Jeugdzorg

Wethouders tegen nieuw te vormen kabinet: Houd op met treuzelen en kom met extra geld voor de jeugdzorg

null Beeld idris van heffen
Beeld idris van heffen

Het is een van de grote thema’s voor de kabinetsformatie: de problemen in de jeugdzorg. De wethouders die er verantwoordelijk voor zijn willen dat het Rijk ophoudt met treuzelen en structureel meer geld vrijmaakt.

Wethouder Madelon van Noort (Mooi Lelystad/Forum voor de Ouderen) is er het type niet naar om ’s nachts wakker te liggen. “Mijn man heeft twee horecazaken. Nou, ik hoef niet uit te leggen wat daarmee aan de hand is”, zegt ze nuchter. Maar als ze hoort over jongeren in haar gemeente Lelystad, soms pas 12 of 13 jaar oud, die 24 uur per dag twee begeleiders nodig hebben, omdat ze anders zichzelf iets aan doen, dan lopen de rillingen haar wel over de rug. “Je voelt je toch verantwoordelijk als wethouder. Ik wel in elk geval.”

De jeugdzorg dreigt een van de grote probleemdossiers te worden tijdens de nog steeds niet echt begonnen formatie. Onderhandelingen tussen de Vereniging voor Nederlandse gemeenten (VNG) en het demissionair kabinet over de structurele tekorten waar veel gemeenten door hoge jeugdzorgkosten mee kampen, zitten muurvast. Ondertussen worden de wachtlijsten in de jeugdpsychiatrie langer en langer, mede door het door de pandemie stijgende aantal crisismeldingen.

Vraag wethouders van uiteenlopend pluimage wat zij vinden dat er nodig is en het antwoord luidt eensgezind: meer geld. En dan niet eenmalig, zoals de 613 miljoen die het demissionair kabinet onlangs uittrok voor de crisiszorg, maar structurele investeringen.

“Als je dat niet doet, blijf je achter de feiten aanlopen”, zegt de Rotterdamse wethouder Judith Bokhove (GroenLinks). “Extra personeel aannemen van een tijdelijk budget gaat bijvoorbeeld al niet. We hebben nu budget voor de periode van mei tot december. Moeten we daarna dan tegen mensen zeggen dat hun contracten aflopen?”

Alleen nog maar over geld

Het is een geluid dat de wethouders al langer laten horen. Vorige zomer zelfs in de vorm van een wethoudersprotest in Den Haag. Desondanks laat besluitvorming op zich wachten. Het demissionaire kabinet wil de keuze voor structurele investeringen aan de opvolgers laten.

Wethouder Bokhove noemt dat “heel oneerlijk”. Want terwijl het Rijk treuzelt, doen de gemeenten nog een voorschot, en teren die nog verder in op de reserves, zegt ze. Ze moeten wel. “Geen wethouder wil naar de raad om te vertellen dat er toch een kind door de vingers is geglipt omdat het te lang moest wachten op zorg.”

Ook in de kleine gemeente Putten ging het de afgelopen jaren vooral over geld wanneer de jeugdzorg ter sprake kwam, vertelt wethouder Bert Koops (ChristenUnie). Tot frustratie van college én gemeenteraad. “Natuurlijk is de financiële discussie belangrijk”, zegt hij. “Maar die zou niet leidend moeten zijn. Uiteindelijk wil je het hebben over hoe je de zorg voor je inwoners kunt verbeteren.”

Spanning in onderhandelingen over jeugdzorgbudgetten

Eind vorig jaar bleek uit een onderzoek van adviesbureau AEF dat gemeenten meer geld uitgeven aan de jeugdzorg dan zij van het Rijk ontvangen. In 2019 legden gemeenten ongeveer een miljard euro bij. Het demissionaire kabinet ging naar aanleiding van dat rapport in gesprek met de gemeenten over mogelijke compensatie, maar de onderhandelingen zijn stukgelopen. Een arbitragecommissie die optreedt als onafhankelijke scheidsrechter moet uitkomst bieden. De commissie van experts spreekt na Pinksteren uit of en zo ja hoeveel financiële compensatie redelijk is, en welke maatregelen daarmee gepaard moeten gaan. De uitspraak is niet bindend, maar Rijk en gemeenten hebben afgesproken het advies zwaar te laten wegen.

In afwachting van investeringen vanuit Den Haag doet Putten sinds 2019 van alles om de kosten terug te dringen. Want, zoals de wethouder het zelf graag zegt: “Je kunt misschien niet de windrichting veranderen, maar je kunt wel de zeilen verzetten”.

Net als verschillende andere Nederlandse gemeenten, investeerde Putten onder meer in praktijkondersteuners bij alle huisartsen. Juist daar melden gezinnen zich vaak met de eerste problemen. De hoop is dat met een praktijkondersteuner – die de minder complexe gevallen in een vroeg stadium hulp biedt – escalatie van problemen, en de dure jeugdzorg die daarmee gepaard gaat, kunnen worden voorkomen.

Het lijkt, in combinatie met andere maatregelen, iets te helpen in Putten. Maar de gemeente komt nog steeds geld tekort. Weliswaar niet de bijna zes ton van 2019, maar nog altijd ongeveer 375.000 euro.

Decentralisatie niet terugdraaien

Hoewel de financiële problemen voor de gemeenten begonnen met de decentralisatie van 2015, toen gemeenten de verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg overnamen van Rijk en provincie, voelt geen van de wethouders ervoor die stap terug te draaien. Nog altijd geloven ze dat de gemeenten best in staat zijn de zorg dicht bij de inwoners te organiseren. Zoals Van Noort het verwoordt: “Ik ken mijn huisartsen, ik ken mijn jeugdzorginstellingen, ik ken mijn bestuurders, we hebben korte lijntjes met elkaar. Je kunt niet van een minister verwachten dat die met al deze mensen contact onderhoudt.”

“Uiteindelijk is het een budgetkwestie”, zegt ook Bokhove, die ervan overtuigd is dat de bezuiniging die met de decentralisatie gepaard ging de oorzaak is van het probleem. “Het is niet dat we het niet kunnen organiseren, we hebben te weinig budget om voldoende zorg in te kunnen kopen. Als het Rijk dat wil gaan doen, dan is het hetzelfde geld kwijt.”

Natuurlijk moet óók worden nagedacht welke maatregelen de jeugdzorg kunnen verbeteren, vindt de wethouder, maar juist dan is voldoende vergoeding belangrijk. Willen gemeenten bijvoorbeeld kunnen investeren in praktijkondersteuners bij de huisarts en andere vormen van laagdrempelige jeugdzorg die op de lange termijn kosten kunnen besparen, dan hebben ze ook op de korte termijn voldoende budget nodig. Bokhove: “Het lijkt misschien alsof gemeenten alleen maar over geld praten, maar uiteindelijk is dat een middel om zorg sterk te maken”.

Lees ook:

Gemeenten moeten meer geld krijgen, vinden alle partijen. Toch is het niet genoeg, vreest de VNG

Politieke partijen trekken in de verkiezingsprogramma’s de portemonnee om de tekorten bij gemeenten aan te vullen. Maar er moet nog meer bij, vindt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden