Melkconsumptie

We drinken minder melk en meer plantaardig, maar pas op: ‘Je kunt zuivel niet een op een vervangen’

Beeld Louman & Friso

Nederlanders dronken de afgelopen jaren opnieuw minder melk. Plantaardige vervangers zijn in opmars. Dat betekent opletten.

Kwark was vorig jaar een van de trekkers in het zuivelschap van de supermarkt. Ook room en yoghurt gingen iets vaker over de toonbank, terwijl melk, karnemelk, vla en allerlei melkhoudende toetjes terugliepen in de verkoop, zo blijkt uit cijfers die de NOS heeft opgevraagd bij onderzoeksbureau IRi. Die laten ook een lichte stijging zien van de vraag naar plantaardige zuivelvervangers als soja-, amandel- of havermelk.

Gezond eten is een van de argumenten om melk te minderen. Kwark is minder vet en voor plantaardige melk heb je geen dieren nodig. Het boek ‘Got Milked?’, in 2015 in Nederland vertaald als ‘Melk, de witte sloper’, van de Canadese Alissa Hamilton, deed het imago van melk ook geen goed.

Melk blijft in Schijf van Vijf

“Maar je kunt zuivel niet een op een vervangen”, zegt Lolkje de Vries van het Voedingsbureau. “Check het etiket, want je hebt wel de voedingsstoffen uit melk nodig, zoals calcium, eiwitten, mineralen en vitamine B12. De verschuiving naar kwark en de afname van toetjes met toegevoegde suiker past juist goed bij dat gezonde imago.” Het Voedingscentrum blijft melkproducten adviseren als onderdeel van de Schijf van Vijf, zegt De Vries. “Melk past binnen een goed voedingspatroon, het verlaagt de kans op darmkanker al weten we niet precies waarom.”

Vervangen is een aardig complexe opgave, stelt Thom Huppertz, buitengewoon hoogleraar zuivelkunde aan de universiteit in Wageningen. “Witte vloeistof betekent nog niet dat de voedingswaarde van melk wordt geëvenaard. Sommige vervangers komen in de buurt met de hoeveelheid eiwitten een mineralen, andere zitten er ver vanaf.”

Huppertz voorganger Toon van Hooijdonk constateerde vier jaar geleden, in zijn afscheidsrede, dat de zuivelinname was gedaald tot onder de door het Voedingscentrum aanbevolen dagelijkse hoeveelheid. Tegelijk nam de consumptie van frisdrank toe en “frisdrank levert slechts energie en bevat geen hoogwaardige voedingsstoffen”.

Beeld Louman & Friso

Grootste deel van Nederlandse melk wordt kaas

Huppertz maakt zich daar minder zorgen over. De trend is weliswaar al een paar jaar aan de gang, maar de terugval in melkconsumptie stelt niet veel voor, legt hij uit. Tussen 2016 en 2019 ging het om 6 procent, blijkt uit de IRi-cijfers, maar dat is 6 procent van slechts een klein beetje. Verreweg het grootste deel van de Nederlandse melk wordt kaas, niet meer dan 7 procent blijft melk, karnemelk, vla of pap.

De koeien van Nederlandse boeren produceren inmiddels jaarlijks bijna 14 miljard liter melk. Daarvan wordt 56 procent verwerkt tot kaas en 15 procent tot melkpoeder, zo blijkt uit cijfers van ketenorganisatie ZuivelNL. Van de rest gaat 14 procent in allerlei melkhoudende producten, 6 procent in gecondenseerde dus langer houdbare producten en 2 procent in boter. Er blijft maar 7 procent over voor de pakken, flessen en bakjes in de winkel.

Van al die producten gaat ook nog eens twee derde naar het buitenland. Omliggende landen als Duitsland, België en Frankrijk, maar ook landen buiten de Europese Unie nemen de Nederlandse zuivel gretig af. “In Aziatische landen zit volop groei in de zuivel en een land als China heeft niet genoeg van zichzelf”, zegt Huppertz. “Dus wereldwijd is er nog steeds meer dan genoeg vraag.”

Lees ook:

Waarom een pak melk in de supermarkt nog goedkoper is dan een hip frisdrankje

De boeren roerden zich vorige week alweer. Niet vanwege de stikstofmaatregelen maar vanwege de lage melkprijs. Dat lijken twee heel verschillende klachten, maar ze komen voort uit hetzelfde onderliggende probleem.

FrieslandCampina voorziet een flinke daling van het aantal melkveehouders

Het aantal melkveebedrijven in Nederland daalt de komende tien jaar fors, van 15.000 naar zo’n 10.000. Het aantal koeien zakt naar verwachting met circa 10 procent. Bestuurders van zuivelcoöperatie FrieslandCampina geven deze prognose in Het Financieele Dagblad.

Ondanks de zuivelindustrie bleef de witte motor haperen

De eerdere aanbeveling (‘Melk, goed voor elk’) maakte in reclamecampagnes van de Nederlandse zuivelindustrie in de jaren zeventig van de vorige eeuw plaats voor een verkapt dwangbevel. Bekende Nederlanders als Toppop-danseres Penney de Jager, Vader Abraham, de Zangeres Zonder Naam en tennisster Betty Stöve dronken hun glas begeleid door de tekst ‘Ik drink melk. U ook?’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden