Seksueel wangedrag

Werken talentenjachten als The Voice seksueel wangedrag in de hand? ‘Zaken in de media vertellen niet het hele verhaal’

null Beeld Ilse van Kraaij
Beeld Ilse van Kraaij

Tegen de makers van talentenjacht The Voice of Holland werden verschillende beschuldigingen gedaan van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Ontstaan dat soort misstanden in bepaalde omgevingen vaker dan in andere? En wat kun je doen om het te voorkomen?

Robin Goudsmit

Seksueel getinte opmerkingen en zelfs betastingen: twee vrouwen die deelnamen aan het programma The Voice of Holland hebben deze week verklaard dat ze met grensoverschrijdend gedrag te maken kregen op de set van het tv-programma. Bandleider Jeroen Rietbergen, die de vrouwen seksueel zou hebben bejegend, is inmiddels teruggetreden en de tien afleveringen van het programma die RTL al op de plank heeft liggen zijn opgeschort. Hoe kan het dat juist bij een talentenjacht de grenzen vervaagden?

“Overal waar mensen werken, kan het misgaan”, zegt Berber Wierstra van onderzoeksbureau Partners in Integriteit. Samen met co-eigenaar Christiaan Kooman neemt ze jaarlijks tientallen zaken van grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer onder de loep. Die zaken zijn verspreid over allerlei sectoren: van de zorg tot de overheid en van scholen en sportinstanties tot bedrijven. “De zaken die in de media komen, zijn zeker niet het hele verhaal.”

Verschillen in macht en positie

Toch zijn er een aantal risicofactoren die ervoor kunnen zorgen dat mensen de grenzen van een ander overtreden. “Als er bijvoorbeeld sprake is van grote verschillen tussen mensen in macht en positie. Of als er veel tijdelijke krachten werkzaam zijn, zoals stagiaires. Als hun iets overkomt, denken ze soms: als ik mijn mond opendoe, wordt er toch niet geluisterd.”

Ook kunnen werkomstandigheden ervoor zorgen dat de grenzen tussen werk en privé vertroebelen, waardoor er vervelende dingen kunnen gebeuren. “Bijvoorbeeld in de zorg, als mensen nachtdiensten draaien”, legt Wierstra uit. Ze kan zich voorstellen dat dat bij een tv-show als The Voice een rol heeft gespeeld. “Daar is waarschijnlijk ook sprake van lange uren, in het weekend doorwerken. En je staat natuurlijk onder hoge druk.”

Bovendien trekken talentenjachten vaak jonge, ambitieuze mensen, denkt ze. “Die zijn misschien bereid om meer te slikken om hun droom te bereiken.” Ook het gebruik van sociale media speelt een rol. Kooman: “Als we onderzoek gaan doen, zie je vaak dat mensen op WhatsApp steeds íetsjes verder gaan.”

Gedragscodes

Meestal valt seksueel wangedragop de werkvloer niet onder het strafrecht. De onderzoekers kijken dus meestal of de interne gedragscodes van organisaties zijn geschonden. Volgens hen kun je zelf bijdragen aan een veiliger werkomgeving door te checken wat de gedragscodes op je werk zijn en of er andere maatregelen zijn getroffen. Wierstra: “Is er een vertrouwenspersoon, en is die intern of extern? Waar kun je je melden, ook als je bijvoorbeeld getuige bent van iets dat niet oké is?”

Kooman zegt wel enigszins verbaasd te zijn over de keuze van productiebedrijf ITV om de misstanden te laten onderzoeken door Van Doorne, een groot advocatenkantoor. “Een advocaat dient het belang van zijn cliënt. Is zo’n kantoor in deze situatie onafhankelijk genoeg?”

Somber

Chantal van den Berg, onderzoeker bij het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving, deed in samenwerking met Fonds Slachtofferhulp onderzoek naar de opbrengst van de MeToo-beweging in Nederland. De uitkomsten van dat onderzoek stemden nog tamelijk somber, stelt ze. Het is voor slachtoffers nog steeds erg moeilijk om naar buiten te komen met een verhaal. “Je ziet dat vrouwen die hun ervaring delen, bijvoorbeeld online, vaak op zoek zijn naar erkenning of lotgenoten. Maar dat vinden ze zelden.”

Aan de andere kant is het gesprek over grensoverschrijdend gedrag juist aangewakkerd door MeToo. Ook is er al een aantal zaken geweest van seksueel wangedrag in sectoren zoals de media en entertainment. Dat er bij The Voice schijnbaar toch ruimte was voor misdragingen, had ze daarom niet verwacht. “Je zou toch denken dat een grote televisiezender zijn zaken op orde zou hebben.”

ITV, dat The Voice produceert, wil niet ingaan op de vraag waarom er gekozen is om de zaak door een advocatenkantoor te laten onderzoeken. Wel laat de producent weten dat er bij The Voice een ‘zero tolerance beleid’ is voor grensoverschrijdend gedrag. Of er bij het programma maatregelen zoals vertrouwenspersonen en gedragscodes waren getroffen, wil de woordvoerder ‘hangende het onderzoek’ niet kwijt.

‘Structurele oplossing voor een structureel probleem’

“Seksueel grensoverschrijdend gedrag is een structureel probleem”, zegt hoogleraar gender studies Rosemarie Buikema van de Universiteit Utrecht. Slachtoffers die naar buiten komen met verhalen over seksueel wangedrag lijden daar in het algemeen nog te vaak zelf onder, zegt ze. “Dan wordt er gezegd: maar je lachte ook wel heel vriendelijk. Of, zoals in het geval van de Voice-kandidaten: ze heeft ook wel een laag truitje aan.”

Voor Buikema wordt er op die manier duidelijk gemaakt dat je beter onrecht kunt accepteren dan je ertegen teweerstellen. Daarom denkt ze dat het beter zou zijn als er ook ‘een structurele oplossing’ zou komen in de vorm van meldpunten en toezicht op sociale veiligheid. Ze werkt daarvoor aan de lancering van een Nederlandse Emancipatie Autoriteit (NEMA) die zou moeten zorgen dat het verbod op discriminatie zoals dat in artikel 1 verwoord is gehandhaafd wordt.

Lees ook:

Wie durft tegen een kopstuk van The Voice op te staan? ‘Ze kunnen je muziekcarrière maken of breken’

Was er sprake van een ‘doofpot’ bij The Voice of Holland? Mannen met macht kunnen lang hun gang gaan, blijkt uit andere #MeToo-zaken. Seksueel grensoverschrijdend gedrag wordt vaak vergoelijkt, verzwegen of gebagatelliseerd. Ook door de slachtoffers zelf.

Niet voor het eerst dat BOOS schandalen zoals bij The Voice onthult

Dankzij onderzoek van het YouTube-programma BOOS is The Voice of Holland (voorlopig) van de buis. Presentator Tim Hofman weet vaker de samenleving in beweging te krijgen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden