Pfas-protest

Wat is Pfas en hoe gevaarlijk is het eigenlijk?

Minister Carola Schouten spreekt op het Malieveld tijdens het bouwersprotest. Beeld ANP

Pfas is een verzamelnaam voor zo’n 6000 verbindingen die worden gebruikt in onder meer teflon, waterafstotende kleding en blusschuim. Sinds een maand leggen die de bouw plat. Hoe komt dat?

Waarom geldt voor Pfas zo’n strenge norm?

Sinds 1 oktober mag grond of bagger niet meer worden versleept als het per kilo meer dan 0,1 microgram Pfas bevat. Pfas staat voor poly- en perfluoralkylstoffen en een microgram is het miljoenste deel van een gram. Die norm is het directe gevolg van het Nederlandse bodembeleid, legt Arjen Wintersen van het RIVM uit. Dat beleid is erop gericht verspreiding van vervuilende stoffen te voorkomen. “Dan moet je weten hoe vervuild de grond of bagger is, maar ook hoeveel vervuilende stoffen de bodem bevat waar je het wil storten”, zegt Wintersen. “Van dat laatste hebben we geen goed beeld, en daarom gaat de wet ervan uit dat de bodem schoon is. En geldt het storten als vervuiling als we Pfas kunnen aantonen. De detectiegrens ligt bij 0,1 microgram per kilo.”

Die datum van 1 oktober komt voor veel mensen uit de lucht vallen. Wat is er gebeurd?

Voor de risico’s van deze stoffen wordt al decennia gewaarschuwd. Maar de vervuiling door deze stoffen gold als een lokaal probleem. En daarmee als een zaak van provincies die vergunningen verstrekten. Maar Pfas bleek zich over veel grotere gebieden te verspreiden. Tegelijk toonden studies keer op keer aan dat de risico’s zich al bij veel lagere concentraties voordeden. Wintersen: “Die twee sporen kwamen afgelopen jaar bij elkaar waardoor het een landelijk probleem werd. En landelijk beleid. Met als gevolg dat vanaf 1 oktober deze landelijke norm van kracht werd.”

Het RIVM gaat komende maand metingen uit eerder bodemonderzoek verzamelen. Hoe kunnen die het beleid veranderen?

De metingen moeten een beeld geven van de verspreiding van Pfas. Hoe hoog is de concentratie in gebieden zonder directe bron? Wintersen: “De dataset moet dekkend zijn voor heel Nederland. Zodat we per type Pfas-verbinding  een landelijke achtergrondwaarde kunnen bepalen. Dat zou dan de norm worden. Heeft de grond of bagger een lagere concentratie, dan gelden geen verdere restricties.”

Hoe schadelijk is Pfas voor de mens?

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat de stoffen nier- en teelbalkanker kunnen veroorzaken, zegt Jacob de Boer, hoogleraar milieuchemie en toxicologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. “Ze lijken ook het immuunsysteem te kunnen schaden. Vaccins worden er minder effectief door.”

Die schade hangt af van de dosis. Een Nederlander heeft in zijn bloed gemiddeld 3,5 microgram Pfas per liter. Dat lijkt veel, maar is nog ver onder de waarde die door het RIVM als schadelijk wordt beschouwd, al is die de laatste jaren al flink verlaagd.

Maar je moet die stoffen helemaal niet in je omgeving en je lichaam willen hebben, zegt De Boer. “Ze zijn niet alleen toxisch, ze zijn ook persistent. Ze breken niet af, maar hopen zich alleen maar op. Wij hebben al ruim vóór het RIVM aan de bel getrokken over de grote risico’s.”

We moeten de norm dus juist niet versoepelen?

“Een norm blijft dweilen met de kraan open”, zegt De Boer. “Het is onbegrijpelijk dat de overheid jarenlang heeft toegestaan dat deze stoffen in grote hoeveelheden werden geloosd. We moeten de bron aanpakken. We moeten alternatieven gebruiken. En waar dat niet kan, zoals bij Chemours in Dordrecht, dat er teflon van maakt, moeten we eisen dat ze de uitstoot naar nul brengen. Zo’n filter kost misschien een half miljoen, maar dat mag met hun miljardenwinst niet onoverkomelijk zijn.”

Lees ook:

‘Vergeet niet: wij verdienen de centen’

Brancheorganisaties riepen op tot een publieksvriendelijke actie. Lang ging het goed op het Malieveld, totdat de bouwers er klaar mee waren. 

‘Het kabinet heeft met die Pfas-norm geen fout gemaakt’

Staatssecretaris Stientje van Veldhoven hoopt de bouw weer op gang te brengen met een nieuwe Pfas-norm. Maar de problemen zijn nog niet opgelost.

‘Je kunt me voor veel verantwoordelijk houden, maar niet voor de invoering van de Pas’

Oud-minister Maxime Verhagen demonstreert mee met de bouwers. Maar zat in 2012 wel heel dichtbij het vuur toen de eerste bouwstenen van de Pas werden gelegd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden