Enquête Schiphol

Werken op Schiphol is ongezond en onveilig, waarschuwt FNV. ‘We zijn meer poppetjes dan mensen’

Een KLM-toestel wordt geladen.  Beeld ANP
Een KLM-toestel wordt geladen.Beeld ANP

Werken op Schiphol is niet gezond en veilig genoeg, vindt vakbond FNV. Dat kan de luchthaven straks gaan opbreken.

Schiphol concurreert vooral met andere luchthavens door de goedkoopste te zijn en dat gaat ten koste van de mensen die er werken. De druk om snel en goedkoop te werken is zo groot dat ook de veiligheid in het geding komt als de luchtvaart na de coronacrisis weer op gang komt.

Dat zegt vakbond FNV Luchtvaart, mede op grond van een enquête onder ruim 1100 mensen die op Schiphol werken, vooral de minder hoogopgeleiden. De bond voert vandaag actie: de Schiphol-directie krijgt een klok die aftelt tot 1 februari aanstaande. Is er dan niets te zien van een koerswending, dan volgen er acties, misschien ook werkonderbrekingen.

“Het moet afgelopen zijn met de race to the bottom, met steeds lagere tarieven”, zegt FNV-campagneleider Joost van Doesburg. De bond wil onder meer een loon van minstens 14 euro per uur en minder flexcontracten.

De zwaarste plekken

De vakbond stelt dat de luchthaven ‘roofbouw pleegt op de gezondheid’. Bijna de helft van de geënquêteerden werkt op plekken waar ze stof en uitlaatgassen inademen (zoals de jet blast, de hete lucht van een straalmotor, vol ultrafijnstof). 50 à 60 procent heeft een baan waarin mensen moeten tillen, duwen en trekken, twee derde heeft last van lawaai en ook avond- en nachtdiensten trekken een wissel op de gezondheid. Onder cabinepersoneel komen deze klachten veel minder voor.

Ook van de veiligheidscultuur op Schiphol geeft de enquête geen onverdeeld gunstig beeld. De luchtvaart heeft er baat bij dat fouten gemeld worden, om er lessen uit te trekken. Toch merken ondervraagden regelmatig dat er geen prijs wordt gesteld op meldingen of kritiek. ‘Als je kritisch bent, word je op de zwaarste plekken gezet’, zegt een geënquêteerde.

Vooral bij bedrijven waaraan de Schiphol Group werk heeft uitbesteed staat de veiligheidscultuur onder druk. Van de beveiligers denkt slechts een derde dat hun manager kwaliteit belangrijker vindt dan snelheid. “Zeker als je bedenkt dat veel ervaren mensen zijn vertrokken”, zegt Van Doesburg, “kun je je afvragen of Schiphol straks veilig kan opstarten.”

Veel expertise in huis

De Schiphol Groep wijst de verwijten van de hand. Kwaliteit staat altijd voorop, zegt een woordvoerder. De luchthaven zet zich in voor fatsoenlijke cao’s, vervolgt hij, er zijn geen aanwijzingen dat mensen stelselmatig blootstaan aan slechte luchtkwaliteit, er is al een actieplan om ultrafijnstof terug te dringen. “En er is en blijft veel expertise in huis.”

Volgens de FNV hangen de arbeidsomstandigheden samen met de strategie van de luchthaven. Schiphol heeft een klein achterland en moet het dus onder meer hebben van lage prijzen: daarmee trekt ze vliegmaatschappijen. Inderdaad bleek Schiphol begin dit jaar de goedkoopste te zijn in een vergelijking tussen tien Europese luchthavens. Dubai is de enige concurrent die goedkoper is.

Die lage tarieven maakt de Schiphol Group mogelijk door veel werk uit te besteden, zegt de FNV, met steeds nieuwe tenders waarop bedrijven kunnen intekenen – tegen de laagst mogelijke kosten. Daardoor werken op Schiphol nu vier schoonmaak- en zes beveiligingsbedrijven en zeven afhandelingsbedrijven (die onder meer zorgen voor lossen en laden en inchecken) – terwijl een groot vliegveld als dat van Frankfurt er twee heeft.

Die afhandelaars worden trouwens niet door Schiphol ingehuurd, maar door vliegmaatschappijen. De Nederlandse overheid kan daar wel paal en perk aan stellen. Volgens FNV’er Van Doesburg gebeurt dat niet, ook omdat afhandelaars veel geld binnenbrengen. “Die moeten allemaal kantoren, kantines, balies enzovoorts huren”, zegt hij. “En juist op vastgoed maakt de Schiphol Group veel winst.”

‘We zijn meer poppetjes dan mensen’

Gerda Vrijhoef, beveiliger bij Securitas: “Ik werk voor Securitas, maar het voelt alsof ik twee werkgevers heb, want Schiphol is net zo goed mijn baas. Dat bepaalt per dag hoeveel mensen er nodig zijn. Securitas is bijna een soort detacheringsbureau. Ze pakken alles aan, want anders gaat het werk naar een ander beveiligingsbedrijf.

“We zijn meer poppetjes dan mensen. Het is vaak: ‘Hier heb je een portofoon, zoek het maar uit’. Dat gaat ten koste van de kwaliteit. Het verloop is groot, elke keer moeten er nieuwe mensen worden ingewerkt. En omhoog gaan in functie zit er niet in, want dan word je duurder en ga je te veel kosten.

“Ik ben blij dat ik sinds kort eindelijk een vast contract heb. Al zegt dat niet zo veel. Maar Schiphol zelf is leuk, heel dynamisch. Ruzies, vechtpartijtjes, bij dit soort dingen ben ik de eerste die opschaalt naar de marechaussee. Als ik hier rondloop, heb ik veel vrijheid.”

‘Elke dag moet ik bellen om te horen of ik de volgende dag moet werken’

Aroushka Elisabeth, beveiliger: “Het is erg stil nu. Heel vreemd zo met de feestdagen, want gewoonlijk is het dan juist druk. Daardoor werk ik nu maar 35 procent van wat ik normaal doe, de rest van de tijd ben ik stand-by. Elke dag moet ik bellen om te horen of ik de volgende dag moet werken. Het is niet wat je gewend bent. Maar straks, als alles weer normaal is, moeten we er gewoon weer staan.

“Van 113 collega’s hebben we afscheid genomen. Die zijn overgeplaatst naar een ander beveiligingsbedrijf. Waarom? Dat bepaalt Schiphol. Voor sommige collega’s is dat vervelend, ze moeten maar afwachten hoe hun nieuwe rooster uitpakt. Er zijn er met wie ik jaren samengewerkt heb, nu kom ik ze soms nog tegen. Dan zeg je ‘hoi’, en dat was het dan. Ik werk hier nu twintig jaar, op allerlei plekken op Schiphol. En ik vind het nog steeds leuk. Maar de hele situatie is vreemd.”

‘Je moet soms op je knieën een bagageruim in’

Tony Roomeyer, coördinator platform bij Aviapartner: “Ik heb 32 jaar buiten op het platform gewerkt, vliegtuigen laden en lossen. Zwaar, ja, je moet soms op je knieën zo’n bagageruim in. Maar ik heb ook meegemaakt hoe er in de loop van de tijd geautomatiseerd is.

“Sinds een jaar zit ik binnen, als coördinator, ik stuur nu de jongens naar de vliegtuigen toe. Nee, op volle sterkte zijn we lang niet. Een deel zit standby thuis. Behalve de contractanten, die zijn allemaal weg.

“’t Is weleens een breinbrekertje, dat coördineren. Dat komt ook doordat er steeds wordt beknibbeld. Elke keer als het offertetijd is, worden de bazen zenuwachtig, want dan moeten ze laten zien dat het tegen nog lagere kosten kan. Doorgroeien in salaris zit er daardoor niet in. En op materieel is ook bezuinigd. Dus als één vliegtuig te laat komt en een ander te vroeg, dan kun je zomaar met te weinig karretjes zitten. Dat is dus puzzelen.”

‘Schiphol is echt heel apart’

Glenn Bruijnius, schoonmaker bij Asito: “We werken nu met minder dan de helft van de mensen die we normaal hebben. Maar het aantal vierkante meters dat we schoonmaken is hetzelfde gebleven: de terminals, de wachtruimtes voor passagiers, het sanitair. Dus het is harder werken, daar komt het wel op neer.

“Zo’n twintig collega’s zijn overgeplaatst naar andere objecten, de rest zit bij het UWV. Gelukkig kan ik nog hier blijven werken, want Schiphol is echt heel apart. Geen dag is hetzelfde, dat maakt het leuk. Altijd is er wel iets, passagiers die iets van je willen weten, soms een calamiteit.

“Ik werk nu afwisselend twee weken avond- en nachtdienst. Zwaar? Ach. Vroeger, deed ik alleen maar nachtdiensten, maar dat mocht op een gegeven moment niet meer vanwege de arbeidstijdenwet. Maar voor een nachtdienst krijg je wel meer betaald. En uiteindelijk doen we het toch voor het geld, hè.”

‘De concurrentie is moordend’

Zoubida Bouljhaf, grondstewardess bij Swissport: “Ja, het verschil is groot. Niet alleen minder passagiers, maar ook andere gesprekken. Het gaat niet meer over: waar ga je naartoe, of: heb je er zin in? De reizigers zijn zenuwachtig en vaak hebben ze niet alle papieren die ze nodig hebben, dan raken ze geïrriteerd.

“Ik werk hier al twintig jaar. Maar de concurrentie tussen Swissport en anderen is moordend en dat merk je. Toen ik begon, was onze cao best oké, maar die is steeds meer uitgehold. Ik verdien nu 13,50 euro bruto per uur. Nou, in de supermarkt om de hoek verdien je meer, bij wijze van spreken. Waarom ik blijf? Omdat ik het ontzettend leuk vind.

“Hoe het verder gaat? Ik heb al veel collega’s huilend zien vertrekken en in januari moeten er nog eens honderden mensen weg, ik misschien ook. Ja, ik kijk wel om me heen. Maar ander werk is er is niet zo veel.”

Lees ook:

Schiphol schrijft dieprode cijfers door crisis en schrapt banen

Schiphol leed het afgelopen half jaar een miljoenenverlies en gaat snijden in de kosten. Dat kan tot gedwongen ontslagen leiden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden