Gemene deler

Wie waren de demonstranten op het Malieveld?

Demonstranten zoeken de confrontatie met de politie bij het Centraal Station van Den Haag. Beeld ANP

Van hooligans tot privacy-activisten: de demonstranten op het Malieveld zondag waren van zeer diverse pluimage. Wat zijn hun motieven en is er een gemene deler?

Bloemenmeisjes, dansende alternatievelingen met knotjes, demonstranten die ‘wij zijn Nederland’ scandeerden en met de Hollandse driekleur zwaaiden, hooligans in hoodies tegenover keurige, maar gefrustreerde senioren: het was een bont gezelschap dat zondag op het Malieveld protesteerde tegen de lockdownmaatregelen. De demonstratie liep uit de hand en mondde uit in zo’n vierhonderd arrestaties.

Wie waren deze demonstranten en wat zijn hun motieven? Het officiële protest, dat verboden werd, was georganiseerd door Viruswaanzin, een initiatief van dansschooleigenaar Willem Engel, die eerder biofarmacie studeerde, en jurist Jeroen Pols. De club is op 26 mei gelanceerd en heeft een Facebookpagina die de afgelopen weken veel nieuwe volgers trok; de teller staat nu op zo’n 27.000 volgers.

Beeld ANP

Bonte groep sprekers

Het zijn sympathisanten uit alle hoeken van de samenleving. Kunstenaars, salesmanagers, juristen en garagehouders van diverse religieuze gezindten, zowel mannen als vrouwen. De bonte groep sprekers die aanvankelijk het podium zou betreden, lijkt een goede afspiegeling van de aanhang. Muzikant Ernst Jansz, de oprichter van Doe Maar, zou er zijn, net als opiniepeiler Maurice de Hond, hoogleraar prestatiemanagement Michaéla Schippers en orthomoleculair geneeskundige Erik-Alexander Richter. 

Het zijn stuk voor stuk dwarsdenkers, critici van de medische wetenschap of van wetenschap in het algemeen. “We zijn de leugens van het kabinet zat”, vatte Willem Engel het samen. De gemene deler is dat ze de maatregelen overtrokken vinden omdat het virus minder gevaarlijk zou zijn dan het RIVM voorspiegelt.

Beeld ANP

Ook Bas Filippini van actiegroep Privacy First zou spreken bij de demonstratie. De privacy-activisten die aanwezig waren, was het vooral te doen om de corona-spoedwet, volgens hen een stuk ‘broddelwerk’ dat op een onaanvaardbare manier de vrijheid van Nederlanders zou bedreigen. De wet moet ervoor zorgen dat coronamaatregelen, zoals het verplicht afstand houden, een wettelijke basis krijgen. Op dit moment zijn die maatregelen geregeld in noodverordeningen van gemeenten. 

Beeld ANP

Minder controle door de overheid

De activisten willen minder controle door de overheid, niet meer. De traceerapp waar het kabinet veel verwachtingen van heeft, is voor de activisten al helemaal onacceptabel, vanwege de sociale druk die ontstaat om hem te installeren. 

Een andere groep die kwam protesteren was de rechts-georiënteerde achterban van de omroep ‘Ongehoord Nederland’, die is opgericht omdat mainstream media volgens hen te eenzijdig is. Voorman Arnold Karskens, die live verslag deed van de demonstratie, zei tijdens de uitzending tweemaal dat het voelde alsof hij een ‘thuiswedstrijd’ speelde, zoveel bijval en bedankjes kreeg hij.

Beeld ANP

Deze achterban demonstreert volgens Karskens onder andere tegen de ‘dubbele maat’ waarmee er in Nederland gemeten wordt. Als je mening in het straatje past van het kabinetsbeleid, krijg je de vrijheid om te demonstreren. Maar, zegt Karskens: “Ben je tegen het regeringsbeleid, dan wordt je het grondrecht om te demonstreren ontnomen”.

Antivaxers

Daarnaast speelt bij rechts weerzin tegen verregaand overheidsingrijpen. Dat sentiment leeft ook bij een andere groep demonstranten die van zich liet horen, namelijk de antivaxers. Zo riep stichting Vaccinvrij op om naar het Malieveld te gaan en was de bekende vaccinatiecriticus Eva van Zeeland een van de sprekers.

Hoewel de demonstratie niet ging over een mogelijk coronavaccin, is het niet verwonderlijk dat deze groep aanwezig was. Een centraal begrip in de antivaxbeweging is ‘medische vrijheid’: zelf kunnen kiezen wat je wel en niet voor je lichaam wenst. Kritiek op de ‘dwangmaatregelen’ waarmee de overheid de gezondheid van mensen wil beschermen, past daar naadloos in.

Beeld ANP

Daarnaast speelt op de achtergrond de angst dat heel Nederland straks gedwongen een coronavaccin moet krijgen, dat snel op de markt is gebracht zonder dat de risico’s goed onderzocht zijn. Mensen die kritisch zijn op vaccineren, koesteren een groot wantrouwen jegens het instituut dat de afgelopen tijd alles bepaalde: het RIVM.

En de hooligans, wat hadden die te zoeken bij de demonstratie? Ze spelen een prominente rol in de beelden die rondgaan van het protest, maar behoren voor zover bekend niet tot de groep die de straat opgaat tegen de spoedwet of de anderhalvemetermaatregelen. Volgens een woordvoerder van de Haagse burgemeester Johan Remkes was het de groep enkel te doen om te vechten met de ME. 

Beeld ANP

Wantrouwen

Wat bindt dit ratjetoe aan mensen? Ze geven allemaal blijk van wantrouwen naar de overheid, de media, de wetenschap, naar de gevestigde orde. Vaak waren ze al ergens boos over, of dat nu het gebrek aan privacy of vrijheid van meningsuiting betrof, of de macht van het RIVM, de wetenschap of de gehele overheid: de coronacrisis versterkte de frustraties die al leefden onder verschillende groepen, culminerend in het protest. 

De strijd voor (keuze)vrijheid voor het individu is het gemeenschappelijke doel. Niet voor niets werd er veelvuldig ‘vrijheid’ gescandeerd. Ook dat kan voor iedere demonstrant iets anders betekenen: van vrijheid om een toekomstig vaccin te weigeren tot het recht om je oma te knuffelen.

Lees ook: 

Voor het eerst nul coronadoden: zijn de versoepelingen onbestraft gebleven?

Voor het eerst sinds het ingaan van de lockdown is er een dag voorbijgegaan dat niemand in Nederland aan het coronavirus is overleden. Het is een moment om bij stil te staan, want morgen kan het alweer voorbij zijn. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden