici die provocerende of grievende uitlatingen (willen) doen? Wilders zelf wees tijdens het proces vergeefs op de uitspraken van toenmalig D66-leider Pechtold (die zei: “Ik moet de eerste Rus nog tegenkomen die zijn fouten zelf rechtzet”). Volgens het hof mag veel in het publieke debat, en hebben politici een gerechtvaardigd belang om zaken aan de orde te stellen, ook onwelgevallige meningen. Maar het hof benadrukt dat ook een gekozen volksvertegenwoordiger een verantwoordelijkheid heeft voor de wet. Zeker als hij of zij met zijn uitlatingen de ‘eer en goede naam van andere mensen aantast, in het bijzonder een minderheidsgroep’. Daarmee wordt volgens de rechter ‘de pluriforme samenleving ondergraven’, die belangrijk is voor de democratische rechtsstaat.

Een hoge prijs voor zijn mening

De rechter rekende het Wilders verder aan dat hij zijn uitlatingen welbewust en goed voorbereid deed, voor het oog van de camera’s en een geïnstrueerd publiek. Een week eerder had zijn opmerking over ‘minder Marokkanen’ bij het flyeren op de markt al veel ophef veroorzaakt.

Dat Wilders geen straf krijgt, komt omdat de rechter rekening houdt met het feit dat hij jaren een ‘hoge prijs betaalt voor het uitdragen van zijn mening’. De PVV-leider leeft onder strenge bewaking sinds de moord op Theo van Gogh in 2004. In een eerder proces in 2010-2011 werd Geert Wilders volledig vrijgesproken van groepsbelediging, haatzaaien en discriminatie. Hij had toen in een interview gezegd dat de Koran verboden moet worden en dat de islam een fascistische ideologie zou zijn.

Wilders kondigde meteen na afloop aan in cassatie te gaan.

Lees ook:

Partijen: Grapperhaus moet klare wijn schenken over politieke bemoeienis met zaak-Wilders

Heeft oud-minister Ivo Opstelten (VVD) van Justitie zich persoonlijk bemoeid met de strafzaak tegen PVV-leider Geert Wilders? Politieke partijen eisen uitleg van Opsteltens opvolger Ferd Grapperhaus na nieuwe onthullingen van RTL-nieuws in deze zaak. D66 eist dat Grapperhaus, van CDA-huize, een einde maakt aan de “VVD-chaos op Justitie”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden