Arbeidsmigratie

Westland verhit als het gaat over arbeidsmigranten. ‘Hoe gek zijn wij in Nederland geworden?’

Bert Doelman kweekt courgettes. Hij werkte lange tijd met Polen, nu huurt hij werknemers uit Bulgarije in. Beeld Arie Kievit
Bert Doelman kweekt courgettes. Hij werkte lange tijd met Polen, nu huurt hij werknemers uit Bulgarije in.Beeld Arie Kievit

In Het Westland, een tuindersgebied waar heel veel migranten werken in de kassen, lopen de emoties steeds weer hoog op als het over huisvesting voor arbeidsmigranten gaat. ‘Ik had nooit verwacht dat er zo zou worden gereageerd.’

Anton Slotboom

Toen kweker Paul Fransen, gespecialiseerd in de orchidee ‘Paphiopedilum Leeanum’, in 2018 besloot twee hectare grond in het Westlandse dorp De Lier te verkopen aan een uitzendbureau, dat een ‘Polenhotel’ wilde bouwen om onderdak te bieden aan 780 in het Westland werkende arbeidsmigranten, kwam hij onder vuur te liggen.

‘Geen migranten’ werd er op een van zijn kassen gekalkt. Er werd een bestelbus in brand gestoken. Een nitraatbom werd op het dak van zijn bedrijf gegooid. Er vlogen stenen door de ruit. Een schuur stond in brand. Hij kreeg een kogelbrief.

Fransen, 62 en eigenaar van Kwekerij Fransen, reageerde geschrokken. In zijn dorp De Lier, sinds 2004 onderdeel van de fusiegemeente Westland, werken al jaren arbeidsmigranten. “Ik had nooit verwacht dat er zo zou worden gereageerd,” zegt hij. “Ik heb zelf ook Polen in dienst gehad. Nou, ik vind het wereldlui. Polen zijn harde werkers. Ze willen hun centen verdienen in korte tijd. En Nederlanders zijn zelf te beroerd geraakt voor het werk dat zij in de kassen doen. Iedereen gaat hier maar studeren, in ons land, terwijl: we hebben toch ook handjes nodig? Zo’n plek leek me ideaal.”

‘Vertrekken? Nooit’

Maar ja, die bedreigingen. Nee, zei hij daarom in die periode meerdere malen tegen zichzelf. “Nee, ik bén niet bang. En ik ben gezegend met een vrouw die dat al helemaal niet is.” De politie hielp. Dat scheelde. “We zijn gelukkig goed in de gaten gehouden.” Hij woont nog steeds waar hij woont. “Vertrekken uit het Westland? Nooit.” Wie hem bedreigde: hij heeft nog altijd geen idee. “Maar hoe gek zijn wij in Nederland geworden?”

Het plan voor het ‘Polenhotel’ verdween destijds weer in de ijskast, maar kwam daar later, onder aanvoering van een nieuwe wethouder, toch weer uit. Want huisvesting voor arbeidsmigranten is hier hard nodig, daar is iedereen het in het Westland (dat 112.000 inwoners telt) het wel over eens. De vraag is alleen waar die huisvesting dan moet komen. Veel vrije ruimte is er niet, in dit kleine, volgebouwde gebied met dik tweeduizend hectare glastuinbouw. Over ieder plan wordt gesteggeld. Onlangs werd bekend dat het Westland als een van drie gemeenten in Nederland (net als Delft en Roosendaal) al jaren geen asielzoeker meer heeft opgevangen. Daar was geen ruimte voor, liet de gemeente weten. Statushouders, arbeidsmigranten, studenten en starters krijgen in het Westland voorrang. Maar ook voor hen zijn er de afgelopen jaren nauwelijks plekken gecreëerd.

Ook achter de komst van het ‘Polenhotel’ op de grond van Fransen staan inmiddels toch weer vraagtekens. Er loopt een bezwaarprocedure, en de grootste partij in de gemeente sinds de recente gemeenteraadsverkiezingen, Westland Verstandig, is geen voorstander. “Het nieuwe College van Burgemeester en Wethouders zal een heroverweging moeten maken”, zegt fractievoorzitter Peter Duijsens. “Volgens ons is dit niet de goede plek. Wij zijn voor twee grote locaties op andere plekken, plus huisvesting op kleinere schaal bij de tuinders zelf.”

Dergelijke politieke wendingen passen in een Westlands patroon. Want verzet was er in de Westlandse raad de afgelopen jaren ook volop tegen andere plannen voor huisvesting van migranten. Ideeën waren er genoeg. Vaak waren er al projectontwikkelaars bij betrokken en waren de bouwtekeningen al gemaakt. Maar in de afgelopen acht jaar werd er maar één plan daadwerkelijk gerealiseerd: in de kleine gemeente Honselersdijk, ook onderdeel van de fusiegemeente Westland. Bijvoorbeeld over de komst van een nieuw ‘Polenhotel’ op een andere plek in het Westland, een industrieterrein in Maasdijk, ontstond ook ophef. Een soap, zo noemde de regionale Omroep West deze maand het gesteggel over de huisvesting van arbeidsmigranten. Het is een soap waarin al heel wat is gebeurd. In 2012 beloofde de gemeente tweeduizend extra bedden te realiseren voor arbeidsmigranten. Gelukt is dat niet: sindsdien zijn er 645 bedden neergezet. “Het zijn allemaal harde werkers hier”, ziet kweker Fransen. “Maar verandering, dat vinden Westlanders dus heel erg moeilijk. Hier willen mensen alles bij hetzelfde houden.”

Courgettes

Bert Doelman, courgettetuinder in De Lier en net afgetreden als raadslid van de lokale afdeling van LPF (Lijst Pim Fortuyn), weet alles van de arbeidsmarkt in zijn regio. Hij kweekt hier al jaren, zijn vader deed dat ook, zijn opa ook. Het kweken is dit jaar lastiger geworden, vertelt Doelman in een van zijn twee enorme kassen. Na het uithalen van allerlei technische trucs om gas te besparen is hij alsnog met het oogsten begonnen. In het midden van de kassen staan grote bakken vol hommels die de planten moeten bestuiven. “Alleen zo kunnen courgettes groeien”, zegt hij. Al is er nog wel wel een truc, als dat niet lukt. “Met een kwastje kun je de planten ook bestuiven.”

Voerman werkte lange tijd met Polen, nu huurt hij werknemers uit Bulgarije in. Ze wonen in Den Haag, ze worden gehaald en gebracht door een werknemer van Doelman. Een ritje de gemeente uit, dik twintig kilometer over een N-weg. In De Lier zelf is voor hen geen woonruimte. Deze piepkleine dorpskern maakt ook onderdeel van de gemeente Westland, een gezamenlijke gemeente met in totaal 112.000 inwoners. Het gemeenschappelijke gemeentehuis staat in Naaldwijk. Rotterdam is hier vlakbij, maar een andere wereld. Net als de gemeente Den Haag. Die zorgen nog eens voor extra druk op het tuindersgebied.

“Veel inwoners van Rotterdam en Den Haag willen het Westland intrekken,” zegt sociaal demograaf Jan Latten, voormalig hoofddemograaf van het Centraal Bureau voor Statistiek. “Neem Rotterdam: daar wonen veel arme en veel rijke mensen. Maar de middenklasse is er klem komen te zitten.” Die middenklasse trekt, net als wat Latten de ‘pechmensen’ noemt die aan de onderkant van de arbeidsmarkt of zelfs daarbuiten terecht zijn gekomen, naar gemeenten als het Westland. De druk op huisvesting neemt daarom alleen maar toe. Wie in het Westland een sociale huurwoning wil bemachtigen, moet lang wachten. Ook dat verklaart het verzet als er wel woonruimte voor andere doelgroepen wordt gecreëerd. “De krachten van de omringende steden wringen. De rustige, stabiele wereld die het Westland was is een stuk minder stabiel geworden.” Het aantal inwoners groeit volgens Latten tot 2050 twee keer zo hard als in de rest van Nederland. Latten herkent de onrust die dat met zich meebrengt. “De een vindt het leuk als je in de vaart der volkeren meegaat, de ander zegt: potverdorie, ik ben mijn rust kwijt.”

Dat starters uit het Westland zelf, zoals zijn eigen kinderen, hier geen woning kunnen vinden: daar is courgettekweker Doelman al een tijd boos om. Veel vrijkomende woningen gaan naar statushouders. Dat is wettelijk afgesproken. “Nou, dat zou anders moeten, vind ik.” Ook zijn eigen dochter is inmiddels het Westland uit. “Ze studeert geneeskunde in Amsterdam.” Glimlachend: “Dat is natuurlijk ook een prima keuze.”

Keiharde werkers

Werken in de kas is zwaar werk, laat Doelman zien. Zijn rug laat hem soms in de steek, zijn vrouw die ook in de kas werkt moest onlangs al aan haar rug worden geopereerd. Doelman moet continu zoeken naar goed personeel. Hij werkte zelf vaak met Polen, ‘keiharde werkers’. Collega’s zag hij projecten met werklozen doen. Die waren van veelal autochtone komaf. “Dat beviel niet. Daar ben ik eerlijk in. Er werd steen en been geklaagd. Vroeg opstaan: blijkbaar is dat niet voor iedereen vanzelfsprekend. Velen hielden het gewoon niet vol.”

De Bulgaarse vrouwen die hij op dit moment voor het plukken inhuurt werken keihard, ziet hij. Hij wil goed voor ze zijn: er is koffie, er zijn genoeg pauzes. In een van die pauzes stapt opeens een koper binnen. Doelman begroet hem hartelijk. ”Daar is Appie! Hij komt elke week.” Deze koper koopt courgettes van mindere kwaliteit in, zegt Doelman als ‘Appie’ weer de deur uit is, op pad naar een volgende verkoper. “De betere courgettes exporteren we naar landen als Saudi-Arabië.” Daar, zegt Doelman, willen ze alleen het beste van het beste inkopen. Hij wijst naar een kist die vol glimmende courgettes ligt. Het zijn perfect geplukte courgettes, zonder ook maar een enkel plekje of oneffenheid.

Schaalvergroting

Het Westland van kwekers als Doelman en Fransen, beiden ‘kleinere spelers’ in dit gebied, is de laatste jaren flink aan het veranderen. Kleinere bedrijven, zoals die van Doelman, verdwijnen: in de ‘Glastuinbouwvisie 2040' ligt de focus op schaalvergroting. ‘Met een economische waarde van ruim zes miljard euro is het gebied vergelijkbaar met de mainports Rotterdam en Schiphol’, becijferde de Rabobank al eens in 2006. “Niet alleen de glastuinbouw is hier belangrijk”, zegt Duijsens (Westland Verstandig), “ook de maakindustrie is in dit gebied een factor van belang.” De nieuwste kweektechnieken: ze komen vaak uit het Westland, waar continu wordt doorontwikkeld, zegt hij. Met de hele wereld wordt ondertussen gehandeld. Arbeidsmigranten zijn dus ook in de toekomst nodig om het plukwerk te verzetten. “Als je tuinbouw wilt bedrijven, heb je arbeidsmigranten nodig”, weet ook de fractievoorzitter. “Daar zullen we iets voor moeten doen. Op een eerlijke en faire manier.” Hoe? Daarover is nog veel onduidelijk.

Orchideekweker Fransen voelt inmiddels aan dat de gemeente van koers lijkt te veranderen, en dat er dus op zijn terrein geen ‘Polenhotel’ verrijst. Bedreigd wordt hij niet meer, toch wil hij ‘absoluut niet’ op de foto worden gezet. “Ik wil niet dat de ellende weer begint.” Als hij in de spiegel kijkt lijkt hij ouder geworden van de zorgen, zegt hij. “En ja, daar ben ik best verdrietig over.”

Lees ook:

Het Westland handelt met de hele wereld, maar asielzoekers? Die vangen ze liever niet op

Het Westland handelt met de hele wereld, maar asielzoekers? Die vangen ze liever niet op

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden