Drugs en geheugen

Wietrokers herinneren zich dingen die niet zijn gebeurd, ook tijdens politieverhoren

Cannabis heeft invloed op het geheugen.Beeld EPA

Ooggetuigen en verdachten onder invloed van cannabis, zijn niet betrouwbaar in politieverhoor. Uit nieuw onderzoek blijkt dat wietrokers geneigd zijn in te stemmen met vragen.

Verdachten noch ooggetuigen van geweldsmisdrijven worden door de politie standaard getest op het ­gebruik van drugs. Wordt er in het uitgaansleven geknokt of is iemand neergestoken, dan mogen agenten alleen de mogelijke misdadigers ­verplichten tot het afgeven van speeksel – en dat mogen ze zeker niet zomaar. Nieuw onderzoek wijst uit dat deze werkwijze kan leiden tot onjuiste beschuldigingen en veroordelingen.

Wetenschappers van Maastricht University bestudeerden het effect van cannabis op het geheugen van gebruikers en concludeerden dat wiet mensen gevoelig maakt voor het afleggen van valse getuigenissen tijdens politieverhoren. Wie stoned is, herinnert zich soms iets wat ­helemaal niet is gebeurd.

“In een van onze experimenten moesten respondenten terugkomende termen uit verschillende woordenlijsten vissen”, stelt hoogleraar psychofarmacologie Jan Ramaekers. “Zie je ‘bed’, ‘nachtkastje’ en ‘deken’ op de eerste staan, dan is er een kans dat je op de tweede lijst foutief ‘slaap’ herkent als terug­komend woord. Dat kan iedereen gebeuren.”

Anders dan de nuchtere respondenten, wezen wietrokers zelfs woorden aan die geen enkele relatie hadden met eerdergenoemde thema’s, bijvoorbeeld ‘boom’. “Uit onze studie blijkt dat mensen die high zijn, onzeker worden als hun details worden voorgelegd die ze niet herkennen. Hoe verder de gepresenteerde feiten van de werkelijkheid af liggen, hoe meer zij twijfelen en hoe eerder zij geneigd zijn in te stemmen met het gevraagde. In verhoren ­kunnen zij dus volstrekt verkeerde informatie verstrekken.”

De onderzoekers adviseren de politie open vragen te stellen aan ooggetuigen en verdachten. Want op ‘De tas was rood, toch?’ zullen veel wietrokers ‘ja’ antwoorden, ook al had de tas eigenlijk een groene kleur. Nog beter is het uitstellen van de ondervraging tot het moment dat de roes is verdwenen. 

De studie meldt dat tijdens pakweg tweehonderd tot driehonderd rechtszaken per jaar blijkt dat de verdachte tijdens de daad onder invloed was van een middel. Daartoe behoren ook alcohol en harddrugs. Hoe vaak mensen die worden verhoord stoned zijn, is onbekend. De politie heeft daar geen cijfers van.

Hoogleraar Marijke Malsch van de Open Universiteit deed onderzoek naar processen-verbaal en vermoedt dat regelmatig verdachten en getuigen worden verhoord die onder invloed zijn. “Drank en drugs worden op straat en in het uitgaansleven nu eenmaal vaak gebruikt. Uit eigen studie, waarbij ook opnamen van verhoren zijn bekeken, weet ik dat verdachten soms toch werden ­ondervraagd, al keken zij lodderig uit hun ogen.”

Malsch concludeerde dat processen-verbaal maar zo’n kwart van het verhoor weergeven, hoewel die ­verslagen belangrijk bewijs kunnen zijn in strafzaken. “Soms staat er iets in over het non-verbale gedrag van de verdachte, maar dat is lang niet volledig. Ik denk dat als de verdachte of de getuige onder invloed is, dat niet altijd wordt vermeld. Ik kan me voorstellen dat er een verplichting komt om dat wél te doen.”

Lees ook:

Hoe deugdelijk is het politieverhoor? De belangrijkste technieken ontleed

De huidige Nederlandse politieverhoorder staat mijlenver van de bullebakstijl uit de oude Arnhemse villamoord, zeggen docenten van de Politieacademie. Maar ook met een op het oog neutralere stijl is er volgens de verhoorwetenschapper een risico op valse bekentenissen.

Politieverhoren: een jacht naar de bekentenis?

De druk op de politie om ernstige misdrijven op te lossen, is groot. Zetten ze daarom verdachten soms te veel onder druk om te bekennen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden