Coronacrisis

Wat leren de brandhaarden ons over de huidige verspreiding van het virus?

Reizigers op luchthaven Schiphol. In het rioolwater treffen onderzoekers steeds vaker het coronavirus aan. Beeld ANP

Nederland telt 96 clusters van tussen de 5 en 6 besmette personen. Dat is goed voor ruim 500 Covid-patiënten, de helft van alle geregistreerde besmettingen van afgelopen week. Wat zeggen de nieuwe brandhaarden over hoe het virus zich over Nederland verspreid?

De Covid-patiënt van nu is een andere dan die van drie maanden geleden. Toen waren het de 50-plussers, nu de 40-minners. Dat is terug te zien in de clusters. In de maanden april en mei waren de verpleeghuizen het toneel van veruit de grootste en meest ernstige uitbraken. Clusters waren er ook in de ziekenhuizen waar medewerkers besmet raakten en onder leden van koren. Nu is dat anders. Het virus heeft de verpleeghuizen verruild voor tuinfeestjes, bruiloften, cafés en voedselverwerkingsbedrijven.

Eerst: wat is een cluster? Dat zijn minstens drie patiënten die niet allemaal tot hetzelfde huishouden behoren. Zijn de besmettingen aan elkaar te koppelen, bijvoorbeeld omdat de patiënten allemaal hetzelfde restaurant hebben bezocht, dan is er sprake van een cluster. Waar zijn deze de afgelopen weken te vinden?

In zorgorganisaties

Zo erg als in het begin zijn de uitbraken niet meer, maar nog altijd zijn er zo nu en dan besmettingen in zorgcentra. In huisartsenpost De Pionier bijvoorbeeld, in Nieuw-Vennep, waar medewerkers besmet raakten. Een enkele keer is ook een verpleeghuis nog slachtoffer. Zoals vorige maand in Maassluis waar zeventien bewoners en vijftien medewerkers Covid onder de leden hadden.

Werken in de zorg betekent van dichtbij contact hebben met patiënten of cliënten. Dat geldt ook voor medewerkers van kinderdagverblijven. In Utrecht bleken deze week vier medewerkers besmet.

Op scholen

De GGD in Schiedam ontdekte een cluster op een basisschool. Drie medewerkers waren besmet. Van een andere Schiedamse school testten twee medewerkers positief. Te weinig voor een cluster. Toch sloten beide scholen de deuren.

Op de Universiteit Twente bleken zes studenten rond te lopen met Covid-19. Zij woonden allemaal op de campus.

In de verwerkingsindustrie

Bekend zijn de uitbraken wereldwijd in de vleesverwerkende bedrijven. Vorige maand waren ook vijftig medewerkers van een visverwerkingsbedrijf in Twello aan de beurt. Later gevolgd door vijftien personeelsleden van een notenverwerkingsbedrijf in Giessen.

In deze sectoren werken relatief veel Oost-Europeanen. De GGD in Rotterdam heeft afgelopen maand ook clusters aangetroffen bij arbeidsmigranten.

Toeristen uit Belgie met mondkapjes op straat in Goes. In de Zeeuwse plaats zijn de laatste dagen opvallend veel gevallen van het coronavirus vastgesteld.Beeld ANP

Op straat?

In Schiedam bleken negen boa’s besmet. Zij werkten ‘in de frontlinie’, meldde de gemeente. Oftewel: op straat. Daar hebben zij het virus wellicht opgelopen en doorgegeven. Maar evengoed kunnen de boa’s elkaar hebben besmet. De bron van de besmetting is nog onbekend.

Feestjes

Een grote zorg zijn de tuinfeesten, de barbecues, bruiloften, begrafenissen en andere bijeenkomsten waar groepen mensen bij elkaar komen. Zo ging het mis in Goes, waar Covid tientallen slachtoffers maakte na twee privéfeestjes. Bekend is ook dat familiefeestjes in Rotterdam, Utrecht en Huizen voor uitbraken hebben gezorgd.

Horeca

Sinds 1 juli mogen cafés en restaurants weer onbeperkt gasten ontvangen, zolang de anderhalve meter maar wordt aangehouden. Dat laat zich lastig combineren met bier of wijn. Voor zover bekend is het café in Hillegom de enige kroeg waar klanten op grote schaal zijn besmet. Het gaat om tientallen besmettingen. In Wanneperveen ging het eveneens mis. Meer dan tien personen in het dorp zijn besmet. De besmettingen lijken van een restaurant te komen.

Vliegtuigen

Niet direct een aanwijsbare bron van clusters, maar het vermoeden bestaat dat vliegtuigen en vliegvelden wel zorgen voor besmettingen. In elk geval komen er besmette personen bij elkaar. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het rioolwateronderzoek. In de riolen onder Schiphol vinden onderzoekers steeds meer sporen van het coronavirus. Op 38 vluchten die aankwamen op de luchthaven, zat minstens een besmet persoon, die op zijn beurt tot 24 anderen in het vliegtuig kan besmetten. Van tien positief geteste personen bleek dat zij eerder op vliegveld Eindhoven waren geweest. Niet duidelijk is of zij in het vliegtuig het virus hebben opgelopen.

Het RIVM houdt ook bij of patiënten hebben gereisd. Dat blijkt het geval bij 6 tot 7 procent van de positief geteste personen. België en Servië zijn landen die het meest zijn bezocht door Nederlanders met Covid-19.

Wat leren de nieuwe clusters ons over de besmettingen? Vooral dat te weinig afstand houden een belangrijke factor is. Diverse GGD’en noemen dat ook als oorzaak van de huidige stijging van de cijfers. Dat speelt in de horeca, bij contactberoepen, op feestjes, eigenlijk overal waar clusters ontstaan. Soms is afstand houden niet mogelijk, zoals bij boa’s en medewerkers in de zorg. Andere keren maken de omstandigheden het moeilijk, zoals in cafés en restaurants. De GGD West Brabant sprak van een restaurant waar mensen besmet zijn geraakt terwijl wel aan de regels werd voldaan.

Nu was dat binnen, waar het risico op besmetting toch al hoger is. In de bekende clusters zijn weinig voorbeelden te vinden van besmettingen buiten, de buurtfeesten en barbecues in de tuin daargelaten. Alcohol zal daar vermoedelijk een rol spelen. Daardoor gaan mensen harder praten en dichter bij elkaar staan.

Het aantal clusters in de buitenlucht is klein. De demonstraties van afgelopen maand hebben niet tot uitbraken geleid. Alleen de boa’s in Schiedam hebben vermoedelijk het virus opgelopen terwijl zij in de buitenlucht hun werk deden.

Lees ook:

Coronabrandhaard Hillegom heeft ‘dikke pech’

In Hillegom zijn veel bewoners bang, sinds er op één avond ten minste 23 mensen met corona besmet raakten. ‘Op straat is het nagenoeg uitgestorven.’

De besmettingscijfers lopen sterk op. Staat Nederland aan het begin van een tweede coronagolf?

Sinds een dag of tien is er een nieuwe trend zichtbaar in de Nederlandse besmettingscijfers. De ondergrens van het aantal nieuwe patiënten dat er dagelijks bij komt is bereikt, de beweging omhoog is ingezet. Is dat reden tot zorg?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden