Interview Waterbeheer

We moeten ons water niet langer naar de zee brengen

Beeld Maarten Hartman

Veel water uit de bodem halen heeft risico’s. Er is nieuw, natuurlijk waterbeheer nodig, zegt hoogleraar Verdonschot.

“Nee, je hoeft niet bang te zijn dat onze ondergrondse drinkwatervoorraad tijdens een heel droge periode plots op is. Wat wij mensen verbruiken is uiteindelijk maar een fractie van al het water diep onder ons. Maar dat wil niet zeggen dat je grondwater maar ongecontroleerd naar boven moet pompen.”

Piet Verdonschot is gespecialiseerd in waterbeheer en het herstel van waterecologie en als hoogleraar verbonden aan de Wageningen Universiteit. Hij is aan het woord vanwege nieuws uit Twente. Daar pompte drinkwaterbedrijf Vitens voor het tweede jaar op rij in juli meer water op dan toegestaan. Zulke afspraken zijn er niet voor niets: het oppompen van te veel grondwater gaat ten koste van agrarische opbrengst en natuurgebieden.

“Te veel water oppompen kan gevolgen hebben voor de ondergrond”, zegt Verdonschot. “Het is net als gaswinning: je haalt iets weg. En dat doen we in het geval van water uit steeds diepere lagen, vanwege de kwaliteit van het water. Mijn advies is: doe er heel voorzichtig mee.”

Door de daling van het grondwater verminderen bijvoorbeeld kwelstromen, dat is grondwater dat onder druk aan de oppervlakte uit de bodem komt. Hierdoor verdroogt de natuur.

330.000 kilometer sloten als bewijs

Overtollig water afvoeren is in Nederland decennialang het motto geweest – 330.000 kilometer sloten zijn daar het bewijs van. Maar nu het voor het tweede jaar op rij extreem droog is, klinkt de roep om ander waterbeheer harder.

De regering laat inmiddels de waterbeschikbaarheid landelijk in kaart brengen. Dat overzicht is naar verwachting in 2021 klaar. Dan moet er, met het oog op de klimaatverandering, een pakket maatregelen komen om de zoetwatervoorziening te verbeteren.

Verdonschot pleit voor natuurlijke oplossingen. “Mensen realiseren het zich misschien niet, maar Nederland kampt normaal gesproken met een wateroverschot. Gebruik dat overschot, zou ik zeggen, door de aanleg van natte gebieden waaruit je kan putten tijdens droge periodes. Toekomstige infrastructuur kun je inrichten op de toekomst.”

Natuur haar werk laten doen

Dat kost ruimte en gaat in tegen de belangen van bijvoorbeeld boeren. Toch kan het, denkt Verdonschot. “De landbouw in Nederland krimpt. Laten we lege plekken opvullen met natuur en laaggelegen natte gebieden nog natter maken. Boeren die overblijven kunnen van hoger gelegen gronden gebruikmaken. Dat vraagt misschien om grote aanpassingen, zoals ruilverkaveling en het dichten van sloten, maar het verzekert Nederland van voldoende water.”

Eigenlijk komen de veranderingen te laat, vindt Verdonschot. “We zijn nog niet verder dan uitleggen hoe het beter zou kunnen. Ondertussen is het al heel droog en heb je straks misschien overstromingen door regenval. Het weer wordt extremer, en die extreme jaren kunnen we niet oplossen met meer technische oplossingen. We moeten de natuur haar werk laten doen. Zoals in Limburg, daar wordt al moeras aangelegd om water vast te houden.”

Beeld Sander Soewargana

Waar komt het drinkwater vandaan?

Tien waterbedrijven zorgen ervoor dat er altijd water uit de kraan komt. Van die bedrijven is Vitens de grootste met 5,7 miljoen klanten en een productie van meer dan 330 miljoen kuub water per jaar.

Het drinkwater van Vitens komt uit de grond, vaak uit een bron bij de gebruikers in de buurt. Ook waterbedrijven in Limburg, Noord-Brabant, Groningen en Noord-Holland gebruiken grondwater.

Zestig procent van het Nederlandse drinkwater wordt gemaakt van grondwater, veertig procent komt uit oppervlaktewater. Voor het gebruiken van grondwater heeft een waterbedrijf een vergunning nodig. De provincie verleent zo’n vergunning. Ook boeren en bedrijven zien grondwater steeds vaker als een alternatief, nu water uit beken en sloten minder vaak mag worden gebruikt om gewassen te besproeien.

Grondwaterwinning kan niet in kustgebieden vanwege verzilting van het water: het is te zout. Daarom wordt er water gehaald uit bijvoorbeeld de Rijn, de Maas en het IJsselmeer. Dat water wordt deels door infiltratie gezuiverd in de duinen. Gek genoeg is water onder de duinen wel zoet. Water wordt daarom in duingebieden gepompt, waar het zand het water zuivert. Na ongeveer twee maanden wordt het weer opgepompt.

Lees ook:

Druk op drinkwatervoorraad neemt toe

In Twente is meer water opgepompt dan toegestaan. Het maakt duidelijk dat het drinkwaterbeheer op de schop moet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden