CoronabeleidAnalyse

Wie draagvlak wil creëren, omarmt ook de coronacritici, zelfs de complotdenkers

Tegenstanders van de maatregelen die de verspreiding van het coronavirus moeten beteugelen, tijdens een demonstratie op het Malieveld.Beeld ANP

In een week vol nieuwe coronamaatregelen bleek dat het draagvlak voor alle gedragsregels afneemt. Hoe komt dat, en wat is eraan te doen?

Als Annette Klarenbeek, lector Communicatie in Digitale Transitie aan de Hogeschool Utrecht, dezer dagen haar hond uitlaat, ziet ze het verschil. In het voorjaar was het stil. Na de oproep van premier Rutte afgelopen maandag weer thuis te werken, bleef het buiten druk.

Uit onderzoek van televisieprogramma ‘EenVandaag’ bleek deze week dat 17 procent van de 26.000 ondervraagden zich niet of beperkt wil houden aan de coronaregels. Dat is meer dan een verdubbeling van de uitkomst in april.

Klarenbeek vindt het niet handig dat tijdens de eerste coronagolf een perspectief werd geschetst tot de zomer. Toen het aantal besmettingen afnam, werden de maatregelen versoepeld. Zelfs het Nationaal Crisisteam schaalde af.

“De reactie was: bijna alles kan weer. Nu er een tweede golf aankomt, is het lastig om het gevoel van urgentie terug te krijgen. Tegen de ziekte worden nu andere waarden afgewogen, zoals het economisch belang, het jong kunnen zijn, vrijheid van handelen.”

‘Als het langer duurt, passen mensen zich aan’ 

Het is een natuurlijke, biologische reactie, zegt Andrea Evers, hoogleraar gezondheidspsychologie aan de Universiteit van Leiden. “Eerst was er acuut gevaar. Als het langer duurt, passen mensen zich aan en worden andere zaken belangrijker.”

Evers denkt dat het kabinet draagvlak verloor door in de zomer te stoppen met communiceren over de urgentie van het naleven van de regels, zoals handen wassen en afstand houden. “Als je op een heldere manier blijft communiceren over wat je van mensen verwacht en de noodzaak ervan duidelijk maakt, dan houd je ze bij de les.”

Zowel Evers als Klarenbeek stelt dat het kabinet de kritiek vanuit de bevolking, ook die van complotdenkers, moet omarmen. Het zijn uitingen van onzekerheid en ongenoegen, maar toont betrokkenheid. Neem de signalen serieus, zorg dat die mensen zich gehoord voelen.

Dat gebeurt inmiddels, constateren ze, Rutte vaart niet meer uitsluitend op de adviezen van wetenschappers. Klarenbeek vindt het sterk dat de premier ook een nieuwe kernspreuk introduceerde: “We doen het goed, maar het virus doet het beter”. Klarenbeek: “Dan zet je het virus neer als boosdoener”.

De vorige slogan, “Alleen samen krijgen we corona onder controle”, riep volgens haar vragen en ergernis op bij mensen die de overheid wantrouwen. Ook het door Rutte gebruikte beeld van het virus als mammoettanker die moet worden afgeremd en bijgestuurd, vindt Klarenbeek goed. “Het zegt: dit is geen sprint, maar een marathon.”

‘Mensen kregen begrip en respect voor elkaars standpunten’

Om het draagvlak voor de coronamaatregelen te vergroten, raadt Rob Baltussen, hoogleraar Global Health Economics aan het Radboudumc, aan burgerforums op te richten. Burgerforums zijn volgens hem een geschikte manier om in gesprek te gaan met mensen die zich niet gehoord voelen.

Met een burgerforum is een geslaagd experiment gedaan. Los van belangengroeperingen die een eigen agenda hebben, spraken 24 burgers, zorgvuldig door marktonderzoeksbureau Motivaction geselecteerd als afspiegeling van de samenleving, drie weekenden met elkaar over de dilemma’s bij het vergoeden van medische behandelingen.

“Het bij elkaar brengen van partijen werkte heel goed”, zegt Baltussen. “Mensen kregen begrip en respect voor elkaars standpunten. Via een burgerforum kun je het sentiment van mensen begrijpen.” Hij is ervan overtuigd dat de aanpak kan leiden tot betere communicatie en tot beleid dat eerder geaccepteerd zal worden.

Dat het omarmen van kritiek werkt, bewijst de ophef rond zangeres Famke Louise, zeggen Baltussen en zijn collega Andrea Evers. De zangeres ‘zou niet meer meedoen’. Maar na gesprekken met voorzitter Diederik Gommers van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care veranderde ze van gedachten en gaat ze zelfs samen met hem campagne voeren. Famke Louise voelde zich gehoord.

Lees ook:

De eenheid in de crisisaanpak is nu verdwenen

De nieuwe coronamaatregelen oogsten veel kritiek, ook van de virologische adviseurs in het OMT. Het draagvlak voor de beperkingen is daardoor kleiner dan in het voorjaar.

Eén op de tien Nederlanders gelooft dat er rond corona vieze spelletjes worden gespeeld

Wordt met een toekomstig vaccin een chip in mensen geïmplanteerd? Dat is goed mogelijk, denkt een deel van de Nederlanders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden