Het bruidspaar kroonprinses Beatrix en Claus von Amsberg en premier J.M.L.TH. (Jo) Cals bekijken het menu, op de achtergrond koningin Juliana. Beeld ANP /  ANP
Het bruidspaar kroonprinses Beatrix en Claus von Amsberg en premier J.M.L.TH. (Jo) Cals bekijken het menu, op de achtergrond koningin Juliana.Beeld ANP / ANP

Déjà vuKoninklijk huwelijk

Wie is die Claus, wilde koningin Juliana weten. Buiten het kabinet om liet ze onderzoek doen

Paul van der Steen

Niemand in het kabinet wist in maart 1965 van het bestaan van ene Claus von Amsberg en zijn relatie met de Nederlandse kroonprinses Beatrix. Buiten medeweten van alle ministers om gaf koningin Juliana de directeur van de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD), Koos Sinninghe Damsté, op dat moment de opdracht om onderzoek te doen naar de achtergronden van de nieuwe liefde van haar dochter.

Het lijkt sterk op de gang van zaken 33 jaar later rond de verhouding van kroonprins Willem Alexander en de Argentijnse Máxima Zorreguieta. Ook toen werd zonder medeweten van het kabinet een geheim onderzoek gedaan, zo blijkt uit de deze week uitgezonden documentaireserie Het porseleinen huwelijk van BNNVara. Niet de levenswandel van de vrouw maar vooral de antecedenten van haar vader, bewindsman tijdens het juntabewind, had de warme belangstelling.

Jongeren stelden ongemakkelijke vragen

Minister-president Jo Cals (KVP) hoorde pas begin mei van de koninklijke opdracht voor de BVD-chef. Het geregel buiten alle ministerieel verantwoordelijken om schokte hem, maar hij kon er achteraf niets meer aan doen. De premier gaf Sinninghe Damsté een vervolgopdracht. De baas van de inlichtingendienst moest naar de West-Duitse hoofdstad Bonn om daar meer inlichtingen over Claus te verzamelen.

Een goed beeld van de man en zijn familie was van het grootste belang. De oorlog was nog maar twintig jaar geleden en de belangstelling ervoor werd midden jaren zestig door boeken, tv-programma’s en jongeren, die ongemakkelijke vragen begonnen te stellen, alleen maar groter.

Zonder een stiekem gemaakte persfoto van Beatrix en Claus gearmd wandelend in de tuin van kasteel Drakensteyn, het onderkomen van de kroonprinses, had het trouwens nog langer geduurd voordat Cals van het bestaan van de Duitser had geweten. Nu kreeg hij vragen waarop hij zelf geen antwoord had.

Het kerkelijk huwelijk in de Amsterdamse Westerkerk tussen prinses Beatrix en Claus von Amsberg in 1966. Beeld ANP
Het kerkelijk huwelijk in de Amsterdamse Westerkerk tussen prinses Beatrix en Claus von Amsberg in 1966.Beeld ANP

Juliana wilde niets zeggen

Cals kon aanvankelijk niet achterhalen wie de man naast Beatrix was. Koningin Juliana wilde niets zeggen: te privé. Beatrix dreigde zelfs om haar relatie te verbreken als Cals en anderen bleven zeuren om de naam.

Na stevig aandringen gaf de koningin tijdens Dodenherdenking alsnog het verlangde curriculum vitae van de grote onbekende aan Cals. De auteur van deze levensloop was Claus zelf. Hij bleek een Duitse jonkheer te zijn, actief als diplomaat. Aan het einde van de oorlog had hij als tiener nog gediend in de Wehrmacht, wat hem onder meer naar Denemarken en Noord-Italië had gebracht. De koningin vroeg Cals om voorlopige geheimhouding tegenover de rest van het kabinet, wat de premier toezegde.

In de maanden die volgden bleven de Oranjes eigengereid. Ze hielden de minister-president buiten de voorbereidingen voor de verloving eind juni. Zelfs over het definitieve besluit om te verloven hoorde hij pas achteraf. Terwijl voor troonopvolging toch echt de toestemming van Eerste en Tweede Kamer vereist zou zijn. Cals had nog steeds niet zelf kennis kunnen maken met Claus.

Cals wist wederom van niets

Na alle weerstand die de vriend van de kroonprinses opriep, beloofde het paar om vanwege gevoeligheden van Amsterdam als plek voor het huwelijk af te zien. De minister-president wist wederom van niets.

Amsterdam bleef overigens toch dé plek. Op 10 maart 1966 werden de twee met elkaar in de echt verbonden. Beelden van de rookbom die tijdens de rijtoer naar de Gouden Koets werd geworpen gingen de hele wereld over. Dat de controverse rond Claus snel luwde, had voor een belangrijk deel te maken met zijn innemende presentatie.

Cals had het maar druk met de Oranjes. Door hen was hij in zijn eerste maanden als premier vooral crisismanager en niet de visionaire vernieuwer die hij graag wilde zijn. Grappend vroeg Cals zich hardop af: “Wat doet een premier eigenlijk als er geen prinsessen trouwen?”

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril. Eerdere afleveringen van de rubriek Déjà Vu leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden