Psychologie

We leven noodgedwongen bij de dag – en daar zitten voordelen aan

Wie enigszins gelaten verder leeft, heeft een opgeruimder werkgeheugen.Beeld Sjoerd van Leeuwen

Als er iets lastig is in de coronacrisis, zeker nu de lockdown weer verlengd wordt, is het wel vooruitkijken. Dus leven we noodgedwongen bij de dag, en dat heeft zo z’n voordelen.

Gelatenheid, je zou het de emotie van het schouderophalen kunnen noemen. Deze houding ziet lector psychische gezondheid Jaap van der Stel steeds meer om zich heen. Een verlengde lockdown? Het zal allemaal wel. Dromen over een fijne vakantie? Doe maar even niet. Het lijkt wel, zegt Van der Stel, alsof mensen meer bij de dag zijn gaan leven.

Misschien herkent de lezer het ook wel: de eerste persconferenties gaven stof tot nadenken en zorgen over hoe het verder moest het bedrijf, de kinderen thuis, het gebrek aan verzetjes. Maar nu we voor de zoveelste keer zoveel mogelijk moeten thuisblijven, maakt het wellicht iets minder uit. Tegenover de zorgen staat de mogelijkheid van een ommetje tijdens de lunchpauze. 

Dat mensen noodgedwongen in het hier en nu leven omdat de toekomst toch onzeker is, vindt Van der Stel best positief. “Het geeft aan dat mensen de huidige situatie accepteren. Niet voor niets hoor je vaak gemeenplaatsen als: ‘Het is zoals het is’, of ‘Het is even niet anders’.”

Alle gordijnen tot twee uur ’s middags dicht

Niet alle gelatenheid is gezond, geeft hij toe. Als het fatalistische vormen aanneemt, dan is het oppassen geblazen. “Je ziet dit bij dieren die, als er een roofdier aankomt, op hun rug gaan liggen en doen alsof ze dood zijn. Dat is de hoop opgeven. Als mensen dat doen, lopen ze het risico om stemmingsklachten te ontwikkelen.”

Gelatenheid kan omslaan in lethargie, ziet ook Anne Speckens, hoogleraar psychiatrie aan de Radboud Universiteit en mindfulnesstrainer. “Mijn zoon woont op een studentenkamer en zei van de week: ‘Ik zie dat alle gordijnen tot twee uur ’s middags dicht zijn’. De verleiding is groot, als het leven in het hier en nu moeilijk is, om het op te geven.”

De uitdrukking ‘in het nu zijn’ kwam zo’n twintig jaar geleden Nederland binnen door de vertaling van het wereldwijd populaire boek The Power of Now van de Canadese spirituele schrijver Eckhart Tolle. In Nederland werden ruim een half miljoen exemplaren verkocht, en vorig jaar, het coronajaar, steeg de verkoop met 20 procent.

Het boek heeft juist nu een troostende boodschap, zegt Anouschka Van Wettum van uitgeverij AnkhHermes. “Volgens Tolle zijn mensen niet gelukkig, omdat ze zich zorgen maken om wat gaat komen. En als ze even stil zijn, gaan ze malen over vroeger. Zijn boodschap is dat er een ademhaling is tussen die twee, het nu, waar het goed is.”

De positieve variant van gelatenheid: gelijkmoedigheid

De vraag is of ‘het nu’ op dit moment wel zo goed is, want er overlijden mensen aan corona, het aantal besmettingen loopt niet hard genoeg terug, en bedrijven vallen als dominostenen om. “Er zitten twee kanten aan het hier en nu, zowel prettige als onprettige”, zegt Speckens. “Het vergt een bepaalde intentie en oefening om in te zoomen op de dingen waar je dankbaar voor kunt zijn.”

Dat betekent niet dat je moet vluchten voor wat moeilijk is, of je kop in het zand moet steken, zegt Speckens. “Het is belangrijk om wat je lastig vindt, of wat je verdrietig maakt, toe te laten: ook dat hoort bij het hier en nu. Daarbij stilstaan en het voelen, is beter dan in een waas van gelatenheid en onverschilligheid door je dagen te gaan.”

De positieve variant van gelatenheid noemt zij ‘gelijkmoedigheid’, een begrip uit de boeddhistische psychologie. “Je neemt het leven zoals het komt, en vindt, ondanks de omstandigheden, wijsheid en rust in jezelf.” Dat is een kwestie van elke dag oefenen. “Elke keer als je gefrustreerd bent, moet je eventjes een adempauze nemen, en hier op een vriendelijke manier aandacht aan geven.”

Beter in staat om met de toekomst om te gaan

Leven met de dag kun je in deze crisis zien als een vorm van goede zelfregulatie, zegt Van der Stel. “Als je kijkt naar het onderzoek over hoe mensen zichzelf handhaven in een moeilijke situatie, dan zijn het de dagelijkse dingen, zoals je huis opruimen, die houvast geven en een positief effect hebben op je psychische gezondheid.”

Uit wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van actief oefenen met leven in het hier en nu, blijkt daarnaast dat het een negatieve spiraal van piekeren kan doorbreken, zegt Speckens. Ook kan het de stemming verbeteren, omdat mensen zich meer bewust worden van wat prettig en mooi is in hun dagelijkse leven.

Berusting in wat ís, is ook goed voor je werkgeheugen, aldus Jaap van der Stel. Dat slibt vol als je piekert en strest, wat helder nadenken bemoeilijkt. Wie enigszins gelaten verder leeft, heeft een opgeruimder werkgeheugen, en meer ruimte over om oplossingen voor later te vinden. Of, zoals Van der Stel zegt: “Als je het heden aanvaardt, ben je beter in staat om met de toekomst om te gaan.”

Lees ook: 

Mediterend bouwen aan mentale groepsimmuniteit

Hoe blijf je mentaal gezond tijdens de coronacrisis? Mediteren helpt, zeggen mindfulnesstrainers en -beoefenaars. De crisis maakt het nog populairder dan het al was: grote groepen doen dagelijks mee aan online meditatiesessies.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden