Evaluatie Tramaanslag

Wat te doen bij het hoogste dreigingsniveau? Utrecht wist het niet goed

Mensen op het 24 Oktoberplein, een week na de tramaanslag in Utrecht. Beeld Robin van Lonkhuijsen, EPA

De oproep van de Utrechtse burgemeester om binnen te blijven na de tramaanslag afgelopen maart, stond los van het hoogste dreigingsniveau dat werd afgekondigd. Toch ontstond daarover verwarring, blijkt uit een evaluatie. 

De gemeente Utrecht en omliggende gemeenten wisten niet goed wat ze moesten doen toen na de tramaanslag in maart het dreigingsniveau voor de provincie tijdelijk werd verhoogd. De opschaling kwam voor hen als een verrassing en er lag geen lijst met maatregelen klaar. Dat blijkt uit een evaluatie van het COT, een bureau gespecialiseerd in veiligheids-en crisismanagement, over het handelen van de autoriteiten na de aanslag.  

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) is degene die over het dreigingsniveau beslist. Dat gebeurde ook op 18 maart nadat Gökmen T. om zich heen had geschoten in een tram op het 24 Oktoberplein in Utrecht. Vier mensen kwamen om, drie anderen raakten gewond. 

Nog niet eerder kreeg Nederland te maken met dreigingsniveau 5, wat betekent dat de situatie kritiek is en dat een terroristische aanslag in Nederland op handen is. De NCTV sloot op dat moment een vervolgaanslag niet uit.
Zo was die dag lange tijd onduidelijk of het om één of meer daders ging en op hoeveel plekken er geschoten was. 

Oproep tot waakzaamheid

De NCTV gebruikt het dreigingsniveau vooral om burgers op te roepen tot waakzaamheid. Maar omdat kort daarop burgemeester Jan van Zanen van Utrecht inwoners opriep binnen te blijven, ontstond de indruk dat het één met het ander te maken had, schrijft het COT. Exemplarisch daarvoor is de verwarring bij omliggende gemeenten. Dreigingsniveau 5 gold voor de hele provincie Utrecht, de oproep om binnen te blijven alleen voor de stad. Maar onder meer scholen in omliggende gemeentes twijfelden of ook zij de deuren moesten sluiten. Ook besloten vervoersbedrijven in de stad hun dienstregeling nog niet op te starten nadat het advies om binnen te blijven door de gemeente was ingetrokken omdat het dreigingsniveau nog altijd hoog was. 

Betere communicatie

Terugkijkend staat Van Zanen nog steeds achter zijn oproep om niet de straat op te gaan, zei hij dinsdag bij de presentatie van het onderzoek van het COT. Op dat moment was er volgens de burgemeester nog veel onduidelijk, het was beter het zekere voor het onzekere te nemen. Wel onderschrijft de burgemeester de conclusies van de evaluatie dat hij duidelijker had moeten communiceren wat de betekenis van de maatregel was en hoe lang die van kracht zou blijven. 

Bovendien is het volgens hem goed om duidelijker vast te leggen wat er van lokale autoriteiten wordt verwacht als de NCTV opschaalt naar het hoogste dreigingsniveau. Al voegde Van Zanen daar wel aan toe dat het onmogelijk is om alles van te voren te bepalen: elke situatie vraagt om een nieuwe afweging en eigen maatregelen. Op de vraag wat burgers moeten doen als ze te maken krijgen met dreigingsniveau 5, zei de burgemeester: “Nog waakzamer zijn dan anders.”

Van Zanen benadrukte verder dat de crisis van 18 maart het uiterste vroeg van politie, hulpverleners en andere  betrokkenen. “Ze deden wat ze moesten doen. Ik ben blij dat die waardering ook uit het rapport van het COT spreekt.”

Op de plek van de aanslag komt een herdenkingsplek, kondigde de gemeente aan. De werkzaamheden daarvoor beginnen in januari en moeten bij de eerste herdenking op 18 maart af zijn. 

Lees ook:

Spanning komt tot uitbarsting in rechtszaal tijdens eerste zittingsdag Gökmen T.

Iets meer is duidelijk geworden over de denkbeelden van Gökmen T., verdachte van de tramaanslag in Utrecht. Maar het is de vraag of de slachtoffers er wijzer van worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden